Ts 105/18

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 29 stycznia 2019 r. Pozycja 18 POSTANOWIENIE z dnia 14 listopada 2018 r. Sygn. akt Ts 105/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej B.H. i M.S. w sprawie zgodności: art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082, ze zm.) z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 5 lipca 2018 r. (data nadania) B.H. i M.S. (dalej: skarżące) wystąpiły o stwierdzenie, że art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (obecnie Dz. U. z 2017 r. poz. 682, ze zm.; dalej: k.r.o.) w zakresie, w jakim „nie umożliwia zawarcia małżeństwa przez dwie osoby tej samej płci, a co najmniej nie przewiduje jakiejkolwiek formy prawnej instytu-cjonalizacji związków tworzonych przez osoby tej samej płci” jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 30 Konstytucji Rzeczypospo-litej Polskiej. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Skarżące, 18 grudnia 2015 r., złożyły w Urzędzie Stanu Cywilnego (dalej: USC) w P. zapewnienia o nieistnieniu okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa, o których mowa w art. 4 k.r.o. oraz art. 76 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cy-wilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 2064, ze zm.; dalej: p.a.s.c.). W pismach Kierownika USC z 30 grudnia 2015 r. […] oraz […] skierowanych do skarżących, powiadomiono o odmowie przyjęcia od nich powyższych zapewnień, oraz poin-formowano, że zgodnie z polskim prawem – naruszałoby to art.: 1 i 3 k.r.o. oraz art. 18 Kon-stytucji, z których wynika, iż małżeństwo to związek kobiety i mężczyzny. Skarżące wystąpiły do Sądu Rejonowego w P. o rozstrzygnięcie, czy przyczyny wska-zane w zawiadomieniu Kierownika USC uzasadniają odmowę przyjęcia przedstawionych przez nie zapewnień. Podniosły, że Kierownik USC nieadekwatnie powołał się na art. 76 p.a.s.c., który reguluje zachowanie nupturientów, nie odnosi się zaś do jego rozstrzygnięcia. OTK ZU B/2019 Ts 105/18 poz. 18 2 Sąd Rejonowy w P. I Wydział Cywilny oddalił wnioski skarżących postanowieniem z 18 sier-pnia 2016 r. (sygn. […]). Uznał się również za niewłaściwy do merytorycznej kontroli od-mowy przyjęcia zapewnienia przez Kierownika USC. Postanowieniem z 27 lutego 2017 r. Sąd Okręgowy w Ł. Wydział Cywilny Odwoław-czy (sygn. […]) uwzględnił apelację skarżących i przekazał sprawę do ponownego rozpozna-nia. Sąd Rejonowy w P. w postanowieniu z 4 października 2017 r. (sygn. […]) uznał, że przyczyna odmowy przyjęcia zapewnienia skarżących przez Kierownika USC jest zasadna, jako że – zgodnie z przepisami Konstytucji i k.r.o. – związek małżeński mogą zawrzeć jedy-nie kobieta i mężczyzna. Apelacja skarżących została oddalona przez Sąd Okręgowy w Ł. Wydział Cywilny Odwoławczy postanowieniem z 7 marca 2018 r. (sygn. […]). Sąd ten podzielił argumentację Sądu Rejonowego orzekającego w sprawie. 2. Zdaniem skarżących, zaskarżony przepis narusza art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 30 Konstytucji, ponieważ uniemożliwia zawarcie mał-żeństwa dwóm osobom tej samej płci, a co najmniej nie przewiduje formy prawnej instytu-cjonalizacji związków tworzonych te przez osoby. W uzasadnieniu wskazano, że art. 18 Konstytucji nie zawiera definicji małżeństwa, tzn. nie określa najbardziej podstawowych, konstrukcyjnych cech tej instytucji. Nawiązując zatem do poglądów doktrynalnych, skarżące uznały, że ustrojodawca nie zakazuje ustanowie-nia na poziomie ustawowym instytucji małżeństwa osób tej samej płci. Ich zdaniem oznacza to, że przyjęta w zaskarżonym art. 1 § 1 k.r.o. konstrukcja, zgodnie z którą małżeństwo za-wrzeć mogą wyłącznie osoby różnej płci jest niezgodnym z Konstytucją ograniczeniem za-kresu zastosowania