Ts 12/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 29 października 2019 r. Pozycja 179 POSTANOWIENIE z dnia 18 kwietnia 2019 r. Sygn. akt Ts 12/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności: 1) art. 22 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2018 r. poz. 475, ze zm.) w zakresie, zwrotu „gdy wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości” z art. 42 ust. 2 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 81 § 1a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1987, ze zm.) z art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 w związku z art. 2 Konsty-tucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 16 stycznia 2019 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), wystąpił z żądaniem przytoczonym w kompary-cji niniejszego postanowienia. Stan faktyczny, leżący u podstaw skargi konstytucyjnej, przedstawia się następująco. Wyrokiem nakazowym z 18 stycznia 2017 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w O. II Wydział Karny (dalej: Sąd Rejonowy) uznał skarżącego za winnego przekroczenia prędko-ści – czynu typizowanego w art. 92a ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2018 r. poz. 618, ze zm.; dalej: k.w.) w związku z art. 20 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1990, ze zm.) i za to, na podstawie art. 92a w związku z art. 24 § 1 i 3 k.w., wymierzył mu karę grzywny w wysokości 300 zł. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw. Sformułował także wniosek o ustanowie-nie obrońcy z urzędu. Zarządzeniem z 13 marca 2017 r. (sygn. akt jw.) Sąd Rejonowy nie uwzględnił wniosku, stwierdziwszy m.in., że nie przemawia za tym dobro wymiaru sprawie-dliwości. Na zarządzenie to skarżący wniósł zażalenie, które nie zostało uwzględnione posta-nowieniem Sądu Rejonowego z 13 czerwca 2017 r. (sygn. akt jw.), pozostawiając tym samym OTK ZU B/2019 Ts 12/19 poz. 179 2 zarządzenie w mocy. Zażalenie skarżącego na to postanowienie Sąd Rejonowy pozostawił w aktach sprawy bez rozpoznania. Wyrokiem z 7 maja 2018 r. (sygn. akt jw.) Sąd Rejonowy uznał skarżącego za winne-go popełnienia zarzucanego mu czynu i wymierzył mu karę grzywny w wysokości 400 zł. Po rozpoznaniu apelacji skarżącego, Sąd Okręgowy w K. IV Wydział Karny-Odwoławczy, wy-rokiem z 21 listopada 2018 r. (sygn. akt […]) utrzymał rozstrzygnięcie w mocy. Orzeczenie to, wskazane przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zosta-ło mu doręczone 2 stycznia 2019 r. Zarządzeniem z 21 marca 2019 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 26 marca 2019 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do usunięcia braków formal-nych skargi, przez doręczenie: 1) czterech odpisów pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skar-gi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Kon-stytucyjnym; 2) oryginału (albo kopii poświadczonej przez pełnomocnika za zgodność z orygina-łem): a) wyroku nakazowego Sądu Rejonowego z 18 stycznia 2017 r. (sygn. akt […]) uzna-jącego skarżącego za winnego zarzucanego mu wykroczenia i wymierzającego mu karę grzywny, b) zarządzenia sędziego Sądu Rejonowego z 13 marca 2017 r. (sygn. akt jw.) nie-uwzględniającego wniosku skarżącego o wyznaczenie obrońcy z urzędu, c) postanowienia Sądu Rejonowego z 13 czerwca 2017 r. (sygn. akt jw.) nieuwzględ-niającego zażalenia skarżącego na zarządzenie tego sądu z 13 marca 2017 r., d) wyroku Sądu Rejonowego z 7 maja 2018 r. (sygn. akt jw.) uznającego skarżącego za winnego popełnienia zarzucanego mu wykroczenia i wymierzającego mu karę grzywny, e) wyroku Sądu Okręgowego w K. IV Wydział Karny-Odwoławczy, Sekcja ds. postę-powań szczególnych i wykroczeń z 21 listopada 2018 r. (sygn. akt […]) utrzymującego w mocy orzeczenie z 7 maja 2018 r., f) dokumentu potwierdzającego datę doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia. 1 kwietnia 2019 r. (data nadania) skarżący złożył w Trybunale dokumenty, o których mowa w zarządzeniu. Skarżący twierdzi, że zakwestionowany w skardze art. 22 k.p.w., uniemożliwia oso-bom niezamożnym ustanowienie obrońcy z urzędu przez to, że posługuje się zwrotem „gdy wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości”. W ten sposób narusza prawo tych osób do obrony, a także „szykanuje” je w zakresie przysługującego im prawa do rzetelnego i sprawie-dliwego procesu. Z kolei art. 81 § 1a k.p.k. narusza prawo tych osób do rozpoznania sprawy (środka odwoławczego) przez właściwy i niezawisły sąd w toku dwuinstancyjnego postępo-wania, gdyż „uniemożliwia zaskarżenie do [s]ądu wyższej instancji