Ts 107/18

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 2 marca 2020 r. Pozycja 77 POSTANOWIENIE z dnia 17 grudnia 2019 r. Sygn. akt Ts 107/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mariusz Muszyński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.M. oraz J.M.B. w sprawie zgodności: art. 59816 § 1 w związku z art. 59815 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Ko-deks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z: a) art. 1, art. 2, art. 7, art. 18, art. 21 ust. 1, art. 30, art. 31 ust. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 33 ust. 1, art. 41 ust. 1, art. 47, art. 48 ust. 1, art. 52 ust. 1, art. 71, art. 72 ust. 1 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 12 ust. 1 i 2, art. 13 ust. 1, art. 16 ust. 1 i 2, art. 18 ust. 1, art. 19 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Naro-dów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526), c) art. 6, art. 8, art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej na-stępnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284), p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 5 lipca 2018 r. (data nadania) M.M. (dalej: skarżąca) i małoletnia J.M.B. (dalej: małoletnia skarżąca; dalej łącznie: skarżące) reprezentowana przez skarżącą, wystąpiły z żądaniem na tle następu-jącego stanu faktycznego: Postanowieniem z 9 sierpnia 2016 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie z 9 sierpnia 2016 r.) Sąd Rejonowy dla w K. III Wydział Rodzinny i Nieletnich (dalej: Sąd Rejonowy), „zagroził [skarżącej] nakazaniem zapłaty na rzecz wnioskodawcy P.B. kwoty 1500 zł […] za każde naruszenie obowiązku wynikającego z postanowienia Sądu Rejonowego dla w K. z dnia 23 [grudnia] 2014 r., sygn. akt […] […], w przedmiocie kontaktów ojca z małoletnią J.M.B.”. OTK ZU B/2020 Ts 107/18 poz. 77 2 Powyższe orzeczenie zostało utrzymane w mocy przez Sąd Okręgowy w K. XI Wy-dział Cywilny-Rodzinny, Sekcja ds. Odwoławczych (dalej: Sąd Okręgowy) postanowieniem z 21 listopada 2016 r. (sygn. akt […]). Postanowieniem z 3 października 2017 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy nakazał skar-żącej zapłatę na rzecz wnioskodawcy – P.B., kwotę – 13 500 zł za naruszenia, o których mo-wa w postanowieniu z 9 sierpnia 2016 r. Orzeczenie zostało utrzymane w mocy przez Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z 19 marca 2018 r. (sygn. akt […]). 2. W piśmie z 30 lipca 2018 r. (data nadania) skarżące sprostowały oczywistą omyłkę dokonaną w skardze konstytucyjnej dotyczącą daty otrzymania ostatecznego rozstrzygnięcia. Skarżące, przedkładając odpowiednie dokumenty wskazały, że otrzymały przedmiotowe orzeczenie 5, a nie, jak wskazano w skardze, 13 kwietnia 2018 r. Wniosły ponadto „celem uzupełnienia braków formalnych” o przeprowadzenie dowodu z załączonych do pisma doku-mentów, w tym skróconego odpisu aktu urodzenia małoletniej skarżącej oraz dotyczących relacji pomiędzy skarżącą i małoletnią skarżącą oraz jej ojcem – P.B. (m.in. wyniki konsulta-cji psychologicznej, wydruki wiadomości e-mail, notatka służbowa kuratora). W piśmie z 3 czerwca 2019 r. skarżące przedłożyły opinię sądowo- psychologiczną z 15 maja 2019 r. „wykazującą, iż dotychczasowe zagrożenie i nakazanie zapłaty – popierane przez Rzecznika Praw Dziecka – było nierzetelne”. Poinformowały ponadto, że przed Sądem Rejonowym toczy się postępowanie w sprawie nakazania skarżącej zapłaty 70 000 zł ojcu małoletniej skarżącej (sygn. akt […]). 3. Zarządzeniem sędziego Trybunału z 17 lipca 2019 r. skarżące zostały wezwane do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: sprecyzowanie przedmiotu skargi konstytucyjnej, tj. wyjaśnienie, czy skarżące kwestionują konstytucyjność wskazanego w peti-tum art. 59816 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.), czy także przywołanego w jej uzasadnieniu art. 59815 § 1 tej ustawy; wskazanie, jakie konstytucyjne prawa lub wolności skarżących wynikają z powo-łanych w petitum skargi konstytucyjnej wzorców kontroli i w jaki sposób zostały naruszone przez zakwestionowany przepis; uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepi-su ze wskazanymi prawami lub wolnościami skarżących; doręczenie poświadczonego za zgodność z oryginałem odpisu i czterech kopii postanowienia Sądu Rejonowego z 3 paździer-nika 2017 r. (sygn. akt […]); doręczenie oryginału lub poświadczonego za zgodność z orygi-nałem odpisu i czterech kopii pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej, a także reprezentowania skarżących w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. W piśmie z 30 lipca 2019 r. skarżące ustosunkowały się do powyższego wezwania. 