Ts 116/18

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 19 kwietnia 2021 r. Pozycja 78 POSTANOWIENIE z dnia 3 grudnia 2020 r. Sygn. akt Ts 116/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.K.P. w spra-wie zgodności: 1) art. 183e w związku z art. 183d, a nadto w związku z art. 183a-183c ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 917, ze zm.), jak też w związku z art. 17 ust. 3 w związku z art. 17 ust. 1 i 2, art. 13 ust. 1 i 2 oraz art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. z 2016 r. poz. 1219, ze zm.) w zakresie, w jakim „w treści przepisu art. 183e k.p. (tj. w żadnym jego fragmencie istniejącym [§ 1 i 2], ani też dodatkowym, nie zawartym w nim paragrafie) nie wprowadzono (pominięto) zapisu, że do przypadków, o których mowa w § 1 i 2 tegoż artykułu ma zastosowanie przepis art. 183d k.p., a zatem, że w przypadku naruszenia przez pracodawcę określonego w art. 183e § 1 i 2 k.p. zakazu działań odwetowych, poszkodowanemu tymi działaniami pracownikowi przysługuje prawo do odszkodowania z art. 183d k.p.”, z art. 2 w związku z art. 18, art. 24, art. 30, art. 32, art. 45 ust. 1, art. 64, art. 71 ust. 1 oraz art. 32 w związku z art. 2, art. 18, art. 21 ust. 1, art. 24, art. 30, art. 45 ust. 1, art. 64 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 183e § 1 w związku z art. 183d ustawy – Kodeks pracy, rozumianego w ten sposób, że „odwetowo traktowani przez pracodawców pracownicy (art. 183e § 1 k.p.), to znaczy których w retorsji za skorzystanie przez nich z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrud-nieniu niekorzystnie potraktowano, skorzystanie z tych uprawnień stało się dla nich powodem wszelkiego rodzaju negatywnych konsekwencji lub sta-nowiło przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie przez pracodawcę stosunku pracy lub jego rozwiązanie bez wypowiedzenia, nie są osobami, wobec któ-rych pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, mają-cymi prawo do odszkodowania określonego w art. 183d k.p. (tj. w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie od-rębnych przepisów)”, z art. 24 w związku z art. 2, art. 18, art. 30, art. 45 ust. 1, art. 71 ust. 1 oraz art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 2, art. 18, art. 30, art. 45 ust. 1, art. 71 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 w związku OTK ZU B/2021 Ts 116/18 poz. 78 2 z art. 2, art. 18, art. 21 ust. 1, art. 30, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 3 i art. 71 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 183e § 1 w związku z art. 183d ustawy – Kodeks pracy, rozumianego w ten sposób, że „odwetowo traktowani przez pracodawców pracownicy (art. 183e § 1 k.p.), którym w retorsji za skorzystanie przez nich z uprawnień przysługu-jących z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu nieko-rzystnie potraktowano, skorzystanie z tych uprawnień stało się dla nich powodem wszelkiego rodzaju negatywnych konsekwencji lub stanowiło przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie przez pracodawcę stosunku pracy lub jego rozwiązanie bez wypowiedzenia, nie są osobami, wobec których pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, mającymi prawo do odszkodowania określonego w art. 183d k.p. (tj. w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odręb-nych przepisów), podczas gdy odwetowo traktowane osoby pozostające w niepracowniczym zatrudnieniu, które skorzystały z uprawnień przysługują-cych z tytułu naruszenia zasady równego traktowania zaliczane są do katego-rii osób, wobec których zasada równego traktowania została naruszona, mają-cych prawo do kwotowo w swych górnych granicach nieograniczonego odszkodowania według zasad z Kodeksu cywilnego [art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 3 i art. 13 ust. 1 oraz art. 13 ust. 2 oraz art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 2 ustawy wdrożeniowej]”, z art. 32 w związku z art. 2, art. 18, art. 24, art. 30, art. 45 ust. 1, art. 64, art. 71 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 w związku z art. 2, art. 18, art. 24, art. 30, art. 32, art. 45 ust. 1, art. 64 oraz art. 71 ust. 1 Konsty-tucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 23 lipca 2018 r. (data nadania) M.K.P. