Ts 119/18

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 29 grudnia 2020 r. Pozycja 387 POSTANOWIENIE z dnia 6 października 2020 r. Sygn. akt Ts 119/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jakub Stelina – przewodniczący Piotr Pszczółkowski – sprawozdawca Stanisław Piotrowicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 19 lutego 2020 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej Spółki z o.o., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 27 lipca 2018 r. (data nadania) Spółka z o.o. (dalej: skarżąca) wystąpiła o zbadanie zgodności: 1) art. 118 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) ,,przyznającego adwokatowi lub radcy prawne-mu ustanowionemu w związku z wniesieniem skargi konstytucyjnej uprawnienia do sporzą-dzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi w przypadku, gdy nie stwierdza podstaw do jej wniesienia z uwagi na brak podstaw innych niż formalne” z: art. 32 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 31 ust. 3 zdanie ostatnie; art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5; art. 77 ust. 1 i 2; art. 77 ust. 1 i 2 w związku z art. 2; art. 77 ust. 1 i 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 1173 k.p.c. z: art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2; art. 10 ust. 1, art. 2 Kon-stytucji; 3) art. 244 § 1 k.p.c. oraz art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 2261, ze zm.; dalej: ustawa o Prokuratorii) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji; 4) art. 29 k.p.c. ,,w zakresie, w jakim wyłącznym do rozpoznania powództwa jest Sąd, z którego działaniem wiąże się powództwo” z art. 45 ust. 1 Konstytucji. OTK ZU B/2020 Ts 119/18 poz. 387 2 2. Postanowieniem z 19 lutego 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 27 lu-tego 2020 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyj-nej. Stwierdził, że art. 1173 i art. 118 § 5 k.p.c. nie były podstawą orzeczenia wskazanego przez skarżącą jako ostateczne. W ocenie Trybunału skarżąca nie uzasadniła ponadto zarzutu niekonstytucyjności art. 244 § 1 k.p.c. oraz art. 33 ustawy o Prokuratorii, a przytoczone przez nią argumenty na jego poparcie dotyczą sposobu zastosowania w jej sprawie przepisów prawa cywilnego. W zakresie zarzutu niekonstytucyjności art. 29 k.p.c. Trybunał odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej na podstawie art. 53 ust. 1 pkt. 1 i 3 w związku z art. 61 ust. 4 pkt. 1 i 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393). 3. W zażaleniu z 5 marca 2020 r. (data nadania) skarżąca wniosła o uchylenie zaskar-żonego orzeczenia i skierowanie skargi konstytucyjnej do rozpoznania oraz zasądzenie kosz-tów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu według norm przepisanych, a także kosztów sta-wiennictwa na rozprawie „według klucza 350 km x 2 x 0,8358 zł/km co stanowi 585,06 zł za każdą rozprawę”. W uzasadnieniu wskazała, że skarga konstytucyjna skierowana została do Trybunału „na podstawie prawomocnego orzeczenia”, a więc nie występuje w sprawie pro-blem braku orzeczenia, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem skarżącej, za-kwestionowane art. 1173 i art. 118 § 5 k.p.c. stanowiły podstawę orzeczeń zapadłych w jej sprawie, gdyż ich wykładnia pozwoliła ustalić, czy działanie pozwanego przez skarżącą Skar-bu Państwa było zgodne z prawem. Jak twierdzi, w powołanych przepisach – wbrew zasadzie wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji – ustanowiono procedurę pozostającą poza zakresem rzeczywistej kontroli sądu właściwego dla danej sprawy i skutkującą brakiem „procedury umożliwiającej kontrolę konstytucyjną postępowania w sprawie”. Wskazała ponadto, że „problem konstytucyjny związany z art. 29 k.p.c. nie leży w naruszeniu niezawisłości kon-kretnych osób sprawujących wymiar sprawiedliwości w instytucji Sądu, ale w postrzeganiu samej instytucji Sądu w sytuacji gdy roszczenie związane jest z działaniem tegoż Sądu jako instytucji”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Kon-stytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał Konstytucyjny uznaje, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe. W zażaleniu skarżąca nie zdołała bowiem podważyć podstaw odmowy nadania skardze kon-stytucyjnej dalszego biegu. 2.1. W wyroku Sądu Okręgowego w K. z 23 maja 2017 r., sygn. akt […], utrzymanym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z 1 lutego 2018 r., sygn. akt […] (w związku z którym skarżąca wniosła skargę do Trybunału Konstytucyjnego), rozstrzygnięto o niezasadności roszczenia odszkodowawczego dochodzonego przez skarżącą od Skarbu Państwa na podsta-wie art. 4171 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459, ze zm.). W sprawie stwierdzono, że postanowienie Sądu Okręgowego w K. OTK ZU B/2020 Ts 119/18 poz. 387 3 z 7 kwietnia 2014 r., sygn. akt […], oddalające zażalenie skarżącej na postanowienie Sądu Rejonowego w T. z 29 listopada 2013 r., sygn. […], którym oddalono wniosek skarżącej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu wniesienia skargi konstytucyjnej o stwierdze-nie niezgodności art. 118 § 5 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) z art. 45 ust. 1 i art. 79 ust. 1 Konstytucji, nie jest niezgodne z prawem. Okoliczność ta skutkowała prawomocnym oddaleniem powództwa skarżącej. Sądy orzekające w sprawie nie rozstrzygały przy tym ani o procedurze wyznaczenia dla skarżącej pełnomocnika z urzędu, ani o kwestiach związanych z przygotowaniem przez pełnomocnika opinii o braku podstaw do wniesienia przez skarżącą skargi konstytucyjnej. Mając na uwadze powyższe, Trybunał przychyla się do wyrażonej w zaskarżonym orzeczeniu oceny, zgodnie z którą art. 1173 i art. 118 § 5 k.p.c. nie stanowiły podstawy praw-nej ostatecznego orzeczenia o prawach podmiotowych skarżącej. Skarga w omawianym zakresie nie odpowiada warunkowi określonemu w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK, dlatego należało – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – odmówić nadania jej dalszego biegu w części odnoszącej się do sformułowanych przez skarżącą zarzutów niekonstytucyjności art. 1173 i art. 118 § 5 k.p.c., co Trybunał zasadnie uczynił w zaskarżonym postanowieniu. 2.2. Zarządzeniem sędziego TK z 2 października 2019 r. skarżąca została wezwana – pod rygorem wydania przez Trybunał postanowienia o odmowie nadania skardze konstytu-cyjnej dalszego biegu – do usunięcia braków formalnych skargi przez m.in. uzasadnienie za-rzutu niezgodności art. 244 § 1 k.p.c. w związku z art. 33 ustawy o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2016 r. poz. 2261, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. Trybunał stwierdza, że w piśmie z 14 października 2019 r., będącym od-powiedzią na zarządzenie, skarżąca w ogóle nie ustosunkowała się do powyższego wezwania. Okoliczność ta, stosownie do treści art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p. TK, uprawniała Trybunał do odmówienia w zaskarżonym orzeczeniu nadania skardze dalszego biegu także w zakresie omawianego zarzutu. 2.3. Odnosząc się do zarzutu niekonstytucyjności art. 29 k.p.c. Trybunał stwierdza, że skarżąca nie uprawdopodobniła, iż z uwagi na treść tego przepisu naruszono w jej sprawie prawo do rozpoznania sprawy przez bezstronny sąd. Zgodnie z art. 29 k.p.c. powództwo przeciwko Skarbowi Państwa wytacza się według siedziby państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie. Przepis ten określa właściwość miejscową sądu w każdym przypadku, w którym powództwo skierowane jest przeciwko Skarbowi Państwa. W takich sprawach Skarb Państwa występuje jako strona, zaś państwowa jednostka organizacyjna niemająca osobowości praw-nej, z której działalnością wiąże się sprawa (statio fisci), jedynie reprezentuje go w procesie. Jak podnosi się w orzecznictwie, „materialnoprawna konstrukcja zakładająca jednolitość Skarbu Państwa, jako osoby prawnej, wywiera w sferze przepisów proceduralnych ten skutek, że niezależnie od wielości wskazanych w pozwie i orzeczeniu sądowym państwowych jedno-stek organizacyjnych lub ich organów, z których działalnością wiąże się dochodzone roszcze-nie, stroną pozwaną jest zawsze Skarb Państwa, a nie wskazane jednostki. Wymóg określenia w procesie właściwej państwowej jednostki organizacyjnej wynika z konieczności określenia właściwości miejscowej sądu (art. 29 k.p.c.), zapewnienia należytej reprezentacji Skarbu Pań-stwa (art. 67 § 2 k.p.c.) i skonkretyzowania tej jednostki w orzeczeniu dla celów egzekucji sądowej (art. 1060 k.p.c.)” (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 1983 r., sygn. akt IV CR, OSNC z 1984 r. nr 1, poz. 5). Oceniając spełnienie przesłanek formalnych nadania skardze dalszego biegu, Trybunał słusznie zwrócił uwagę w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia na kontekst normatyw- OTK ZU B/2020 Ts 119/18 poz. 387 4 ny, w jakim funkcjonuje zakwestionowany art. 29 k.p.c., gwarantujący rozpoznanie sprawy przez bezstronny sąd. Mianowicie, zgodnie z art. 49 k.p.c. sąd wyłącza sędziego na jego żą-danie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. W sytuacji zaś, w której wyłączeniu podlegają wszyscy sędziowie konkretnego sądu okręgowego, ma zasto-sowanie art. 44 k.p.c., który stanowi, że jeżeli sąd właściwy nie może z powodu przeszkody rozpoznać sprawy lub podjąć innej czynności, sąd nad nim przełożony wyznaczy na posie-dzeniu niejawnym inny sąd. W sprawie skarżącej, zainicjowanej w związku z działalnością Sądu Okręgowego w K., Skarb Państwa był reprezentowany przez Prezesa tego Sądu. Uznawszy, że orzekający w sprawie sąd nie jest bezstronny, skarżąca powinna była podjąć próbę wyłączenia sędziów Sądu Okręgowego w K. na podstawie art. 49 k.p.c., co stworzyłoby możliwość zastosowania art. 44 k.p.c. i rozpoznania sprawy przez sąd niepowiązany – w przekonaniu skarżącej – z po-zwanym Skarbem Państwa. Skarżąca nie skorzystała jednakże z instytucji wyłączenia sę-dziów, a złożoną do Trybunału skargę konstytucyjną stara się wykorzystać do skorygowania zaniedbań popełnionych w postępowaniu poprzedzającym jej wniesienie, co należy uznać za niedopuszczalne. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.