Ts 116/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 8 maja 2023 r. Pozycja 152 POSTANOWIENIE z dnia 12 sierpnia 2016 r. Sygn. akt Ts 118/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz – przewodniczący i sprawozdawca Andrzej Wróbel Stanisław Biernat, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej […] Sp. z o.o. w sprawie zgodności: art. 77 ust. 3 pkt 3 w zw. z art. 44 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.2016.296) z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 oraz z art. 79 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 13 czerwca 2016 r., sporządzonej przez pełnomocnika z urzędu, […] Sp. z o.o. (dalej: skarżąca) zakwestionowała zgodność z Konstytucją art. 77 ust. 3 pkt 3 w zw. z art. 44 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.2016.293; dalej: ustawa o TK). Zakwestionowanym przepisom ustawy o TK skarżąca zarzuciła, że są niezgodne z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 oraz z art. 79 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została sformułowana w związku z następującą sprawą. Posta-nowieniem z 25 listopada 2015 r. (sprawa Ts 312/15) Trybunał Konstytucyjny odmówił na-dania dalszego biegu skardze konstytucyjnej wniesionej przez skarżącą. Przedmiotem skargi były przepisy ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.102.643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). W szczególności skarżąca zarzuciła, że art. 20 i art. 48 ust. 2 ustawy o TK z 1997 r. są niezgodne z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał stwierdził, że zakwestio-nowany przez skarżącą art. 48 ust. 2 ustawy o TK z 1997 r. nie budzi wątpliwości co do sposobu jego interpretacji. Znalazł on wyraz w utrwalonej linii orzeczniczej w sprawach skarg OTK ZU B/2023 Ts 118/16 poz. 152 2 konstytucyjnych, podniesione zaś przez skarżącą zastrzeżenia Trybunał uznał za oczywiście bezzasadne. Taką samą kwalifikację przypisał Trybunał zarzutom skargi skierowanym przeciwko odesłaniu zawartemu w art. 20 ustawy o TK z 1997 r. Zdaniem Trybunału ze względu na powyższe okoliczności, zgodnie z art. 77 ust. 3 pkt 3 ustawy o TK, należało odmówić nadania skardze dalszego biegu. Uzasadniając zarzuty skierowane przeciwko art. 77 ust. 3 pkt 3 w zw. z art. 44 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o TK, skarżąca odwołała się najpierw do okoliczności sprawy, w związku z którą skierowała poprzednią skargę konstytucyjną. Nawiązanie to sięgnęło do jeszcze wcześniejszej sprawy związanej z kontrolą wstępną skargi konstytucyjnej zakończonej postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z 17 marca 2015 r. (sprawa Ts 301/13). Następnie skarżąca podniosła, że przepis, na podstawie którego Trybunał odmówił nadania dalszego biegu skardze w sprawie Ts 312/15, zawiera w swojej treści wadliwy zwrot konstrukcyjny „wniosek lub skarga są oczywiście bezzasadne”, co otwiera zbyt daleko idące możliwości jego interpretacji. Skarżąca podkreśliła, że wątpliwości związanych z wykładnią tego przepisu nie rozwiewa również powołane postanowienie Trybunału, zaś podstawą odmowy nadania skardze dalszego biegu nie powinien być argument, iż sąd konstytucyjny „wcześniej (tj. w latach poprzednich) zajmował się podobną skargą konstytucyjną”. W konkluzji tej części uzasadnienia skarżąca wskazała na pozbawienie jej prawa wyni-kającego z art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz art. 79 Konstytucji. Na potwierdzenie zarzutu naruszenia wymogów poprawnej legislacji wynikających z art. 2 Konstytucji skarżąca przy-wołała liczne judykaty Trybunału, jak również