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez radcę prawnego usta-nowionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia. 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem faktycz-nym: W pozwie skierowanym przeciwko swojemu pracodawcy (Narodowemu Funduszowi Zdrowia – Oddziałowi Wojewódzkiemu w K.) skarżąca zażądała: odszkodowania z tytułu stosowania przez niego działań odwetowych (art. 183e § 1 w związku z art. 183d ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks Pracy, Dz. U. z 2018 r. poz. 917, ze zm.; dalej: k.p.) za wielo-krotne skorzystanie przez skarżącą z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu; uznania wypowiedzenia warunków umowy o pracę za bezskuteczne; przywrócenia poprzednich warunków pracy (w przypadku upływu okresu wy-powiedzenia zmieniającego), a w wypadku wydania tego orzeczenia nadania mu rygoru na-tychmiastowej wykonalności; nałożenia na pozwanego obowiązku dalszego zatrudniania skarżącej na dotychczasowych warunkach pracy do czasu prawomocnego rozpoznania spra-wy; zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisa-nych. OTK ZU B/2021 Ts 116/18 poz. 78 3 Na rozprawie, która odbyła się 31 sierpnia 2016 r. przed Sądem Rejonowym w S. w sprawie o sygn. akt […], pełnomocnik skarżącej oświadczył, że skarżąca nie domaga się odszkodowania z tytułu dyskryminacji, tylko odszkodowania z art. 183e § 1 w związku z art. 183d k.p., które przez doktrynę jest traktowane na równi z roszczeniem o odszkodowanie z tytułu dyskryminacji sensu stricto, czyli wynikające z art. 183c k.p. Z kolei na rozprawie 14 grudnia 2016 r., sprecyzował, że skarżąca zamiast przywrócenia do pracy domaga się od-szkodowania. Wyrokiem z 13 września 2017 r. (sygn. akt j.w.) Sąd Rejonowy w S. – V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił powództwo i orzekł o kosztach zastępstwa proce-sowego. Sąd stwierdził, że roszczenie skarżącej o zasądzenie odszkodowania z tytułu wypo-wiedzenia zmieniającego jest niezasadne, ponieważ wypowiedzenie to było zgodne z przepi-sami prawa i nie było nieuzasadnione. Zdaniem Sądu niezasadne było także roszczenie o za-płatę odszkodowania z tytułu działań odwetowych pracodawcy. Przedstawione przez skarżącą w pozwie zachowania pracodawcy nie były bowiem niezgodne z obwiązującym prawem. Za niezasadne Sąd uznał ponadto stanowisko skarżącej, że nie domagając się roszczenia z tytułu nierównego traktowania w zatrudnieniu może domagać się zasądzenia odszkodowania na podstawie art. 183d k.p. Sąd wyjaśnił, że odszkodowania na mocy tego przepisu można doma-gać się tylko z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu. W związku z tym, jak wskazał, jeśliby nawet zostało ustalone, że do wypowiedzenia zmieniającego sto-sunku pracy doszło z powodu skorzystania przez pracownika z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia zasady równego traktowania, to i tak pracownik nie może się z tego tytułu domagać odszkodowania na mocy art. 183d, gdyż w art. 183e k.p. brak jest odesłania do stoso-wania art. 183d k.p. Jeśli doszłoby do takiego niedozwolonego rozwiązania stosunku pracy, wtedy pracownik miałby roszczenia określone w dziale drugim k.p., w którym uregulowano uprawnienia pracownika w razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedze-nia umowy o pracę lub niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia. W związku z powyższym Sąd Rejonowy oddalił roszczenie skarżącej o odszkodowanie na mocy art. 183e § 1 w związku z art. 183e k.p. Wyrokiem z 27 lutego 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w K. – IX Wydział Pra-cy oddalił apelację skarżącej i rozstrzygnął o kosztach zastępstwa procesowego w postępowa-niu odwoławczym. Orzeczenie to, wskazane przez skarżącą jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało jej doręczone wraz z uzasadnieniem 23 kwietnia 2018 r. 3. Od wyroku Sądu Okręgowego skarżąca wniosła skargę kasacyjną. Sprawa została wpisana pod sygn. akt […], a następnie przeniesiona do repertorium o sygn. akt […], co Try-bunał ustalił z urzędu. 