4. Zdaniem skarżących zakwestionowany przepis narusza prawo do równej ochrony wszystkich obywateli (szczególnie w kontekście podmiotowości dziecka), przez to, że postę-powanie dotyczące wykonywania kontaktów z dzieckiem (dalej: postępowanie wykonawcze) nie dotyczy osoby małoletniej, tylko jej rodziców, zaś jedyną okolicznością braną pod uwagę przez sąd orzekający jest fakt, czy doszło do kontaktu z dzieckiem. Naruszenie to związane jest również z tym, że postępowanie to może być faktycznie wszczęte wyłącznie przez ojca dziecka. W ocenie skarżących ograniczona kognicja sądów w postępowaniu wykonawczym sprawia, że pomijają one takie kwestie, jak postawa uprawnionego do kontaktów z dzieckiem oraz postawa i poglądy samego dziecka. Wynika to, zdaniem skarżących, z utrwalonej linii orzeczniczej. OTK ZU B/2020 Ts 107/18 poz. 77 3 Skarżące wiążą powyższe ograniczenia również z naruszeniem prawa do „rzetelnego sądu i osądu (rzetelnego procesu)”. Naruszenie to jest „pokłosiem enigmatycznej treści za-skarżonych przepisów prawa (przepisów wykonawczych), jak i utrwalonej praktyki orzeczni-czej (wobec odbytych szkoleń co do stosowania tych przepisów, z ograniczoną – dla postę-powania egzekucyjnego – kognicją)”. W ramach powyższego zarzutu skarżące wskazują, że „rażącym błędem ustawodawcy” jest brak wprowadzenia możliwości wniesienia skargi kasa-cyjnej w sprawach dotyczących wykonywania kontaktów z dziećmi, co narusza ich prawo do sądu. Niezależnie od powyższego, zakwestionowanemu przepisowi zarzucono naruszenie: a) prawa do własności prywatnej (ochrony własności skarżących) i pośrednio prawa dziedziczenia małoletniej skarżącej, b) prawa poszanowania godności człowieka i niedyskryminacji – przez jego wprowa-dzenie „na złe matki”, c) „praw[a] godności” oraz prawa do podmiotowego traktowania małoletniej skarżącej – wskutek zaniechania jej wysłuchania w toku postępowania, d) wolności osobistej matki i dziecka – przez nieuwzględnienie „możliwości i zasad-ności badania małoletniej (także wysłuchania dziecka i wyrażenia zdania) co do obiektywnie istniejącej gotowości do odbywania kontaktów w ustalonej i egzekwowanej formie”, e) „praw[a] [skarżącej] do wychowania małoletniej bez użycia form przymusu (w tym przymusu fizycznego), wychowania dziecka zgodnie z własnymi przekonaniami; oraz wolno-ści małoletniej (…) od stosowania kar cielesnych i prawo nietykalności osobistej dziecka”; f) prawa do decydowania o własnym życiu osobistym skarżących – przez „uniemożli-wienie [skarżącej] wykazania braku ponoszenia winy za stan relacji małoletniej z ojcem; uniemożliwienie zbadania i wysłuchania dziecka (dla późniejszej pomocy w poprawie relacji) co do racjonalności wskazywanych przyczyn niechęci dziecka do kontaktów z ojcem w do-chodzonej przez ojca formie (…); próbę wymuszenia relacji ojca z dzieckiem, obowiązkiem zapłaty ogromnych sum pieniężnych, przymusowego wpływu przez matkę na małoletnią, w sytuacji gdy ojciec sam odmawia »odebrania« dziecka za pomocą takiego przymusu; gdy odmawia poddania się wnioskowanym i sugerowanym terapiom psychologicznym, gdy pre-zentuje postawy wykazane – doręczoną do TK – opinią biegłych sądowych”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono następujące przepisy: – art. 59816 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) o następującej treści: „Jeżeli osoba, której sąd opiekuńczy zagroził nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, nie wypełnia nadal swego obowiązku, sąd opiekuńczy nakazuje jej zapłatę należ-nej sumy pieniężnej, ustalając jej wysokość stosownie do liczby naruszeń. Sąd może w wy-jątkowych wypadkach zmienić wysokość sumy pieniężnej, o której mowa w art. 59815, ze względu na zmianę okoliczności”; – art. 59815 § 1 k.p.c. o następującej treści: „Jeżeli osoba, pod której pieczą dziecko pozostaje, nie wykonuje albo niewłaściwie wykonuje obowiązki wynikające z orzeczenia albo z ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem w przedmiocie kontaktów z dzieckiem, sąd opiekuńczy, uwzględniając sytuację OTK ZU B/2020 Ts 107/18 poz. 77 4 majątkową tej osoby, zagrozi jej nakazaniem zapłaty na rzecz osoby uprawnionej do kontaktu z dzieckiem oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku”. 3. Trybunał stwierdza, że skarga konstytucyjna spełnia przesłanki warunkujące prze-kazanie jej do rozpoznania merytorycznego, gdyż: 1) została sporządzona w imieniu skarżących przez adwokata (art. 44 ust. 1 u.o.t.p. TK); 2) skarżące: a) wyczerpały przysługującą im drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK), albowiem postanowienie Sądu Okręgowego w K. z 19 marca 2018 r. (sygn. akt […]) jest prawomocne i nie przysługują od niego żadne zwykłe środki zaskarżenia, b) dochowały terminu wniesienia skargi konstytucyjnej (art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK), c) prawidłowo określiły przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK) wskazując, które konstytucyjne prawa i wolności i w jaki sposób – ich zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK) oraz przedstawiły w tym zakresie stosowne uzasadnienie (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK). 4. W ocenie Trybunału analizowana skarga konstytucyjna nie jest obarczona nieusu-walnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, zaś sformu-łowane w niej zarzuty nie są oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.