Ts 115/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 26 sierpnia 2019 r. Pozycja 162 POSTANOWIENIE z dnia 30 maja 2019 r. Sygn. akt Ts 115/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mariusz Muszyński – przewodniczący i sprawozdawca Jarosław Wyrembak Leon Kieres, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 17 października 2018 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej D.D., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 22 maja 2017 r. (data nadania) D.D. (dalej: skarżący) wystąpił o stwierdzenie, że art. 379 pkt 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (ówcześnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm., obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.), rozumiany w ten sposób, że brak zawiadomienia pełnomocnika strony o ostatnim i zarazem jedynym terminie posiedzenia sądu, skutkujący niestawiennictwem pełnomocnika na tymże posiedzeniu, nie stanowi o nieważności postępowania cywilnego – jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Postanowieniem z 17 października 2018 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżące-go 22 października 2018 r., Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Podstawą wydania tego orzeczenia było stwierdzenie przez Trybunał, że za-rzut niekonstytucyjności zakwestionowanego przez skarżącego przepisu odnosi się do sposo-bu jego zastosowania przez sąd, przez co skarga pozostaje poza kognicją Trybunału Konsty-tucyjnego. Ponadto, Trybunał zwrócił uwagę na niewskazanie przez skarżącego sposobu na-ruszenia prawa do sądu przez zaskarżony przepis. 3. W zażaleniu z 29 października 2018 r. (data nadania) skarżący zarzucił Trybunało-wi Konstytucyjnemu naruszenie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 36 ustawy z dnia 30 li-stopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) w związku z art. 233 § 1 k.p.c. Podniósł, że za- OTK ZU B/2019 Ts 115/17 poz. 162 2 rzut skargi dotyczył utrwalonego, niekonstytucyjnego rozumienia normy prawnej w orzecz-nictwie sądowym i mógł być przedmiotem badania w postępowaniu skargowym, bowiem dopuszczalne jest wydawanie przez Trybunał Konstytucyjny orzeczeń interpretacyjnych. Wskazał, że niezapewnienie mu prawa wysłuchania w postępowaniu sądowym było pogwał-ceniem zasady audiatur et altera pars i prawa do sądu uregulowanego w art. 45 ust. 1 Kon-stytucji. Skarżący, zmierzając do podważenia ustalenia Trybunału, jakoby nie wskazał sposo-bu naruszenia w jego sprawie prawa do sądu, zaznaczył, że „powołał orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, z którego wynika, że prawo do bycia wysłuchanym, stanowi integralną część prawa do sądu”. Stwierdził, że Trybunał zaniechał zapoznania się z jego skargą konsty-tucyjną i nie rozpoznał sprawy. Wniósł o uwzględnienie zażalenia i nadanie dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał podtrzymuje wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko, że rozpoznawana skarga ma w istocie charakter skargi na stosowanie prawa. Świadczą o tym chociażby następujące stwierdzenia skarżącego: 1) „uznanie, że postanowienie Sądu Rejono-wego w W. nie jest dotknięte wadą nieważności, skutkowało pozbawieniem skarżącego moż-liwości sprawowania prawidłowej i skutecznej opieki nad małoletnim J.D.”; 2) „gdyby bo-wiem pełnomocnik skarżącego obecny był w dniu 1 sierpnia 2016 r. na rozprawie przed Są-dem Rejonowym w W. w sprawie wydania przez sąd rodzinny zarządzeń opiekuńczych, sąd mógłby wydać korzystne dla małoletniego zarządzenia opiekuńcze” (strona 10 skargi). Rolą Trybunału nie jest zaś – jak trafnie wskazano w zakwestionowanym postanowieniu – kontro-lowanie sposobu dokonywania wykładni obowiązujących przepisów przez organy orzekające w indywidualnych sprawach, ani też kontrolowanie sposobu zastosowania czy też niezasto-sowania w tych sprawach obowiązujących przepisów prawa. 3. Skarżący zmierza do uruchomienia postępowania kontrolnego wobec art. 379 pkt 5 k.p.c. w brzmieniu: „nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw”. W jego opinii zakwestionowany przepis – rozumiany w ten sposób, że niezawiadomienie pełnomocnika o ostatnim i zarazem jedynym terminie posiedze-nia sądu, skutkujący niestawiennictwem pełnomocnika na tymże posiedzeniu – nie stanowi o nieważności postępowania, uniemożliwiając skarżącemu skuteczną ochronę praw na drodze sądowej. Powołując sygnatury orzeczeń Sądu Najwyższego, skarżący podniósł w skardze i zażaleniu, że taka wykładnia zaskarżonego przepisu wynika z utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego. Zgodnie z art. 79 ust. 1 i art. 188 pkt 1-3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przedmiotem skargi konstytucyjnej może być akt normatywny. Natomiast zarzuty skierowane przeciwko wykładni przepisów prawa mieszczą się w zakresie właściwości Trybunału, o ile wykładnia taka jest jednolita i utrwalona w rozstrzygnięciach organów stosujących prawo. W takich przypadkach należy bowiem przyjąć, że normatywna treść przepisów podlegających kontroli Trybunału Konstytucyjnego została ukształtowana przez te organy. OTK ZU B/2019 Ts 115/17 poz. 162 3 Analiza orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego zaskarżonego art. 379 pkt 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) prowadzi do ustalenia, że – wbrew twierdzeniom skarżącego – nie istnieje jednolita, trwała i ustalona linia orzecznicza, z której wynikałoby, że podstawy nieważności postępowania nie stanowi niezawiadomienie pełnomocnika o ostatnim i jedynym terminie posiedzenia sądu, skutkujące niestawiennictwem na nim pełnomocnika. W pierwszej kolejności Trybunał wskazuje tu na uzasadnienie wyroku z 7 lutego 2013 r., sygn. akt II CSK 325/12, w którym Sąd Najwyższy wyjaśnił, że „zgodnie z ugrunto-wanym stanowiskiem Sądu Najwyższego, nieważność postępowania na podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c. zachodzi wówczas, gdy strona (jej pełnomocnik), na skutek uchybień sądu, nie brała udziału w postępowaniu lub w istotnej części postępowania” (zob. także powołane tam orzecznictwo). Ponadto, Trybunał wskazuje na wyroki Sądu Najwyższego z 9 lutego 2016 r. (sygn. akt II UK 20/15) i z 15 listopada 2016 r. (sygn. akt II PK 215/15), w których jedno-znacznie stwierdzono, że określoną w art. 379 pkt 5 k.p.c. podstawę nieważności postępowa-nia stanowi nieobecność na rozprawie prawidłowo ustanowionego pełnomocnika, spowodo-wana niezawiadomieniem go o terminie rozprawy, i to nawet w sytuacji, gdy sama strona została zawiadomiona o terminie rozprawy i wzięła w niej udział. Istotne jest przy tym, by pozbawienie strony możności obrony oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności spra-wy i nie wiązać wyłącznie z sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w postępo-waniu (tak np. wyrok Sądu Najwyższego z 14 marca 2007 r., sygn. akt I CSK 368/06). Faktyczny brak jednolitości praktyki orzeczniczej, w którym skarżący upatruje źródło niekonstytucyjności skarżonego przepisu, wyklucza możliwość powołania się w niniejszej sprawie na powszechność, trwałość i jednolitość odczytywania tego przepisu w procesie jego stosowania, jako na podstawę dokonania oceny konstytucyjności kwestionowanego przepisu. Bezzasadne jest bowiem twierdzenie, że to powszechna i stała praktyka orzecznicza wyklu-czyła dokonanie w sprawie skarżącego odmiennej interpretacji art. 379 pkt 5 k.p.c., która – w ocenie skarżącego – byłaby konstytucyjna. W tym stanie rzeczy, Trybunał, stwierdziwszy, że kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, postanowił jak w sentencji.