Ts 117/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 1 lutego 2016 r. Pozycja 77 POSTANOWIENIE z dnia 14 lipca 2015 r. Sygn. akt Ts 117/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Biernat, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej MKS Sp. z o.o. z siedzibą w T. w sprawie zgodności: 1) art. 394 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy-wilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 78 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 20 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.) w zw. z art. 118 § 5 ustawy z dnia 17 li-stopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 77 ust. 2 i art. 79 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 2 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 23 marca 2015 r. (data nadania) MKS Sp. z o.o. w T. (dalej: skarżąca) wystąpiła o zbadanie zgodności: 1) art. 394 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.), „w zakresie, w jakim prawo do zaskarżenia orzeczenia I instancji nie przysługuje na orzeczenie w przedmiocie odmowy zmiany pełnomocnika z urzędu, co do którego podniesiono zarzut nierzetelności opinii”, z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 78 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji; 2) art. 20 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) w zw. z art. 118 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.; dalej: k.p.c.), „w zakresie, w jakim uniemożliwia zamierzającemu wnieść skargę konstytucyjną jej wstępne rozpatrzenie przez Trybunał Konstytucyjny, poprzez po-zbawienie go prawa do rozpoznania skargi przez właściwy »sąd«”, z art. 77 ust. 2 i art. 79 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 2 Konstytucji. Skargę sformułowano na podstawie następującego stanu faktycznego sprawy. Posta-nowieniem z lipca 2013 r. Sąd Okręgowy w K. ustanowił dla skarżącej pełnomocnika z urzę-du do sporządzenia skargi konstytucyjnej dotyczącej postanowienia Sądu Okręgowego w K. OTK ZU B/2016 Ts 117/15 poz. 77 2 z listopada 2012 r. Radca prawny, wyznaczony przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w K., sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej. Skarżąca złoży-ła w sądzie wniosek o zmianę pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z lutego 2014 r. Sąd Rejonowy w T. (dalej: Sąd Rejonowy w T.) oddalił wniosek. Skarżąca wystąpiła o sporzą-dzenie uzasadnienia tego orzeczenia, czego postanowieniem z marca 2014 r. Sąd Rejonowy w T. odmówił. Sąd wskazał, że na postanowienie z lutego 2014 r. nie przysługuje zażalenie i dlatego nie podlega ono uzasadnieniu. Ponadto, jak stwierdził sąd, zmiany pełnomocnika może dokonać tylko organ samorządu adwokackiego, a w obecnym stanie prawnym nie ma podstaw do tego, by strona mogła skutecznie żądać zmiany pełnomocnika z urzędu. Na posta-nowienie z marca 2014 r. skarżąca wniosła zażalenie, które Sąd Okręgowy w K. oddalił po-stanowieniem z września 2014 r. Uzasadniając zarzut co do art. 394 § 1 k.p.c., skarżąca twierdzi, że zakwestionowane postanowienie (tj. postanowienie Sądu Okręgowego w K. z września 2014 r.) naruszyło jej prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i nie-zawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji) w co najmniej dwuinstancyjnym postępowaniu (art. 78 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji). Zdaniem skarżącej odmowa zmiany pełnomocnika za-mknęła jej drogę do uzyskania rozstrzygnięcia i dlatego orzeczenie to powinno podlegać za-skarżeniu. Pogląd przeciwny prowadzi, zdaniem skarżącej, do naruszenia art. 45 ust. 1 Kon-stytucji. Osoba niemająca statusu sędziego wydaje bowiem opinię o braku podstaw do wnie-sienia skargi konstytucyjnej i opinia ta nie podlega żadnej weryfikacji. Jak podkreśla skarżą-ca, „[u]niemożliwienie zmiany pełnomocnika ustanowionego do wniesienia skargi konstytu-cyjnej, zamyka obywatelowi drogę do dochodzenia naruszonych wolności i praw, a to z uwa-gi na istniejący przymus adwokacko-radcowski między innymi w przypadku wnoszenia skar-gi konstytucyjnej”. W przekonaniu skarżącej na podstawie art. 45 ust. 1 Konstytucji „każde-mu przysługuje dostępność drogi sądowej i uprawnienie do wysłuchania w toku rzetelnie i sprawiedliwie ukształtowanej procedury”. Skarżąca uważa, że w jej sprawie doszło także do naruszenia art. 77 ust. 2 Konstytucji, ponieważ zamknięto jej drogę sądową do dochodzenia naruszonych praw. Odnośnie do art. 20 ustawy o TK w zw. z art. 118 § 5 k.p.c. skarżąca twierdzi, że przepisy te w zakresie, w jakim umożliwiają profesjonalnemu pełnomocnikowi wydanie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej są niezgodne ze wskaza-nymi przepisami Konstytucji. Prowadzą bowiem do tego, że opinia adwokata lub radcy praw-nego zastępuje wstępną kontrolę skargi konstytucyjnej, której to kontroli powinien dokonać Trybunał Konstytucyjny. Skarżąca podkreśla, że sanacja wskazanego naruszenia nie następuje bynajmniej przez samo zapoznanie się z opinią przez sędziów sądu powszechnego. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw. Musi ona spełniać wiele przesłanek warunkujących jej dopuszczalność, które zostały uregulowane w art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowane w art. 46-48 ustawy o TK. Zgodnie z treścią art. 79 ust. 1 przedmiotem skargi może być tylko przepis będący podstawą ostatecznego orzeczenia o wolnościach lub prawach konstytucyjnych skarżącego, których naruszenie zarzucane jest we wniesionej skardze. Trybunał podkreśla, że warunkiem dopuszczalności skargi konstytucyjnej jest istnienie związku pomiędzy zaskarżonym przepisem, wydanym na jego podstawie orzeczeniem a zarzucanym w skardze naruszeniem konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego. Zdaniem Trybunału w analizowanym przypadku przesłanki dopuszczalności skargi nie zostały spełnione. OTK ZU B/2016 Ts 117/15 poz. 77 3 Z treści uzasadnienia skargi wynika, że skarżąca kwestionuje w istocie to, że strona nie ma możliwości żądania zmiany pełnomocnika z urzędu. W tym zakresie skarżąca wiąże jednak naruszenie z niewłaściwym przepisem (art. 394 § 1 k.p.c.) i orzeczeniem. W postanowieniu z września 2015 r. Sąd Okręgowy w K. orzekł bowiem tylko o braku podstaw do żądania sporządzenia uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w T. z lutego 2014 r. Z tego względu Trybunał stwierdza, że między zarzutami sformułowanymi w skardze a zakwestionowanym art. 394 § 1 k.p.c. nie zachodzi bezpośredni związek warunkujący merytoryczne rozpoznanie skargi konstytucyjnej. Z kolei aby można było kwestionować brak możliwości zaskarżenia orzeczenia o odmowie zmiany pełnomocnika z urzędu, k.p.c. musiałby w pierwszej kolejności dawać podstawę do tego, by strona mogła żądać tej zmiany. W obowiązującym stanie prawnym takiej podstawy nie ma. Z powyższego wynika, że skarżąca nie uprawdopodobniła zarzucanego przez siebie naruszenia konstytucyjnych wolności i praw przez zaskarżony przepis. Ponadto Trybunał zauważa, że do oceny zarzutu, jakoby skarżącą pozbawiono możliwości wstępnego rozpoznania skargi przez Trybunał Konstytucyjny i zamknięto jej w ten sposób drogę do sądu, nie są adekwatne unormowania Konstytucji wyznaczające standardy prawa do sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji). W odniesieniu do art. 20 ustawy o TK w zw. z art. 118 § 5 k.p.c. Trybunał zwraca uwagę na to, że warunkiem zakwestionowania za pomocą skargi zgodności z Konstytucją określonego przepisu jest uprzednie zastosowanie go jako podstawy prawnej ostatecznego orzeczenia (sądu lub organu administracji publicznej), z którego wydaniem skarżący wiąże naruszenie wolności lub praw konstytucyjnych. W sprawie skarżącej art. 118 § 5 k.p.c. był podstawą sporządzenia przez radcę prawnego opinii o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej, ale nie był podstawą wydania postanowienia Sądu Okręgowego w K. z września 2015 r. W postanowieniu tym sąd stwierdził bowiem, że orzeczenie, którym Sąd Rejonowy w T. odmówił sporządzenia uzasadnienia, było prawidłowe. Rozstrzygnięcie to wynikało z tego, że postanowienia, którego uzasadnienia skarżąca się domagała, nie wymieniono w katalogu zamieszczonym w art. 394 § 1 k.p.c. Tymczasem zgodnie z art. 118 § 5 k.p.c. w razie stwierdzenia braku podstaw do sporządzenia nadzwyczajnego środka zaskarżenia pełnomocnik z urzędu ma niezwłocznie zawiadomić o tym stronę i sąd, a także dołączyć sporządzoną przez siebie opinię. Przepis ten nie zdeterminował zatem treści postanowienia Sądu Okręgowego w K. z września 2015 r. Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdza, że ze względu na fachowość i kompetencję wykwalifikowanych pełnomocników procesowych świadczących pomoc prawną ustawodawca objął „przymusem adwokackim i radcowskim” szczególnie skomplikowane środki zaskarżenia. Konsekwencją tego rozwiązania jest upoważnienie pełnomocników z urzędu, wykonujących swoją powinność na mocy postanowienia sądu o ich ustanowieniu, do sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia określonego środka prawnego. Gwarancją prawidłowego wykonywania powierzonej im funkcji jest wymagana przez prawodawcę należyta staranność pełnomocnika. Pogląd skarżącej, negujący taką rolę pełnomocnika z urzędu, podważa więc w istocie nie tyle mechanizm określony w art. 118 § 5 k.p.c., ile sam obowiązek zastępowania stron przez profesjonalnych pełnomocników, który jednak nie wynika z przepisów zakwestionowanych przez skarżącą. Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 47 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK – odmówił nadania skardze dalszego biegu.