4. Zdaniem skarżącej zakwestionowany w skardze art. 183e k.p. w związku ze wskaza-nymi w petitum skargi przepisami, przez to, że nie zawiera odesłania do art. 183d tej ustawy narusza po pierwsze, „zasady poprawnej (rzetelnej), opartej na poszanowaniu reguły równego traktowania podmiotów prawa legislacji, w tym dekodowanej z tegoż artykułu zasady okre-śloności przepisów prawa, a nadto zasady zaufania obywatela do organów prawodawczych państwa i stanowionego przez nie prawa” (art. 2 Konstytucji) w związku z: zasadą ochrony pracy (art. 24 Konstytucji), prawem do równego i niedyskryminacyjnego traktowania przez władzę prawodawczą (art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji), prawem do „tworzenia” prawa, które „ucieleśniałoby w swojej treści to, że faktycznie je[go] źródłem jest przyrodzona i niezbywal-na godność człowieka pracownika, która powinna być nienaruszalna” (art. 30 Konstytucji), prawem do sądu rozumianym jako prawo do należytej i skutecznej ochrony prawnej (art. 45 ust. 1 Konstytucji), prawem „do bezpiecznej i korzystającej na równi z innymi własności i innych praw majątkowych, do których na zasadzie lege non distinguente zalicza się też pra- OTK ZU B/2021 Ts 116/18 poz. 78 4 wo do przyszłej, nieposiadanej aktualnie, ale oczekiwanej własności (też: innych praw mająt-kowych), która może być naruszona tylko w drodze ustawy, bez naruszenia jednak jej istoty” (art. 64 Konstytucji), prawem do ochrony małżeństwa i rodziny skarżącej (art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji). Po drugie, prawo „do tego, aby władza prawodawcza, (…) tworzyła takie prawo rangi ustawowej, którego immanentną cechą byłoby poszanowanie i uwzględnienie zasady równości, traktując na równi, a zatem według jednakowej miary tych adresatów danej ustawy, którzy są względem siebie podobni (…)” m.in. w związku z wynikającą z art. 30 Konstytucji zasadą godności w związku z prawem obywateli do domagania się od organów państwa realnego zapewnienia ochrony i opieki w treści aktów normatywnych małżeństwa i rodziny (art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji) oraz prawem do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Zaskarżony art. 183e w związku art. 183d k.p. rozumiany w sposób wskazany w petitum skargi (pkt 3 i 4) narusza m.in. „prawo do skutecznej ochrony pracy, świadczonej przez pra-cownika (…) na rzecz pracodawcy” (art. 24 Konstytucji) w związku z prawem „do takiej regulacji prawnej, które jest stanowione w sposób zapewniający rzeczywistą ochronę i posza-nowanie nienaruszalnej, przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka (art. 30 Konstytu-cji), zasadami zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, sprawiedliwo-ści społecznej (art. 2 Konstytucji). Według skarżącej zakwestionowany w skardze przepis narusza także prawo do „ochrony własności pracowniczej” (art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 Kon-stytucji) oraz innych praw majątkowych (art. 64 ust. 1 Konstytucji), zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji), prawo do równego traktowania i zakaz dyskryminacji (art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji), a także prawo do równej ochrony własności (art. 64 ust. 2 Konstytucji). 5. W związku z postępowaniem kasacyjnym Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z 15 listopada 2018 r. zawiesił postępowanie do czasu rozpoznania sprawy przez Sąd Naj-wyższy. 6. W związku z tym, że postanowieniem z 24 września 2019 r. (sygn. akt […]) Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, w związku z tym Trybunał podjął zawieszone postępowanie. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie na-dania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań. 