orzeczenia [s]ądu po-wszechnego wydane[go] po raz pierwszy przez ten [s]ąd w przedmiocie prawa do obrońcy z urzędu”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej każdy, czyje konsty-tucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. OTK ZU B/2019 Ts 12/19 poz. 179 3 Przedmiotem skargi może być zatem tylko ten przepis, który był normatywną podsta-wą ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie, w związku z którą wniesiono skargę kon-stytucyjną. Dlatego ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) zobowiązu-je występującego ze skargą do określenia przepisu, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytu-cji (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK) oraz dołączenia do niej wydanego na jego podstawie orze-czenia (art. 53 ust. 2 pkt 1 u.o.t.p. TK). Skarżący zakwestionował art. 22 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępo-wania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2018 r. poz. 475, ze zm.; dalej: k.p.w.) w brzmie-niu: „[g]dy wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, obwinionemu, który nie ma obroń-cy z wyboru, wyznacza się na jego wniosek obrońcę z urzędu, jeżeli w sposób należyty wyka-że, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez poważnego uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Przepis art. 78 § 2 Kodeksu postępowania karnego stosuje się.” oraz art. 81 § 1a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1987, ze zm.; dalej: k.p.k.), który stanowi: „[n]a zarządzenie prezesa sądu o odmowie wyznaczenia obrońcy przysługuje zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy, a na postanowienie sądu o odmowie wyznaczenia obrońcy – zażalenie do innego równorzędnego składu tego sądu”. Trybunał stwierdza, że powyższe przepisy nie były podstawą orzeczenia, w związku z którym skarżący wniósł skargę, tj. wyroku Sądu Okręgowego z 21 listopada 2018 r. (sygn. akt […]). W postępowaniu zakończonym tym orzeczeniem sądy rozstrzygały o tym, czy skarżący jest winny zarzucanych mu czynów, tj. czy wyczerpał znamiona wykroczenia z art. 92a ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2018 r. poz. 618, ze zm.; dalej: k.w.), a nie o tym, czy spełnił przesłanki przyznania mu obrońcy z urzędu. Te kwestie zostały bo-wiem rozstrzygnięte w odrębnym (wpadkowym) postępowaniu, zakończonym postanowie-niem Sądu Rejonowego z 13 czerwca 2017 r. Orzeczeniem tym sąd nie uwzględnił zażalenia skarżącego na zarządzenie sędziego tego sądu z 13 maja 2017 r., o nieuwzględnieniu wniosku skarżącego w sprawie wyznaczenia dla niego obrońcy z urzędu. Zatem to właśnie orzeczenie, a nie wyrok Sądu Okręgowego z 21 listopada 2018 r., zostało wydane na podstawie zakwe-stionowanych w skardze przepisów i to z tym orzeczeniem wiążą się sformułowane w skardze zarzuty. Skoro zaskarżone przepisy nie były podstawą orzeczenia, w związku z którym skarżą-cy wystąpił do Trybunału, to analizowana skarga nie spełnia podstawowego warunku wynika-jącego z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 u.o.t.p. TK. Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 64 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy na-dania rozpatrywanej skardze dalszego biegu. Jednocześnie Trybunał stwierdza, że jeśliby przyjąć, iż orzeczeniem, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, jest prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego z 13 czerwca 2017 r., to skardze należałoby odmówić przekazania do merytorycznej oceny z uwagi na przekroczenie terminu określonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. Trybunał zwraca uwagę także na to, że zakwestionowany w skardze art. 22 k.p.w., w zakresie w niej wskazanym, był już przedmiotem merytorycznej oceny sądu konstytucyj-nego. Wyrokiem z 19 lutego 2008 r. (sygn. P 48/06, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 4) Trybunał – mając na uwadze m.in. istotę wykroczenia, jako czynu o mniejszym ładunku społecznej szkodliwości aniżeli przestępstwo, zagrożonego łagodniejszymi karami, oraz to, że postępo-wanie toczące się w przedmiocie odpowiedzialności za wykroczenie z reguły jest mniej skomplikowane dowodowo – orzekł, że art. 22 k.p.w. w zakresie, w jakim uzależnia ustano-wienie dla obwinionego, na jego wniosek, obrońcy z urzędu od przesłanki dobra wymiaru sprawiedliwości, jest zgodny z art. 42 ust. 2 Konstytucji. OTK ZU B/2019 Ts 12/19 poz. 179 4 Mając powyższe na względzie, Trybunał postanowił jak na w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża-lenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.