stanowisko formułowane w tym kontekście przez doktrynę prawa. Skarżąca odwołała się do konstytucyjnego prawa do sądu, nie precy-zując jednak, w jakim zakresie prawo to odnosi się również do postępowania przed Trybuna-łem Konstytucyjnym w sprawie skargi konstytucyjnej. Ponadto skarżąca za niekonstytucyjne uznała także powierzenie decyzji o spełnieniu przesłanek skargi i przyjęciu jej do meryto-rycznego rozpoznania składowi trzech sędziów Trybunału. W tym kontekście odwołała się do zakazu zamykania drogi sądowej oraz zasady sprawiedliwości proceduralnej. W przekonaniu skarżącej w przypadku uznania skargi za oczywiście bezzasadną „niewątpliwie dochodzi do rozpoznania skargi konstytucyjnej, a co za tym idzie winien ją rozpoznawać 7-osobowy, a nie 3-osobowy skład sędziowski”. Skarżąca posiłkowo odwołała się w tym zakresie również do uregulowań dotyczących postępowania przed Sądem Najwyższym w sprawie rozpoznania skargi kasacyjnej. W końcowej części uzasadnienia skargi pełnomocnik skarżącej przedstawił szereg argumentów na poparcie swojego wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji jedynym dopuszczalnym przedmiotem skargi konstytucyjnej może być przepis ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o konstytucyjnych prawach, wolnościach lub obowiązkach skarżącego. Należy również podkreślić, zawarte w przywo-łanym wyżej przepisie ustawy zasadniczej, upoważnienie udzielone ustawodawcy do określe-nia zasad, na jakich dopuszczalne jest korzystanie ze skargi konstytucyjnej jako środka ochrony konstytucyjnych wolności i praw. W związku z tak określonymi przedmiotem i podstawą skargi to na skarżącym spoczywa obowiązek wypełnienia szeregu powinności, warunkujących jej merytoryczne OTK ZU B/2023 Ts 118/16 poz. 152 3 rozpoznanie. Przede wszystkim skarżący jest zobligowany do wskazania konstytucyjnych wolności lub praw, które zostały naruszone, czemu towarzyszyć musi także wyjaśnienie sposobu tego naruszenia (art. 65 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK). Zgodnie z utrwalonym stano-wiskiem Trybunału, wypełnienie tego obowiązku nie może się ograniczać do jedynie nume-rycznego przywołania przepisów Konstytucji, z których skarżący wywodzi określone prawa podmiotowe, ale polegać powinno na precyzyjnym wskazaniu elementów treściowych tych praw, naruszonych przez zaskarżone unormowania. Wymóg ten znajduje podstawę w treści art. 65 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK, zgodnie z którym w skardze należy uzasadnić zarzut niezgodności przedmiotu kontroli ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem i powo-łać argumenty lub dowody na jego poparcie. W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że merytorycznemu rozpoznaniu nie może podlegać skarga, w której określenie jej podstawy ogranicza się do samego jedynie wyliczenia przepisów Konstytucji, bez doprecyzowania, jakie prawo podmiotowe (adekwatne do sprawy skarżącego) i w jaki sposób zostało naru-szone. Negatywnym wynikiem musi zakończyć się także wstępna kontrola skargi, w której brak jest argumentów lub dowodów na poparcie zarzutu niekonstytucyjności kwestiono-wanych przepisów, względnie gdy stanowisko prezentowane przez skarżącego w ogóle nie pozwala na jego merytoryczną ocenę. Zdaniem Trybunału w takim właśnie kontekście nor-matywnym należy ująć zakwestionowany przez skarżącą art. 77 ust. 3 pkt 3 ustawy o TK i ustanowioną tam kompetencję Trybunału do odmowy nadania dalszego biegu skardze kon-stytucyjnej z uwagi na jej oczywistą bezzasadność. Zarzuty niekonstytucyjności kierowane przeciwko przepisom ustawy o TK skarżąca