tej instytucji. Skarżące podkreślają, że ich zarzuty nie zmierzają do wyka-zania luki w obowiązującym systemie prawa, lecz do poddania kontroli Trybunału zaistniałe-go pominięcia prawodawczego, polegającego na zbyt wąskim ujęciu zakresu zastosowania kwestionowanego przepisu k.r.o. Jego restryktywność jest źródłem nieproporcjonalnego naru-szenia prawa do poszanowania życia prywatnego, rodzinnego i decydowania o swoim życiu osobistym (art. 47 Konstytucji) w związku z naruszeniem zasady równości i zakazu dyskry-minacji (art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji), a w konsekwencji narusza też godność skarżących (art. 30 Konstytucji). W przekonaniu skarżących zawarcie małżeństwa jest „realizacją wolno-ści każdego człowieka do decydowania o swoim życiu osobistym i emanacją prawa do pry-watności oraz życia rodzinnego, które Konstytucja gwarantuje każdemu”. Ich zdaniem, prawo do zawarcia małżeństwa pozostaje więc pod ochroną art. 47 Konstytucji, z którego wywodzą ciążący na władzach publicznych pozytywny obowiązek zapewnienia efektywnej ochrony tych praw. Takiej ochrony nie zapewniają zaś rozproszone regulacje prawne, przyznające osobom pozostającym w stałych, ale nieformalnych związkach z partnerami tej samej płci – określone uprawnienia jedynie w wybranych sytuacjach. Zdaniem skarżących, ograniczenia ich praw wynikających z art. 47 Konstytucji nie uzasadnia wzgląd na żadną z wartości wy-mienionych w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Przedstawiły one również argumenty na potwierdze-nie zarzutu niezgodności kwestionowanego unormowania z zakazem odmiennego traktowania przez prawodawcę podmiotów podobnych (osób pozostających w trwałych związkach z part-nerami tej samej płci względem osób pozostających w takich związkach z partnerami innej płci). W ich ocenie różnicowanie tych kategorii osób ma charakter arbitralny i niesprawiedli-wy, co prowadzi do konkluzji o niezgodności takiego mechanizmu z konstytucyjnymi zasa-dami równości i godności. OTK ZU B/2019 Ts 105/18 poz. 18 3 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę-powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeli-minowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmio-tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze kon-stytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie za-chodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia wymogi formalne wynikające z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz z przepisów u.o.t.p. TK. Jak ustalił Trybunał, skargę konstytucyjną złożył w imieniu skarżących adwokat, który przedstawił stosowne pełnomocnictwo. Skarżące wyczerpały przysługującą im drogę prawną, ponieważ od postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. Wydział Cywilny Odwoławczy z 7 mar-ca 2018 r. (sygn. […]) nie przysługują żadne zwyczajne środki zaskarżenia. Trybunał stwierdza też, że skarżące dochowały trzymiesięcznego terminu wniesienia skargi, wynikającego z art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, ponieważ postanowienie Sądu Okręgowego zostało doręczone ich pełnomocnikowi 5 kwietnia 2018 r., zaś skarga konstytucyjna została wniesiona 5 lipca 2018 r. (data nadania). Skarżące, adekwatnie zarówno do treści orzeczenia wydanego w ich sprawie, jak i do zarzutów sformułowanych w skardze, określiły przedmiot zaskarżenia – art. 1 § 1 k.r.o. Przedstawiły także argumenty uprawdopodobniające zarzut naruszenia przysługujących im praw wynikających z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 30 Konstytucji. Tym samym należy przyjąć, że skarżące wypełniły obowiązki wynikające z art. 53 u.o.t.p. TK, co uzasadnia nadanie analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu.