Ts 105/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 20 stycznia 2020 r. Pozycja 54 POSTANOWIENIE z dnia 16 października 2019 r. Sygn. akt Ts 105/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej W.G. w sprawie zgodności: art. 374 § 1 zdanie 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1987) z art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 1 lipca 2019 r. (data nadania) W.G. (dalej: skarżący), reprezentowany przez adwokata ustanowionego z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego: Skarżący, powołując się na fakt nieobecności na rozprawach w okresie od 18 stycznia 2016 r. do 20 września 2016 r., wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego pra-womocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w W. II Wydział Karny z 22 listopada 2016 r. (sygn. akt […]), zmienionego w części wyrokiem Sądu Okręgowego w W. VI Wydział Karny Odwo-ławczy z 24 października 2017 r. (sygn. akt […]). Postanowieniem z 26 lipca 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny w W. II Wydział Karny (dalej: Sąd Apelacyjny) stwierdził brak podstaw do wznowienia postępowania z urzędu. Wskazał, że absencja skarżącego na rozprawach we wskazanym okresie nie miała żadnego znaczenia dla ochrony jego praw. Jak podkreślił – nie rozpoznawał wówczas sprawy, a nawet gdyby ją rozpoznawał to obecność skarżącego i tak byłaby nieobowiązkowa. Rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego zostało wskazane przez skarżącego jako osta-teczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Z uzasadnienia skargi konstytucyjnej wynika, że zostało ono doręczone ówczesnemu pełnomocnikowi 28 września 2018 r. Trybunał ex offi-cio – na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.) – ustalił, iż odpis niniejszego orzeczenia został doręczony jego pełnomocnikowi 3 sierpnia 2018 r. Natomiast 28 września 2018 r. doręczone zostało orzeczenie z 24 września 2018 r., dotyczące jedynie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. OTK ZU B/2020 Ts 105/19 poz. 54 2 20 września 2018 r. skarżący wystąpił do Sądu Rejonowego dla w W. z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi konstytucyjnej. Sąd ten posta-nowieniem z 4 grudnia 2018 r. (sygn. akt […]) ustanowił dla skarżącego adwokata, którego wyznaczyła Okręgowa Rada Adwokacka w W. (dalej: ORA). Pismo z 26 marca 2019 r. (nr […]) informujące adwokata J.K., iż ORA wyznaczyła go pełnomocnikiem skarżącego do-ręczono mu 2 kwietnia 2019 r. Skarga konstytucyjna została złożona do Trybunału 1 lipca 2019 r. Zarządzeniem z 20 sierpnia 2019 r. sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżą-cego do usunięcia w terminie 7 dni braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) doręczenie oryginału albo kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem wraz z czterema kopiami wyroku Sądu Rejonowego w W. z 22 listopada 2016 r (sygn. akt […]) wraz z uzasadnieniem oraz Sądu Okręgowego w W. z 24 października 2017 r. (sygn. akt […]) wraz z uzasadnieniem; 2) wyjaśnienie, w którym brzmieniu zaskarżony przepis jest kwestionowany przez skarżącego wraz z podaniem właściwych pozycji Dziennika Ustaw; 3) wskazanie, w jaki sposób art. 374 § 1 zdanie 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1996 r. – Kodeks postępowania karnego (dalej: k.p.k.) narusza wymienione w skardze konstytucyjnej prawa lub wolności skarżącego wraz z uzasadnieniem. Pismem procesowym z 2 września 2019 r. (data nadania) skarżący odpowiedział na powyższe wezwanie. Podtrzymał w nim dotychczasowe zarzuty, wskazując jednocześnie art. 41 ust. 1 Konstytucji, jako nowy, kolejny wzorzec kontroli konstytucyjnej. Zdaniem skarżącego, aktualne brzmienie art. 374 § 1 zdanie 2 k.p.k. (Dz. U. z 2018 r. poz. 1987) doprowadziło go do utraty możliwości obrony swoich praw. Decyzjami sędziego pozbawiony został bowiem prawa do jawności postępowania oraz możliwości udziału we wszystkich jego etapach. W ocenie skarżącego sąd nie podjął wystarczających działań mają-cych na celu zapewnienie mu udziału w rozprawie, a obrońca zaś, nie dopełnił należycie swo-ich obowiązków w zakresie kontaktu z oskarżonym i omówienia strategii procesowej. W kon-sekwencji skarżący uznał, że kwestionowany przepis umożliwia sędziemu prawo do dowol-nego ograniczania podstawowych praw konstytucyjnych. Upoważnia do tego „aby prawo oskarżonego do obrony (określone w Konstytucji) stało się mniej ważne niż inne czynniki” (skarga s. 2). W związku z powyższym uznał kwestionowany przepis za niezgodny z art. 42 ust. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę-powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przed-miotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczy-wiście bezzasadna. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Ma ona gwarantować, że obowiązujące w systemie prawa akty normatywne nie będą stanowiły źródła ich naruszeń. Jej merytoryczne rozpoznanie uzależnione jest od spełnienia licznych przesłanek wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z przepisów u.o.t.p. TK. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Kon-stytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na OTK ZU B/2020 Ts 105/19 poz. 54 3 podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o jego wolno-ściach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Jak stanowi art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, skarga konstytucyjna może być wniesiona po wy-czerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu trzech miesięcy od dnia do-ręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego roz-strzygnięcia. Bieg terminu do wniesienia skargi ulega wstrzymaniu z momentem złożenia wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Jego wznowienie następuje zaś pierwszego dnia, następującego po dniu doręczenia adwokatowi lub radcy prawnemu roz-strzygnięcia właściwego organu o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego (art. 44 ust. 3 pkt 1 u.o.t.p. TK). W skardze konstytucyjnej skarżący wskazał, że orzeczeniem, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, jest wyrok Sądu Apelacyjnego II Wydział Karny w W. z 26 lipca 2018 r. (sygn. akt […]). Orzeczenie to doręczono pełnomocnikowi 3 sierpnia 2018 r. W tym dniu roz-począł się zatem bieg trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Termin ten został jednak zawieszony w dniu złożenia przez skarżącego wniosku o ustanowienie pełno-mocnika z urzędu (tj. 20 września 2018 r.). Zawieszenie to trwało do dnia, w którym adwokat J.K. potwierdził odbiór pisma o wyznaczeniu go pełnomocnikiem w sprawie (tj. do 2 kwietnia 2019 r.). Trybunał stwierdza, że od dnia doręczenia pełnomocnikowi skarżącego postanowienia Sądu Apelacyjnego (tj. 3 sierpnia 2018 r.) do dnia wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi konstytucyjnej (tj. 20 września 2018 r.), upłynęło 48 dni, natomiast od dnia doręczenia pełnomocnikowi pisma Okręgowej Rady Adwokackiej w W. nr […] z 26 marca 2019 r. (tj. 2 kwietnia 2019 r.) do dnia złożenia skargi konstytucyjnej (tj. 1 lipca 2019 r.), upłynęło 90 dni. A zatem od dnia doręczenia skarżą-cemu ostatecznego rozstrzygnięcia do dnia wniesienia skargi (nie licząc okresu zawieszenia) upłynęło w sumie 138 dni. Oznacza to, że skarżący przekroczył termin trzech miesięcy wska-zany w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. Okoliczność ta – w myśl art. 64 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Niemniej Trybunał odniesie się również do pozostałych przyczyn. Skarżący – mimo wezwania – nie wyjaśnił, w jaki sposób treść kwestionowanych przez niego przepisów wpłynęła na naruszenie jego konstytucyjnych praw i wolności. Jak podnosi się w orzecznictwie Trybunału „skarżący obowiązany jest przedstawić konkretne i przekony-wające argumenty świadczące o niekonstytucyjności zakwestionowanych regulacji. Tym sa-mym skarżący nie tylko winien wskazać, jakie konstytucyjne wolności lub prawa zostały naru-szone kwestionowaną regulacją, lecz także opisać »sposób« tego naruszenia. Argumenty te mu-szą koncentrować się na problemie merytorycznej niezgodności zachodzącej między unormo-waniami stanowiącymi przedmiot skargi konstytucyjnej