wiąże z wzorcami kontroli wywodzonymi z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 79 Konstytucji. Już w tym miejscu stwierdzić trzeba, że argumentacja skarżącej koncentruje się przede wszystkim na zasadach prawidłowej legislacji, będących elementem konstrukcyjnym zasady państwa prawnego (w jej materialnym ujęciu). Tymczasem, zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Trybunału przedstawionym w sprawach skarg konstytucyjnych, zasady ogólne, wyrażone (m.in.) w art. 2 Konstytucji, mają ograniczone zastosowanie jako wzorzec kontroli przepisów kwestionowanych w tym trybie postępowania. Warunkiem uznania ich za prawi-dłową podstawę skargi jest precyzyjne wskazanie, w zakresie jakiego konkretnego prawa lub wolności, znajdujących podstawę w przepisach Konstytucji, zasady te doznały niedozwo-lonego ograniczenia (zob. zwłaszcza postanowienie pełnego składu TK z 23 stycznia 2002 r., sprawa Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60). Skarżąca odwołała się w tym zakresie do praw wywodzonych z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji oraz z art. 79 ust. 1 Konstytucji. W ocenie Trybunału tego rodzaju odwołanie nie pozwala jednak na przyjęcie, że skarżąca tym samym prawidłowo określiła podstawę kontroli kwestionowanych przepisów ustawy o TK. W odniesieniu do prawa do sądu, jak również w kontekście zakazu ustawowego zamykania drogi sądowej (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji), należy stwierdzić niea-dekwatność tych wzorców zarówno do przedmiotu kontroli, jak i orzeczeń wydanych w spra-wie, w związku z którą została wniesiona skarga konstytucyjna. Trybunał wskazywał już wielokrotnie w swoim orzecznictwie, że powołane wyżej przepisy ustawy zasadniczej, odno-szące się expressis verbis do sądów, nie znajdują zastosowania do Trybunału Konstytu-cyjnego i prowadzonego przed tym organem postępowania w sprawie kontroli konstytucyj-ności i legalności norm prawnych (zob. np. postanowienie TK z 14 lipca 2015 r., sprawa Ts 117/15, OTK ZU nr B/2016, poz. 77). W odniesieniu do art. 79 ust. 1 Konstytucji, należy stwierdzić, że skarżąca bardzo lakonicznie odniosła się do treści tego przepisu, przede wszystkim zaś pominęła jego bardzo OTK ZU B/2023 Ts 118/16 poz. 152 4 istotny element normatywny. Już na wstępie uzasadnienia Trybunał podkreślił, że korzystanie ze skargi konstytucyjnej jako środka ochrony wolności i praw jest dopuszczalne na zasadach określonych w ustawie. W ten sposób, niezależnie od delegacji wynikającej z art. 197 Konstytucji, ustrojodawca upoważnił do określenia w ustawie niezbędnych zasad postępo-wania przed Trybunałem, umożliwiających weryfikację spełnienia przez skarżącego wszy-stkich przesłanek skargi. Następstwem tej weryfikacji powinno być zaś kierowanie do dal-szego rozpoznania wyłącznie tych skarg, w których sformułowane zostały zarzuty merytory-cznie adekwatne do jej przedmiotu i podstawy. Kwestionując art. 77 ust. 3 pkt 3 ustawy o TK, skarżąca nie odniosła się w żadnym stopniu do tak określonego wzorca kontroli. Niezależnie od tego Trybunał wskazuje na brak merytorycznych argumentów i dowo-dów, które wspierałyby zarzuty przedstawione przez skarżącą. Uzasadnienie skargi ogranicza się do wskazania na nieostrość zwrotu „oczywista bezzasadność”, czemu nie towarzyszy jednak wyjaśnienie, w jaki sposób zwrot ten w istocie powoduje naruszenie wymogów wynikających ze standardów prawidłowej legislacji. Należy zauważyć, że problem posłużenia się przez prawodawcę zwrotami niedookreślonymi był już przedmiotem oceny pod kątem zgodności z wymogami konstytucyjnymi. Trybunał