Ts 107/21

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 4 września 2023 r. Pozycja 227 POSTANOWIENIE z dnia 11 maja 2023 r. Sygn. akt Ts 107/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Rafał Wojciechowski – przewodniczący Jakub Stelina – sprawozdawca Andrzej Zielonacki, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 21 września 2021 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej A.B., p o s t a n a w i a: 1) uwzględnić zażalenie i nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg w zakresie badania zgodności art. 306 § 1a, art. 426 § 1 oraz art. 465 § 1 i 2 w związku z art. 459 § 1 i 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm.) w przedmiocie „ograniczeni[a] prawa do sądu w związku z brakiem środka odwoławczego umożliwiającego zaskarżenie orzeczenia w przedmiocie nie-uwzględnienia zażalenia i utrzymania w mocy postanowienia o umorzeniu śledztwa za-twierdzonego przez Prokuratora Rejonowego, skutkujące[go] pozbawieniem skarżącego możliwości dokonania właściwej kontroli instancyjnej poprzez zaskarżenie orzeczenia Sądu I instancji”, z art. 176 ust. 1 w związku z art. 78, art. 45, art. 77 ust. 2 oraz z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) nie uwzględnić zażalenia w pozostałym zakresie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 9 kwietnia 2021 r. (data nadania) A.B. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił o zbadanie zgodności: 1) art. 306 § 1a, art. 426 § 1 oraz art. 465 § 1 i 2 w związku z art. 459 § 1 i 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm.; dalej: k.p.k.) „poprzez ograniczenie prawa do sądu w związku z brakiem środka odwoławczego umożliwiającego zaskarżenie orzeczenia w przedmiocie nieuwzględnienia zażalenia i utrzymania w mocy postanowienia o umorzeniu śledztwa za-twierdzonego przez Prokuratora Rejonowego, skutkujące pozbawieniem skarżącego możli-wości dokonania właściwej kontroli instancyjnej poprzez zaskarżenie orzeczenia Sądu I in- OTK ZU B/2023 Ts 107/21 poz. 227 2 stancji” z art. 176 ust. 1 w związku z art. 78, art. 45, art. 77 ust. 2 oraz z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 297 § 1 oraz art. 433 § 1 i 2 w związku z art. 4 i art. 7 k.p.k. „w zakresie prowadzenia postępowania przygotowawczego, na podstawie którego sąd orzekł ostatecznie o prawach skarżącego naruszając zasadę rzetelnego procesu, bezstronności oraz obiektywizmu, jak również naruszając prawo skarżącego do równości wobec prawa oraz prawo do sądu”, z art. 33 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji. 2. Postanowieniem z 21 września 2021 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 29 września 2021 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze z uwagi na fakt nieuzyskania przez skarżącego orzeczenia ostatecznie rozstrzygającego o jego konstytucyjnych prawach lub wolnościach (dot. zarzutów niekonstytucyjności art. 306 § 1a, art. 426 § 1 oraz art. 465 § 1 i 2 w związku z art. 459 § 1 i 3 k.p.k.) oraz skierowanie zarzutów skargi (dot. art. 297 § 1 oraz art. 433 § 1 i 2 w związku z art. 4 i art. 7 k.p.k.) wobec aktu zastosowania prawa w sprawie skarżącego. 3. W zażaleniu z 6 października 2021 r. (data nadania) skarżący zarzucił: 1) narusze-nie art. 79 ust. 1 Konstytucji przez jego błędną wykładnię i uznanie, że zarzut naruszenia prawa do zaskarżenia postanowienia Sądu Rejonowego w W. z 19 czerwca 2020 r. wydanego w sprawie o sygn. akt […] (dalej: postanowienie Sądu Rejonowego) mógłby być podstawą skargi konstytucyjnej jedynie wówczas, gdyby skarżący dysponował orzeczeniem stwierdza-jącym brak możliwości jego zaskarżenia, podczas gdy podstawą do wniesienia skargi jest posiadanie przez skarżącego ostatecznego orzeczenia, a taki walor ma postanowienie Sądu Rejonowego; 2) niewłaściwe zastosowanie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) skutkujące odmową nadania skardze dalszego biegu, podczas gdy skarga spełnia wymogi określone w ustawie, a w szczególności zawiera wskazanie naruszonych praw konstytucyjnych oraz sposobu ich naruszenia, skarżący dyspo-nuje ostatecznym orzeczeniem i nie musiał podejmować próby uzyskania orzeczenia roz-strzygającego o niedopuszczalności wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu Rejonowe-go; 3) naruszenie art. 79 ust. 1 Konstytucji poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że zarzut określony w punkcie 2 skargi konstytucyjnej nie mieści się w zakresie właściwości Trybunału Konstytucyjnego, podczas gdy rozpatrzenie powyższego zarzutu było w kognicji Trybunału. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że z art. 79 ust. 1 Konstytucji nie wynika, by treść ostatecznego orzeczenia miała przesądzać o braku możliwości jego zaskarżenia. Wyjaśnił, że nie mógł zaskarżyć postanowienia Sądu Rejonowego, gdyż obowiązujące przepisy nie prze-widują takiego środka zaskarżenia. Podał, że formułując zarzut określony w punkcie 2 peti-tum skargi miał na celu wyłącznie „sprawdzenie konstytucyjności wskazanych aktów stoso-wania prawa, a nie obciążanie Trybunału Konstytucyjnego nadzorem judykacyjnym nad Są-dem Rejonowym w W.” (s. 6 zażalenia). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c u.o.t.p.TK). Trybunał Konstytucyjny bada w szczególności, czy wydając zaskarżone posta-nowienie, prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego bie-gu. Oznacza to, że na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał analizuje przede wszystkim te OTK ZU B/2023 Ts 107/21 poz. 227 3 zarzuty, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego roz-strzygnięcia. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że zażalenie zasługuje na uwzględnienie w czę-ści. 2.1. Istota zarzutów skarżącego odnośnie do zakwestionowanych art. 306 § 1a, art. 426 § 1 oraz art. 465 § 1 i 2 w związku z art. 459 § 1 i 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm.; dalej: k.p.k.) związana jest z twierdzeniem, że powołane przepisy pozbawiają go możliwości wniesienia zażalenia na wydane przez Sąd Rejonowy w W. postanowienie z 19 czerwca 2020 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Rejonowego) o nieuwzględnieniu zażalenia skarżącego i utrzymaniu w mocy postanowienia aspiranta sztabowego Policji z 23 grudnia 2019 r., zatwierdzonego przez Prokuratora Rejonowego w W. (sygn. akt […]), którym umorzono śledztwo w jego sprawie. Jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji skarżący wskazał postanowienie Sądu Rejonowego. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego dla zbadania zgod-ności z Konstytucją przepisów zamykających drogę sądową bądź wykluczających dopusz-czalność wniesienia do sądu określonego środka prawnego konieczne jest uprzednie uzyska-nie orzeczenia w przedmiocie odrzucenia niedopuszczalnego z mocy prawa środka. Dopiero dysponując takim orzeczeniem, skarżący może dochodzić stwierdzenia naruszenia prawa do sądu (por. postanowienie pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). W analizowanej sprawie rozstrzygnięcia wymaga to, czy skarżący powinien był wnieść zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego, by w ten sposób doprowadzić do wy-dania, w oparciu o kwestionowaną regulację, postanowienia o odrzuceniu zażalenia, a tym samym do „ujawnienia” przedmiotu skargi konstytucyjnej. Mając to na uwadze, Trybunał uwzględnił zażalenie w części dotyczącej zarzutu niekonstytucyjności art. 306 § 1a, art. 426 § 1 oraz art. 465 § 1 i 2 w związku z art. 459 § 1 i 3 k.p.k. i przekazał skargę konstytucyjną w tym zakresie do oceny merytorycznej, orzekając jak w punkcie 1 sentencji niniejszego po-stanowienia. 2.2. Odnosząc się do zarzutów zażalenia dotyczących art. 297 § 1 oraz art. 433 § 1 i 2 w z art. 4 i art. 7 k.p.k. Trybunał przypomina, że przedmiotem jego kontroli mogą być tylko normy prawne. Kognicja Trybunału nie rozciąga się natomiast na akty stosowania prawa, w szczególności ustrojodawca nie wyposażył Trybunału w kompetencje do usuwania skutków wadliwych aktów stosowania prawa. Jeżeli zatem skarżący w skardze konstytucyjnej wskazu-je wprawdzie formalnie jednostkę redakcyjną tekstu prawnego, która – jego zdaniem – budzi wątpliwości co do jej zgodności z Konstytucją, lecz uzasadnienie skargi nie pozostawia wąt-pliwości, że w istocie przedmiotem zarzutu jest nieprawidłowe zastosowanie tego przepisu, nie można mówić o określeniu kwestionowanej normy w rozumieniu art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Trybunał w niniejszym składzie podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, w myśl którego z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej spra-wie. W skardze konstytucyjnej skarżący zwracał bowiem uwagę, że „Sąd Rejonowy w Wo-łowie stosując powyższe przepisy (…) nie rozważył wszystkich wniosków i zarzutów wska-zanych w zażaleniu skarżącego z dnia 13 stycznia 2020 r., jak również nie wskazał dlaczego zgłoszone przez skarżącego nowe wniosk[i] dowodowe nie zasługują na uwzględnienie, opie-rając rozstrzygnięcie w sprawie w zasadzie na wyjaśnieniach Służb Więziennych i funkcjona-riuszy wskazywanych przez skarżącego jako sprawców czynów zabronionych” (s. 11 skargi). OTK ZU B/2023 Ts 107/21 poz. 227 4 W tych okolicznościach zarzuty skarżącego mogły być rozumiane tylko w ten sposób, że kwestionował on konkretny akt zastosowania prawa w jego sprawie. Mając na uwadze powyższe Trybunał postanawia jak w punkcie 2 sentencji.