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybuna-łu Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywne-go, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolno-ściach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W związku z tym, art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK stanowi, że skarga konstytucyjna zawiera m.in.: określenie kwestio-nowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiąz-kach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją (pkt 1); wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego, i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone (pkt 2), a także OTK ZU B/2021 Ts 116/18 poz. 78 5 uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu norma-tywnego, ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argu-mentów lub dowodów na jego poparcie (pkt 3). 3. Skarżąca poddała kontroli Trybunału art. 183e m.in. w związku z art. 183d ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 917, ze zm.; dalej: k.p.). Pierwszy z nich stanowi, że skorzystanie przez pracownika z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu nie może być podstawą nie-korzystnego traktowania pracownika, a także nie może powodować jakichkolwiek negatyw-nych konsekwencji wobec pracownika. Nie może zwłaszcza stanowić przyczyny uzasadniają-cej wypowiedzenie przez pracodawcę stosunku pracy lub jego rozwiązanie bez wypowiedze-nia, a także stosowania go odpowiednio do pracownika, który udzielił w jakiejkolwiek formie wsparcia pracownikowi korzystającemu z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu. Drugi natomiast określa skutki naruszenia zasa-dy równego traktowania w zatrudnieniu. Stwierdza bowiem, że osoba, wobec której praco-dawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, ma prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie od-rębnych przepisów. Skarżąca kwestionuje art. 183e k.p. (w związku ze wskazanymi w petitum skargi prze-pisami) w zakresie, w jakim nie zawiera on odesłania do art. 183d k.p. (a przez to uniemożli-wia uzyskanie odszkodowania), „w przypadku naruszenia przez pracodawcę określonego w art. 183e § 1 i 2 k.p. zakazu działań odwetowych (…)”. Skarżąca kwestionuje także rozu-mienie art. 183e § 1 k.p. (w związku art. 183d k.p.) w zakresie, w jakim odnosi się do odweto-wo traktowanych pracowników. W związku z powyższym Trybunał zwraca uwagę, że w sprawie, w związku z którą została wniesiona analizowana skarga konstytucyjna, wyrokiem z 27 lutego 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w K., oddalając apelację skarżącej od wyroku Sądu Rejonowego w S. z 13 września 2017 r. (sygn. akt […]), prawomocnie orzekł o tym, że – po pierwsze – wypo-wiedzenie zmieniające warunki pracy skarżącej nie naruszało przepisów o wypowiadaniu umów o pracę i nie było nieuzasadnione, a po drugie – że powierzenie skarżącej nowych za-dań nie miało charakteru działań odwetowych w rozumieniu art. 183e § 1 k.p. oraz nie naru-szało art. 8 k.p., lecz spowodowane było reorganizacją zakładu pracy. Działaniami odweto-wymi nie były także zachowania pracodawcy wskazane przez skarżącą w pozwie. Trybunał zauważa, że zakwestionowane w skardze przepisy nie były podstawą dołą-czonych do skargi orzeczeń w takim zakresie, w jakim wskazuje skarżąca. Również z uzasad-nienia skargi jednoznacznie wynika, że niekonstytucyjności art. 183e k.p. skarżąca upatruje w zakresach wskazanych w petitum skargi. Z uwagi na jednoznaczne brzmienie art. 79 ust. 1 Konstytucji – jak przypomina Try-bunał – a także wymagania sformułowane w art. 53 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 u.o.t.p.TK, aby uznać skargę konstytucyjną za dopuszczalną, musi występować ścisła relacja (związek) pomiędzy treścią orzeczenia, zaskarżonym przepisem aktu normatywnego a postawionym zarzutem nie-zgodności tego przepisu z określoną normą konstytucyjną. W analizowanej sprawie – z uwagi na powyższe – tego typu relacja nie zachodzi. Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – podstawą odmowy na-dania rozpatrywanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy należało postanowić jak w sentencji. OTK ZU B/2021 Ts 116/18 poz. 78 6 POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.