podkreślił w związku z tym, że zwroty (pojęcia) niedookreślone i nieostre istnieją w każdym systemie prawnym. Nie jest bowiem możliwe skonstruowanie przepisów, które wykluczałyby jakikolwiek margines swobody ich odczytania. Jak wskazywał Trybunał w postanowieniu z 27 kwietnia 2004 r. (sprawa P 16/03, OTK ZU nr 4/A/2004, poz. 36): „każdy akt prawny (czy konkretny przepis prawny) zawiera pojęcia o mniejszym lub większym stopniu niedookreśloności. Nieostrość czy niedo-określoność pojęć prawnych sprzyja uelastycznieniu porządku prawnego (...), nie każda więc, ale jedynie kwalifikowana – tj. niedająca się usunąć w drodze uznanych metod wykładni – nieostrość czy niejasność przepisu może stanowić podstawę stwierdzenia jego niekonstytucyjności”. Takie zwroty, jak: „duże niebezpieczeństwo”, „istotna wada”, „znaczny upływ czasu”, „rażące niedbalstwo”, „oczywista bezzasadność”, „swobodne uznanie”, występują we wszystkich systemach prawa europejskiego, także w tych państwach, które charakteryzują się wysoką kulturą prawną i niewątpliwie są zaliczane do państw prawa. Używanie tych zwrotów prowadzi do przesunięcia obowiązku konkretyzacji normy na etap stosowania prawa i w związku z tym daje organom władzy publicznej pewną swobodę decyzyjną. Zdaniem Trybunału warto przy tym podkreślić, że „niedostateczna precyzja (…) przepisu może tylko wtedy być podstawą zarzutu, gdy dany zwrot nie daje – przy użyciu ogólnie aprobowanych technik wykładni – możliwości ustalenia jego znaczenia”. Uzasadnie-nie zarzutu skarżącej nie zostało poparte dowodami wskazującymi na zaistnienie tego rodzaju sytuacji w odniesieniu do zaskarżonego art. 77 ust. 3 pkt 3 ustawy o TK. Zdecydowanie niewystarczającym argumentem jest zaś negatywna ocena dotycząca wyłącznie postanowie-nia Trybunału, w którym przesłanka oczywistej bezzasadności legła u podstaw odmowy nadania dalszego biegu poprzedniej skardze konstytucyjnej skarżącej. Potwierdzenia zarzutu skargi w tym zakresie nie można upatrywać również w powołanym przez skarżącą argumen-cie wyłączającym celowość odwołania się do innych judykatów Trybunału, w których zastosowanie znalazł kwestionowany przepis. Zwłaszcza że skarżąca wskazuje w tym kontek-ście na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 25 listopada 2015 r., w którym sąd konstytucyjny odniósł się do problemu interpretacji zupełnie innego przepisu (art. 48 ust. 2 ustawy o TK z 1997 r.) aniżeli zakwestionowany art. 77 ust. 3 pkt 3 ustawy o TK. Negatywną ocenę wypełnienia obowiązków prawidłowego określenia podstawy i uprawdopodobnienia zarzutu niekonstytucyjności odnieść należy również do drugiego OTK ZU B/2023 Ts 118/16 poz. 152 5 z zakwestionowanych przepisów, tj. art. 44 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o TK. Zarzut skargi opiera się w tym zakresie na samoistnie ujętym zastrzeżeniu dotyczącym składu, w jakim de lege lata Trybunał dokonuje wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej. Skarżąca ponownie nie uwzględnia w tym zakresie konsekwencji upoważnień dla ustawodawcy wynikających z art. 79 ust. 1 oraz art. 197 Konstytucji. Dodatkowo mylnie utożsamia etap wstępnej kontroli każdej skargi konstytucyjnej z fazą merytorycznego rozpatrzenia wyłącznie tych skarg, które spełniają wszystkie formalne i materialne wymogi. W tym kontekście podstawowe zaś pozostaje takie sformułowanie i wyjaśnienie zarzutu, które pozwoli na merytoryczną i ade-kwatną do przedmiotu i podstawy skargi jego ocenę. Okoliczności te stanowią – zgodnie z art. 77 ust. 3 pkt 4 ustawy o TK – podstawę odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu.