Ts 118/21

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 26 stycznia 2023 r. Pozycja 25 POSTANOWIENIE z dnia 16 listopada 2022 r. Sygn. akt Ts 118/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański – przewodniczący Andrzej Zielonacki – sprawozdawca Piotr Pszczółkowski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 20 października 2021 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej D.P., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 27 kwietnia 2021 r. (data nadania) D.P. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o zbadanie zgodności art. 3941 oraz art. 3942 § 1 i 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej: k.p.c.), „w brzmieniu obowiązującym od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmia-nie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1469, ze zm.) – w zakresie, w jakim uniemożliwiają zaskarżenie postanowienia w przedmiocie odmowy zwolnienia strony od kosztów sądowych wydanego po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji do innego składu sądu drugiej instancji, względnie zażalenia do Sądu Najwyższego”, z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 32 ust. 1 i 2 Kon-stytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Postanowieniem z 20 października 2021 r. Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej oraz pozostawił bez rozpoznania wniosek o wstrzymanie wykonania wyroku Sądu Rejonowego w P. z 2 grudnia 2019 r. (sygn. akt […]). OTK ZU B/2023 Ts 118/21 poz. 25 2 W uzasadnieniu postanowienia Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK w skardze konstytucyjnej może być zakwestionowany przepis ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Po odniesieniu ustalonego w rozpatry-wanej sprawie stanu faktycznego do powołanej regulacji konstytucyjnej i ustawowej Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zakwestionowane w skardze konstytucyjnej art. 3941 oraz art. 3942 § 1 i 11 k.p.c. nie stanowiły podstawy prawnej postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. z 19 stycznia 2021 r. (sygn. akt […]), które skarżący wskazał jako ostateczne orzeczenie w sprawie. Wymienionym postanowieniem oddalono zażalenie skarżącego na postanowienie tego Sądu z 3 lipca 2020 r. (sygn. akt […]), którym – na podstawie art. 373 § 1 k.p.c. – odrzu-cono nieopłaconą apelację skarżącego od wyroku Sądu Rejonowego w P. z 2 grudnia 2019 r. (sygn. akt […]). Postanowienie z 19 stycznia 2021 r. uprawomocniło orzeczenie odrzucające apelację. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny uznał, że to art. 373 § 1 k.p.c. stanowił de facto przepis, na podstawie którego sąd orzekł ostatecznie o prawach skarżącego określonych w Konstytucji w sprawie, w związku z którą została wniesiona skarga konstytu-cyjna. W oparciu o stan faktyczny sprawy Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zaskarżone w skardze konstytucyjnej przepisy k.p.c. zostały natomiast zastosowane na etapie postępowa-nia zainicjowanego wnioskiem skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w drugiej in-stancji – opłaty od apelacji. Wymienione postępowanie wpadkowe zostało zakończone osta-tecznym orzeczeniem w postaci postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. z 17 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]), którym odrzucono, jako niedopuszczalne, zażalenie skarżącego na postano-wienie tego Sądu z 6 lutego 2020 r. (sygn. akt […]), oddalające wniosek skarżącego o zwol-nienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że rozpoznawana skarga konstytucyjna nie spełnia wymogów formalnych określonych w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, ponieważ zakwestionowane w skardze przepisy k.p.c. nie stanowiły podstawy prawnej wskazanego przez skarżącego ostatecznego orzeczenia. Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił jednocześnie, że gdyby nawet przyjąć – wbrew wskazaniu skarżącego – że ostatecznym rozstrzygnięciem w sprawie jest postanowienie Sądu Okręgowego w Ł. z 17 sierpnia 2020 r., należałoby wtedy stwierdzić, że skarga konstytucyjna została wniesiona po upływie trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Trybunał ustalił z urzędu, że wymienione powyżej postanowienie z 17 sierpnia 2020 r. zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 21 sierpnia 2020 r., zaś skarga konsty-tucyjna została wniesiona 27 kwietnia 2021 r. 3. Pismem z 4 listopada 2021 r. (data nadania) skarżący wniósł zażalenie na postano-wienie Trybunału Konstytucyjnego z 20 października 2021 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił „[n]aruszenie art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, poprzez jego błędną wykładnię, przejawiającą się nie-właściwym przyjęciem, iż doręczenie orzeczenia niekończącego postępowania w toku proce-su cywilnego, które może podlegać uchyleniu lub zmianie, rozpoczynało bieg terminu na wniesienie skargi konstytucyjnej, gdy prawomocnym i ostatecznym orzeczeniem w sprawie, w której naruszono prawa Skarżącego, zgodnie z językową i teleologiczną wykładnią art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, może być wyłącznie postanowienie Sądu Okręgowego w Ł. III Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 19 stycznia 2021 r., sygn. akt […], kończące w sposób ostatecz-ny postępowanie, w którym sąd powszechny zastosował normę prawną sprzeczną z Konstytu-cją, co w konsekwencji skutkowało błędną odmową nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w oparciu o art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, pomimo spełnienia wszystkich ustawowych wymogów przewidzianych dla skargi konstytucyjnej” (s. 1-2 zażalenia). OTK ZU B/2023 Ts 118/21 poz. 25 3 Skarżący podkreślił, że „nie zgadza się jednak z wykładnią art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK za-stosowaną przez Trybunał Konstytucyjny w świetle norm postępowania cywilnego. Wskazać należy, iż warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi konstytucyjnej jest ostateczność i prawomocność rozstrzygnięcia, w sprawie w której sąd lub organ administracji publicznej orzekł o prawach lub obowiązkach skarżącego” (s. 3 zażalenia). „Mając na względzie stan de lege lata, w przypadku wydania rozstrzygnięcia w toku procesu cywilnego niekończącego postępowania, wniesienie skargi jest w ocenie Skarżącego dopuszczalne dopiero po prawo-mocnym zakończeniu postępowania w danej instancji, gdyż dane postanowienie wówczas nosi znamiona ostateczności (jest niewzruszalne). Odmienna wykładnia skutkowałaby moż-liwością składania skarg konstytucyjnych w przypadku orzeczeń wydawanych w toku procesu (…)” (s. 5 zażalenia). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, dalej: u.o.t.p.TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał Konstytucyjny bada w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skar-dze dalszego biegu. Oznacza to, że Trybunał analizuje przede wszystkim zarzuty zażalenia, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że postanowienie z 20 października 2021 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej jest prawidłowe, a stanowisko skarżącego wyrażone w zażaleniu nie zasługuje na uwzględnienie. 3. Orzekający w obecnym składzie Trybunał Konstytucyjny w pełni podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, zgodnie z którym w rozpatrywanej skardze konsty-tucyjnej nie została spełniona przesłanka określona w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, ponieważ art. 3941 oraz art. 3942 § 1 i 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy-wilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej: k.p.c.), które skarżący uczynił przedmio-tem zaskarżenia, nie stanowiły podstawy prawnej postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. z 19 stycznia 2021 r. (sygn. akt […]), kończącego postępowanie apelacyjne, które skarżący wskazał jako ostateczne orzeczenie oraz nie zostały powołane w sprawie, w związku z którą została wniesiona skarga konstytucyjna. W oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny i prawny sprawy Trybunał Konstytucyjny trafnie stwierdził, że to art. 373 § 1 k.p.c., zastoso-wany przez Sąd Okręgowy w Ł. na etapie postępowania apelacyjnego, stanowił przepis, na podstawie którego sąd orzekł ostatecznie o prawach skarżącego określonych w Konstytucji. Zaskarżone w petitum skargi konstytucyjnej przepisy k.p.c. zostały natomiast zastosowane przez Sąd Okręgowy w Ł. na etapie postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w drugiej instancji – opłaty od apelacji. Wymieniona kwestia incydentalna, która powstała w toku postępowania głównego, została rozstrzygnięta w postępowaniu wpadkowym, zakończonym ostatecznym orzeczeniem w postaci postano-wienia Sądu Okręgowego w Ł. z 17 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]). W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny zasadnie odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu uznawszy, że rozpoznawana skarga nie spełnia wymogów formalnych określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. OTK ZU B/2023 Ts 118/21 poz. 25 4 Jak wskazano na wstępie, podniesione w zażaleniu zarzuty i argumenty powinny wskazywać na nieprawidłowości, które – zdaniem skarżącego – występują w zaskarżonym orzeczeniu. Mają dotyczyć tego, co zostało zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego posta-nowienia, gdyż ich zadaniem jest podważenie stanowiska, które Trybunał zajął w kwestio-nowanym rozstrzygnięciu. Orzekający w obecnym składzie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że rozpatrywane zażalenie nie spełnia powyższego warunku, ponieważ nie wnosi do rozpoznawanej sprawy żadnych nowych merytorycznych argumentów i treści, które podważałyby stanowisko Trybunału wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Skarżący, podkreślając na wstępie, że postanowienie z 20 października 2021 r. zaskarża w całości, w zażaleniu nie odniósł się do wskazanej przez Trybunał Konstytucyjny przesłanki odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, która stanowiła podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie w związku z niedopełnieniem wymogu, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Nie przedstawił argumentów podważających prawidłowość ustaleń dokonanych w wymienionym postanowieniu, na podstawie których Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zakwestionowane w skardze konstytucyjnej przepisy k.p.c. nie stanowiły podstawy prawnej ostatecznego orzeczenia. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał natomiast, że „podziela ustalenia faktyczne dokonane przez Trybunał Konstytucyjny w zakresie zastosowanych norm prawnych przez Sąd Okręgowy w Ł. III Wydział Cywilny Odwoławczy w postanowieniu z dnia 19 stycznia 2021 r. oraz postanowienia z dnia 17 sier-pnia 2020 r.” (s. 3 zażalenia). Powołana wypowiedź skarżącego potwierdza w istocie trafność stanowiska Trybunału Konstytucyjnego przedstawionego w zaskarżonym postanowieniu, że skarga konstytucyjna nie spełnia warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Skarżący nie zakwestionował zatem przyczyny, z powodu której skarga konstytucyjna nie mogła stanowić przedmiotu merytorycznego rozpoznania. 4. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Oznacza to, że przesłanką rozpoznania skargi konstytucyjnej może być wska-zanie tylko takiego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, który w konkretnej sprawie stanowił podstawę ostatecznego rozstrzygnięcia. Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie odnotował, że wskazany w art. 79 ust. 1 Konstytucji warunek dopuszczalności skargi odbiega od sformułowań, którymi posługuje się ustawodawca w ustawach regulują-cych poszczególne procedury (zob. postanowienie TK z 14 czerwca 2006 r., sygn. Ts 35/06, OTK ZU nr 4/B/2007, poz. 164). Ponieważ pojęcia „ostatecznego orzeczenia” w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji nie można ustalić, odwołując się do obowiązującego ustawodaw-stwa, gdyż termin ten nie stanowi powtórzenia żadnego z ustawowych unormowań procedu-ralnych, Trybunał Konstytucyjny uznał, że odmienności terminologiczne dają wyraz intencji ustawodawcy konstytucyjnego do użycia pojęcia nowego (odrębnego), o możliwie najogól-niejszym charakterze, odnoszącego się do wszelkiego rodzaju końcowych rozstrzygnięć, po-dejmowanych we wszelkiego rodzaju postępowaniach przed sądami i organami administracji publicznej, a tylko taka interpretacja art. 79 ust. 1 odpowiada bowiem istocie skargi konstytu-cyjnej (zob. postanowienia TK z: 4 grudnia 2000 r., sygn. SK 10/99, OTK ZU nr 8/2000, poz. 300, 5 grudnia 1997 r., sygn. Ts 14/97, OTK ZU nr 1/1998, poz. 9). Ustrojodawca posłu-żył się terminem „ostateczny” w art. 79 ust. 1 Konstytucji jako najbardziej ogólnym na okre-ślenie orzeczenia kończącego zwykły tok postępowania w sprawie (zob. postanowienie TK z 9 kwietnia 2008 r., sygn. Ts 284/06, OTK ZU nr 2/B/2008, poz. 61). Powołane ustalenia Trybunału Konstytucyjnego stanowią podstawę dla wykładni art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK z uwagi na to, że przepis ten należy traktować jako doprecyzowanie unor-mowania przyjętego w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Trzy rodzaje rozstrzygnięć wskazanych OTK ZU B/2023 Ts 118/21 poz. 25 5 w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK łącznie wyczerpują zakres terminu „ostateczne orzeczenie” użytego w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Z ich zestawienia wynika, że termin „ostateczność”, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, nie jest tożsamy z ustawowym terminem „prawomoc-ność”, ponieważ nie dotyczy jedynie prawomocnego orzeczenia zapadłego w postępowaniu głównym. W sformułowaniach art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK należy więc poszukiwać treści, które w możliwie wierny sposób dadzą wyraz tej koncepcji „ostateczności”, jaka została przyjęta przez Konstytucję (zob. postanowienia TK z: 5 grudnia 1997 r., sygn. Ts 1/97, OTK ZU nr 2/1998, poz. 17, 5 grudnia 1997 r., sygn. Ts 14/97, OTK ZU nr 1/1998, poz. 9). Artykuł 77 ust. 1 u.o.t.p.TK dopuszcza wniesienie skargi konstytucyjnej od prawomocnego wyroku, osta-tecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Użyta w tym przepisie formuła „inne ostateczne rozstrzygnięcie” ma na tyle szerokie znaczenie, że odnosi się do wszelkich innych niż prawomocne wyroki orzeczeń sądowych. Oznacza to, że rozstrzygnięcie wydane przez sąd na etapie postępowania wpadkowego (incydentalnego), po skorzystaniu przez skarżącego ze zwykłych środków zaskarżenia przysługujących mu w ramach drogi prawnej, również mo-że stanowić ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. W świetle obowiązującej regulacji konstytucyjnej i ustawowej skarżący może zatem wnieść skargę konstytucyjną po wydaniu orzeczenia rozstrzygającego sprawę co do jej istoty, tj. orzeczenia merytorycznego kończącego postępowanie główne w sprawie, jak również po wydaniu ostatecznego orzeczenia rozstrzygającego kwestię incydentalną, powstałą w toku postępowania głównego. Wskazana interpretacja art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK wynika z istoty skargi konstytucyjnej stanowiącej środek ochrony podmio-towych wolności i praw określonych w Konstytucji bez względu na to, w którym z wymie-nionych powyżej postępowań nastąpi ich naruszenie z powodu zastosowania w sprawie za-kwestionowanego w skardze przepisu. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK określony w skardze konstytucyjnej przedmiot zaskarżenia zdecyduje, czy w sprawie został spełniony warunek dotyczący wskazanego przez skarżącego ostateczne-go orzeczenia. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że skarżący nie przedsta-wił argumentów, które uzasadniałyby podniesiony w zażaleniu zarzut naruszenia art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK poprzez jego błędną wykładnię. W tym stanie rzeczy należało postanowić, jak w sentencji.