oraz tymi, które określone są w niej jako wzorce kontroli (zob. postanowienie TK z 8 maja 2009 r., sygn. Ts 242/07, OTK ZU nr 5/B/2009, poz. 373). Tym samym nie wystarczy, że skarżący wskaże określone przepisy oraz przepisy konstytucyjne, z którymi są one, w jego opinii, niezgodne. Musi on także wyjaśnić, na czym owa niezgodność polega. Jest to przesłanka konieczna do uznania dopuszczalności skargi konstytucyjnej” (postanowienie TK z 2 lutego 2012 r., sygn. SK 14/09, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 17). Przesłanka odpowiedniego uzasadnienia zarzutów nie powinna być traktowana po-wierzchownie i instrumentalnie (zob. wyrok TK z 19 października 2010 r., sygn. P 10/10, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 78; postanowienie TK z 25 lutego 2015 r., sygn. Tw 37/14, OTK ZU nr 1/B/2015, poz. 3). W konsekwencji Trybunał stwierdza, że nieusunięcie braków formalnych skargi (tj. niewyjaśnienie, w jaki sposób treść kwestionowanych przez skarżącego przepisów wpłynęła na naruszenie jego konstytucyjnych praw i wolności) – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p. TK – stanowi kolejną przesłankę odmowy nadania skardze dalszego biegu. OTK ZU B/2020 Ts 105/19 poz. 54 4 Skarżący naruszenia swoich praw upatruje w podjętych przez sędziego – w toku postę-powania – decyzjach. Uważa, że sąd nie podjął wystarczających działań w celu zapewnienia mu udziału w rozprawie. Co więcej – stoi na stanowisku, że sąd podejmował decyzje pozba-wiające go możliwości udziału w rozprawie i tym samym obrony jego praw. Odnosząc się do powyższego Trybunał zauważa, że tak sformułowane zarzuty nie mogą stanowić skargi kon-stytucyjnej, gdyż dotyczą sfery stosowania prawa. Zgodnie bowiem z art. 79 ust. 1 Konstytucji przeprowadzenie skutecznej kontroli konstytucyjności, zainicjowanej skargą konstytucyjną, jest możliwe tylko wówczas, gdy zarzucana niekonstytucyjność dotyczy przepisu prawa, a nie praktyki jego stosowania. Przedmiotem zaskarżenia może być zatem tylko i wyłącznie przepis ustawy lub innego aktu normatywnego, stanowiący podstawę ostatecznego orzeczenia o wol-nościach i prawach skarżącego. Do kompetencji Trybunału należy bowiem badanie przepisów będących podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia, a nie ich wykładnia dokonana przez sąd lub organ administracji publicznej w indywidualnej sprawie. Trybunał Konstytucyjny jest „sądem prawa”, a nie „sądem faktów” (zob. postanowienie TK z 30 czerwca 2008 r., sygn. SK 15/07, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 98). Skarga konstytucyjna jest „zawsze »skargą na przepis«, a nie na jego konkretne, wadliwe zastosowanie, nawet jeśli to prowadziłoby do niekonstytucyjnego skutku. Kontrola stosowania prawa przez sądy – choćby nawet błędnego – pozostaje poza ko-gnicją Trybunału Konstytucyjnego” (postanowienie TK z 2 gru-dnia 2010 r., sygn. SK 11/10, OTK ZU nr 10/A/2010, poz. 131). To, w jaki sposób Sąd Apelacyjny interpretuje przepis i uza-sadnia swoje orzeczenia, zależy wyłącznie od poszczególnych składów orzekających tego sądu, a zatem stanowi sferę stosowania prawa, która nie podlega kognicji kontroli konstytucyjnej (por. postanowienie TK z 7 października 2014 r., sygn. Ts 220/13, OTK ZU nr 1/B/2015 poz. 35). Niezależnie od powyższych okoliczności Trybunał zauważa również, że skarżący w pi-śmie z 2 września 2019 r. rozszerzył zakres rozpoznawanej skargi o nowe zarzuty – tj. art. 41 ust. 1 Konstytucji. Rozszerzenie zakresu przedmiotowego skargi poprzez wskazanie nowych wzorców kontroli, wychodzące poza ramy określone we wniesionej już do Trybunału skardze, jest możliwe, o ile nastąpiło w terminie określonym w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. Mając na uwa-dze powyższe ustalenia nie ulega wątpliwości, iż powołanie art. 41 ust. 1 Konstytucji nastąpiło po upływie tego terminu, co należy uznać za niedopuszczalne (zob. wyrok TK z 7 marca 2006 r., sygn. SK 11/05, OTK ZU nr 3/A/2006, poz. 27). W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża-lenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.