Ts 12/16

1 ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 6 listopada 2017 r. Pozycja 203 POSTANOWIENIE z dnia 15 listopada 2016 r. Sygn. akt Ts 12/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A.G. w sprawie zgodności: 1) art. 116 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonaw-czy (Dz. U. Nr 90, poz. 557, ze zm.) z art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospoli-tej Polskiej, 2) art. 121 § 2 i 9 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557, ze zm.) z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 5 stycznia 2016 r. (data nadania) A.G. (dalej: skarżący) wystąpił o stwierdzenie, że: po pierwsze, art. 116 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U.90.557, ze zm.; dalej: kkw) w zakresie, w jakim nakłada na skazanego pozbawionego wolności obowiązek i przymus wykonywania pracy, jest niezgodny z art. 65 ust. 1 Konstytu-cji; po drugie, art. 121 § 2 i 9 kkw w zakresie, w jakim wyłącza obywatela wykonującego pracę zarobkową w warunkach wykonywania kary pozbawienia wolności i na podstawie skie-rowania do pracy spod ochrony zagwarantowanej w przepisach ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U.2014.1502, ze zm.) i w przepisach regulujących prawo do ubezpieczeń społecznych, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została złożona w związku z następującą sprawą. Skarżący wy-stąpił do Sądu Rejonowego w I. o ustalenie stosunku pracy, w czasie gdy wykonywał pracę w warunkach pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w I. Sąd Rejonowy w I. wyrokiem z marca 2015 r. oddalił powództwo skarżącego, stwierdziwszy, że nie łączył go z Zakładem Karnym stosunek pracy, a był tam zatrudniony na podstawie skierowania do pracy. Od po-wyższego orzeczenia skarżący wniósł apelację, którą Sąd Okręgowy w B. oddalił wyrokiem z października 2015 r. Sąd odwoławczy podzielił argumentację sądu a quo i uznał, że praca wykonywana przez skazanego w warunkach pozbawienia wolności nie jest stosunkiem pracy, OTK ZU B/2017 Ts 12/16 poz. 203 2 lecz jego obowiązkiem, a między skazanym i zakładem karnym nie dochodzi do nawiązania stosunku pracy. Zdaniem skarżącego art. 116 § 1 pkt 4 kkw w zakresie, w jakim nakłada na skazanego pozbawionego wolności obowiązek wykonywania pracy, stanowi niedozwoloną formę wy-wierania przymusu pracy na skazanych, co pozostaje niezgodne z wyrażoną w art. 65 ust. 1 Konstytucji zasadą wolności pracy i swobody zatrudnienia. Skarżący podnosi także, że za-kwestionowany przepis art. 121 § 2 i 9 kkw dopuszcza możliwość zatrudniania skazanych w oparciu o dwie różne podstawy prawne, tj. albo na podstawie skierowania do pracy, albo w ramach umowy cywilnoprawnej, a w konsekwencji prowadzi do różnego traktowania osa-dzonych w zakładach karnych, co jest niezgodne z zasadą równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 37 ust. 1 w związku z art. 50 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.1157; dalej: ustawa o TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymaganiom, a także czy nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy o TK. Analizowanej skardze konstytucyjnej nie może zostać nadany dalszy bieg z powodu jej formalnych uchybień. Skarżący w przekazanej do rozpoznania Trybunałowi skardze konstytucyjnej domaga się stwierdzenia, że art. 116 § 1 pkt 4 kkw w zakresie, w jakim nakłada na skazanego pozba-wionego wolności obowiązek i przymus wykonywania pracy, jest niezgodny z art. 65 ust. 1 Konstytucji. Jednakże skarżący w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, w trakcie której wykonywał pracę na podstawie skierowania, ani razu nie kwestionował zasadności przymusu jej wykonywania. Z przywołanych w skardze konstytucyjnych orzeczeń Sądu Re-jonowego w I. z marca 2015 r. oraz Sądu Okręgowego w B. z października 2015 r. jasno wy-nika, że skarżący domagał się jedynie ustalenia stosunku pracy w czasie odbywania kary po-zbawienia wolności w celu stwierdzenia nabycia uprawnień rentowych. Nie kwestionował natomiast istoty, zasadności ani celów realizowania obowiązku pracy w trakcie wykonywania kary pozbawienia wolności. W skardze konstytucyjnej skarżący wskazał, że „od samego po-czątku od dnia, jak podjął zatrudnienie w warunkach pozbawienia wolności pozostawał w przekonaniu, że posiada status pracownika, że z Zakładem Karnym wiąże go stosunek pra-cy, czuł się pracownikiem, otrzymywał wynagrodzenie, wykonywał pracę w określonych ra-mach czasowych, na oznaczonym stanowisku i etacie, była badana jego zdolność do pracy, praca była wykonywana pod kierownictwem”, a to znaczy, że skarżący nie kwestionował istnienia obowiązku wykonywania pracy na podstawie art. 116 § 1 pkt 4 kkw. Ponadto, skarżący sam wnioskował o zatrudnienie w trakcie przebywania w zakładzie karnym. Nie ulega zatem wątpliwości, że skarżący nie tylko nie kwestionował obowiązku wykonywania pracy w trakcie pobytu w zakładzie karnym, ale akceptował go i czerpał wyni-kające z niego korzyści. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że zarówno wyrok Sądu Rejonowego w I. z marca 2015 r., jak i wyrok Sądu Okręgowego w B. z października 2015 r. nie zostały wydane na podstawie art. 116 § 1 pkt 4 kkw, gdyż skarżący w pozwie, a później w wywiedzionej apelacji, w ogóle nie kwestionował istnienia obowiązku pracy. Zgodnie z art. 48 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK w skardze konstytucyjnej należy w pierw-szej kolejności określić przedmiot kontroli, tj. przepis ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach OTK ZU B/2017 Ts 12/16 poz. 203 3 lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do które-go skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją. Powyższy wymóg w odnie-sieniu do analizowanej skargi konstytucyjnej nie został spełniony, gdyż skarżący zakwestio-nował przepis, który nie był podstawą prawną orzeczeń wskazanych w skardze konstytucyj-nych jako ostateczne. Oznacza to, że zarzuty skarżącego dotyczące niekonstytucyjności art. 116 § 1 pkt 4 kkw, w przywołanym przez niego zakresie, pozostają bez związku z orze-czeniami, które wskazał jako te, z którymi wiąże naruszenie konstytucyjnych wolności i praw. Trybunał przypomina, że skarga konstytucyjna jest indywidualnym środkiem ochrony, inicjującym kontrolę konstytucyjności przepisów prawa, które znalazły zastosowanie w kon-kretnej sprawie. Oderwanie kontroli konstytucyjności od orzeczeń wydanych w sprawie skar-żącego de facto prowadziłoby do przyjęcia abstrakcyjnej weryfikacji zgodności przepisów z Konstytucją. Niedopuszczalne jest zatem wniesienie skargi konstytucyjnej, w której zarzuty niekonstytucyjności nie mają żadnego związku z orzeczeniem, z którym skarżący łączy naru-szenie konstytucyjnych wolności i praw. Ze względu na powyższe na podstawie art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konsty-tucyjnej. Ponadto w skardze konstytucyjnej skarżący jako wzorzec kontroli konstytucyjności zaskarżonych przepisów art. 121 § 2 i 9 kkw wskazał art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny po raz kolejny przypomina, że – jak wynika z utrwalonego orzecznictwa – art. 32 ust. 1 Konstytucji nie może stanowić samodzielnego wzorca kontroli w postępowaniu inicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej (zob. np. postanowienia TK z: 24 października 2001 r., sprawa SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225 oraz 20 lutego 2008 r., sprawa SK 27/07, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 22 i wyroki TK z: 13 stycznia 2004 r., sprawa SK 10/03, OTK ZU nr 1/A/2004, poz. 2; 23 listopada 1998 r., sprawa SK 7/98, OTK ZU nr 7/1998, poz. 114 i 10 lipca 2000 r., sprawa SK 21/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 144). Artykuł 32 ust. 1 Konstytucji może być zatem powołany jako wzorzec kontroli w postępowa-niu skargowym tylko wówczas, gdy zostanie odniesiony do treści innych norm konstytucyj-nych chroniących poszczególne wolności i prawa naruszone kwestionowaną w skardze kon-stytucyjnej regulacją (zob. np. postanowienie TK z 3 marca 2002 r., sprawa Ts 108/01, OTK ZU nr 2/B/2002, poz. 138 i cytowane tam orzecznictwo). W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.