Ts 112/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 3 czerwca 2022 r. Pozycja 105 POSTANOWIENIE z dnia 8 listopada 2018 r. Sygn. akt Ts 112/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Przedsiębiorstwa […] Sp. z o.o. w sprawie zgodności: art. 744 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne-go (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 64 ust. 1 i art. 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej złożonej w Trybunale Konstytucyjnym 19 maja 2017 r. (data nadania) Przedsiębiorstwo […] Sp. z o.o. (dalej: skarżąca) wystąpiło o stwierdzenie, że art. 744 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim „obejmuje postanowienie o umo-rzeniu postępowania, zapadające w postępowaniu sądowym po zawarciu przez strony tego postępowania ugody sądowej, w wyniku której pozwany uznał w całości wierzytelność po-woda dochodzoną w tym postępowaniu”, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i art. 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została sformułowana w związku z następującą sprawą. Skarżąca wystąpiła 16 grudnia 2010 r. do Sądu Okręgowego w K. IX Wydział Gospo-darczy (dalej: Sąd Okręgowy) z pozwem przeciwko J.K. prowadzącemu działalność gospo-darczą pod firmą […], o zasądzenie kwoty 504 447,45 zł wraz z odsetkami. 21 stycznia 2011 r. wydany został w tej sprawie nakaz zapłaty uwzględniający w całości żądanie skarżą-cej. Postanowieniem z 16 maja 2011 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy zabezpieczył powódz-two skarżącej o zapłatę do łącznej sumy 549 832,82 zł, przez obciążenie hipoteką przymuso-wą trzech nieruchomości stanowiących własność pozwanego. 3 lutego 2012 r. na rozprawie przed Sądem Okręgowym strony zawarły ugodę. W związku z tym, Sąd Okręgowy umorzył postępowanie o zapłatę, natomiast 15 marca 2012 r. ugodzie została nadana klauzula wyko-nalności. OTK ZU B/2022 Ts 112/17 poz. 105 2 We wniosku z 5 kwietnia 2012 r. skarżąca zażądała przeprowadzenia egzekucji z ma-jątku dłużnika oraz obciążenia go kosztami postępowania egzekucyjnego. Zawiadomieniem z 2 maja 2012 r. (sygn. akt […]) Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla K. poinfor-mował o wszczęciu egzekucji. W piśmie z 15 lipca 2016 r. dłużnik, powoławszy się na zawarcie ze skarżącą ugody sądowej, której skutkiem było umorzenie postępowania, wniósł o upadek zabezpieczenia udzielonego skarżącej postanowieniem Sądu Okręgowego z 16 maja 2011 r. Postanowieniem z 26 lipca 2016 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy – na podstawie art. 7541 § 3 w związku z art. 744 § 2 k.p.c. – stwierdził upadek zabezpieczenia udzielonego skarżącej postanowie-niem z 16 maja 2011 r. Na to rozstrzygnięcie skarżąca wniosła zażalenie. Postanowieniem z 16 listopada 2016 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny w K. Wydział I Cywilny oddalił ten środek odwoławczy. Orzeczenie to zostało doręczone skarżącej 28 listopada 2016 r. Postanowieniem z 22 grudnia 2016 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w K., VIII Wy-dział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych, m.in. ogłosił upadłość dłużnika. Wyrokiem z 25 października 2016 r. (sygn. SK 71/13, OTK ZU nr A/2016, poz. 81) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 7541 § 1 k.p.c. w zakresie, w jakim odnosi się do za-bezpieczenia przez obciążenie nieruchomości obowiązanego hipoteką przymusową jest zgod-ny z zasadą poprawnej legislacji wywodzoną z art. 2 Konstytucji oraz jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 45 ust. 1 Konstytucji. Trybunał postanowił, że przepis ten, we wskazanym wyżej zakresie, traci moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od ogło-szenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z tym orzeczeniem, skarżąca, pismem z 20 stycznia 2017 r., na podstawie art. 4011 k.p.c., wniosła skargę o wznowienie postępowania w przedmiocie stwierdzenia upadku zabezpieczenia, zakończonego postanowieniem Sądu Apelacyjnego w K. z 16 listo-pada 2016 r. Postanowieniem z 22 marca 2017 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny w K. odrzu-cił skargę, stwierdziwszy, że w postępowaniu w sprawie stwierdzenia upadku zabezpieczenia środek ten jest niedopuszczalny, jeżeli spór między stronami nie był zakończony prawomoc-nym wyrokiem. Na marginesie wskazał, że art. 7541 § 1 k.p.c., którego niekonstytucyjność stwierdził Trybunał w wyroku w sprawie o sygnaturze SK 71/13 nie był podstawą prawną żadnego z rozstrzygnięć wydanych w sprawie skarżącej. Orzeczenie to zostało doręczone skarżącej 30 marca 2017 r. Skarżąca twierdzi, że zakwestionowany w skardze przepis, przez swój automatyzm nadmiernie ogranicza prawa majątkowe wierzyciela, na wniosek którego udzielono zabezpie-czenia (art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji). Wierzyciel, który „uzyskał tytuł egzekucyjny w oparciu o zawartą w sprawie ugodę, w wyniku której umorzone zostało postę-powanie sądowe, nie może [bowiem] skorzystać z zabezpieczenia dochodzonej należności, gdyż zabezpieczenie to zgodnie z art. 744 § 1 k.p.c. upada z dniem uprawomocnienia się po-stanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie”. Ponadto, „uzależnienie upadku zabezpie-czenia od rodzaju orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, bez uwzględnienia przy-czyn determinujących formę tego orzeczenia, narusza prawo do sądu oraz prawo do wymo-gów sprawiedliwości proceduralnej” (art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji). Skarżąca zarzuciła także, że zaskarżony przez nią art. 744 § 1 k.p.c. narusza zasady poprawnej legisla-cji (art. 2 Konstytucji), gdyż jego niejednoznaczna treść powoduje rozbieżności jego stoso-wania. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę-powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga OTK ZU B/2022 Ts 112/17 poz. 105 3 konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeli-minowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmio-tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar-dze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywi-ście bezzasadna. Jak stanowi art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybuna-łu Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywne-go, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W myśl art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, skarga konstytucyjna może być wniesiona po wy-czerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia dorę-czenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego roz-strzygnięcia. Zgodnie z ustaloną linią orzeczniczą Trybunału wyczerpanie drogi prawnej w rozu-mieniu art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, oznacza skorzystanie z przysługujących skarżącemu zwy-czajnych środków odwoławczych, zaś wystąpienie ze środkami o charakterze nadzwyczajnym nie ma wpływu na bieg terminu do złożenia skargi konstytucyjnej. W chwili uzyskania przez skarżącego orzeczenia sądowego wykazującego walor prawomocności, a więc orzeczenia, co do którego nie przysługują już zwyczajne środki odwoławcze, wypełniony zostaje obowiązek wynikający z art. 77 ust. 1 u.o.t.p TK. Wydanie takiego orzeczenia nadaje bowiem – niezbęd-ny w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji – walor ostateczności rozstrzygnięciu, z wydaniem którego wiąże skarżący zarzut naruszenia jego wolności lub praw. Podjęcie następnie dal-szych kroków zmierzających do wzruszenia takiego orzeczenia, także wówczas, gdy towarzy-szy im wydanie w sprawie dalszych rozstrzygnięć, nie mieści się już w zakresie pojęcia „wy-czerpania drogi prawnej” (zob. postanowienia TK z: 13 sierpnia 2010, sygn. Ts 20/10, OTK ZU nr 6/B/2010, poz. 464; 16 kwietnia 2013 r., sygn. Ts 21/13, OTK ZU nr 4/B/2013, poz. 439 oraz 20 czerwca 2017 r., sygn. Ts 82/17, OTK ZU nr B/2017, poz. 219). Trybunał podkreśla, że ostatecznym orzeczeniem, w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konsty-tucji oraz art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, wydanym w postępowaniu cywilnym, jest prawomocny wyrok lub postanowienie, natomiast skarga o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. Tym samym bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej rozpo-czyna się w momencie uzyskania przez skarżącego prawomocnego wyroku lub postanowienia sądu drugiej instancji, przy czym wniesienie skargi o wznowienie postępowania (skargi kasa-cyjnej w postępowaniu cywilnym albo kasacji w postępowaniu karnym), jako nadzwyczajne-go środka zaskarżenia, jest irrelewantne dla biegu tego terminu. Trybunał stwierdza, że w sprawie, w związku z którą skarżąca wniosła skargę konsty-tucyjną, ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest prawomocne postanowienie Sądu Apelacyjnego w K. z 16 listopada 2016 r., którym sąd ten oddalił zażale-nie skarżącej na postanowienie o upadku zabezpieczenia. Właśnie to orzeczenie ostatecznie ukształtowało sytuację prawną skarżącej, z którą wiążą się stawiane przez nią zarzuty. A za-tem to od daty doręczenia tego orzeczenia, nie zaś – co przyjęła skarżąca – postanowienia tego sądu z 22 marca 2017 r. (tj. postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępo-wania), rozpoczął się bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Rozstrzygnięcie to zostało doręczone skarżącej 28 listopada 2016 r., w związku z tym ostatnim dniem terminu wniesienia skargi konstytucyjnej był 28 lutego 2017 r. Skarżąca złożyła ten środek prawny dopiero 19 maja 2017 r., a zatem przekroczyła termin, określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. Okoliczność ta jest – w myśl art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. OTK ZU B/2022 Ts 112/17 poz. 105 4 Na marginesie Trybunał stwierdza, że jeśliby nawet przyjąć za skarżącą, iż orzecze-niem, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK jest postanowie-nie o odrzuceniu nadzwyczajnego środka zaskarżenia, to skardze i tak należałoby odmówić nadania dalszego biegu. Orzeczenie to nie zostało bowiem wydane na podstawie art. 744 § 1 k.p.c. Skarga nie spełnia więc warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecy-zowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK. W tym stanie rzeczy Trybunał postanowił jak na wstępie. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.