Ts 120/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 28 czerwca 2019 r. Pozycja 133 POSTANOWIENIE z dnia 21 lutego 2019 r. Sygn. akt Ts 120/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak – przewodniczący i sprawozdawca Stanisław Rymar Andrzej Zielonacki, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 9 maja 2018 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej W.K., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W.K. (dalej: skarżący) wystąpił 29 maja 2017 r. (data nadania) do Trybunału Konsty-tucyjnego ze skargą konstytucyjną, kwestionując zgodność art. 53 ust. 2, art. 55 ust. 3, art. 56 ust. 3, art. 62 ust. 2 i 3, oraz art. 64 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1030, ze zm.; dalej: u.p.n.) z art. 2, art. 30, art. 32 ust. 2 oraz art. 40 Konstytucji. Na podstawie art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK), zarządzeniem Sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 14 czerwca 2017 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi przez: wskazanie ostatecznego orzecze-nia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji wydanego w jego sprawie; wskazanie naruszo-nych wolności lub praw z art. 2, art. 30, art. 32 ust. 1 i art. 40 Konstytucji; wyjaśnienie sposo-bu naruszenia tych wolności lub praw oraz nadesłanie pełnomocnictwa szczególnego udzielo-nego w związku z wniesioną skargą. Skarżący odniósł się do powyższego zarządzenia pismem z 29 czerwca 2017 r. (data nadania). Postanowieniem z 9 maja 2018 r. Trybunał Konstytucyjny na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK odmówił nadania analizowanej skardze dalszego biegu z uwagi na nieusu-nięcie braków skargi w terminie. Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżący wystąpił 21 maja 2018 r. (data nada-nia) do Trybunału z zażaleniem na postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu. Kwestionując postanowienie w całości, wniósł o jego uchylenie oraz podtrzymał skargę, wnosząc o skierowanie jej do rozpoznania merytorycznego. OTK ZU B/2019 Ts 120/17 poz. 133 2 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Przysługujące skarżącemu zażalenie na postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu wpłynęło do Trybunału w terminie wskazanym w art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK. W myśl art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 6 u.o.t.p. TK, zażalenie podlega rozpoznaniu przez Trybunał w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym. Rozpatrzenie zażalenia ma na celu ustalenie, czy na etapie rozpoznania wstępnego Trybunał prawidłowo zidentyfikował przesłanki odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego bie-gu. 2. Trybunał ustalił, że zaskarżone postanowienie Trybunału z 9 maja 2018 r. jest pra-widłowe, zaś zarzuty podniesione w zażaleniu skarżącego nie podważają podstaw odmowy nadania dalszego biegu wniesionej przez niego skardze konstytucyjnej. 3. Trybunał przeprowadza wstępne rozpoznanie skargi konstytucyjnej pod kątem speł-nienia kryteriów jej skutecznego wniesienia, które wynikają z przepisów Konstytucji oraz u.o.t.p. TK i które warunkują skierowanie skargi do rozpoznania merytorycznego. W myśl art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK do kryteriów tych zalicza się dochowanie trzymiesięcznego terminu wniesienia skargi, który zaczyna bieg od daty doręczenia ostatecznego rozstrzygnięcia wyda-nego w sprawie skarżącego, na tle której wywodzona jest skarga konstytucyjna. Zasadniczej wagi na tym etapie nabiera zatem zidentyfikowanie wydanego wobec skarżącego ostateczne-go orzeczenia o jego prawach lub wolnościach konstytucyjnych oraz udokumentowanie daty doręczenia tego orzeczenia. Jak ustalił Trybunał na etapie rozpoznania wstępnego, analizowana skarga poprzedzo-na była wydaniem wobec skarżącego wyroku Sądu Rejonowego w K., Wydział Karny z 4 grudnia 2015 r. (sygn. akt […]) w I instancji oraz wyroku Sądu Okręgowego w K., Wy-dział Karny Odwoławczy z 10 sierpnia 2016 r. (sygn. akt […]; dalej: wyrok Sądu Okręgowe-go) w II instancji. Trybunał ustalił jednocześnie, że uprawomocnienie wyroku Sądu Okręgo-wego wyczerpało dwuinstancyjny tok postępowania sądowego w sprawie skarżącego, a zara-zem zakończyło przysługującą mu drogę odwoławczą. Ostatecznym rozstrzygnięciem, od którego nie przysługiwały skarżącemu zwykłe środki odwoławcze i które ostatecznie ukształ-towało jego sytuację prawną w zakresie wskazanego przedmiotu kontroli wskazanego w skardze, pozostaje zatem prawomocny wyrok sądu II instancji, tj. wyrok Sądu Okręgowe-go. Okoliczność ta doprowadziła Trybunał do trafnego ustalenia przy wstępnym rozpoznaniu skargi, że początek biegu trzymiesięcznego terminu jej wniesienia wyznaczyła data doręcze-nia prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego, tj. 5 września 2016 r. (data prezentaty Kance-larii Adwokackiej). Nie może jednocześnie ulegać wątpliwości, że termin wniesienia skargi upłynął w tych warunkach 5 grudnia 2016 r. Analizowana skarga konstytucyjna została tym-czasem wniesiona do Trybunału 29 maja 2017 r., a więc z przekroczeniem trzymiesięcznego terminu wskazanego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. 4. Trybunał ocenia jako błędne przekonanie skarżącego, że w jego sprawie ostatecz-nym rozstrzygnięciem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK jest wymienione w skardze postanowienie Sądu Najwyższego z 23 lutego 2017 r. (sygn. akt […]) o oddaleniu kasacji jako oczywiście bezzasadnej. Jak bowiem celnie wskazał Trybunał w postanowieniu o odmowie nadania skardze dalszego biegu, skarżący przed wnie-sieniem skargi jest zobowiązany do wyczerpania zwykłych środków zaskarżenia w ramach przysługującej mu drogi prawnej (zob. postanowienie TK z 8 lipca 2015 r., sygn. Ts 88/14, OTK ZU nr 5/B/2015, poz. 457). Należy zwrócić uwagę, że ani Konstytucja, ani u.o.t.p. TK nie uzależniają skutecznego wniesienia skargi konstytucyjnej od uprzedniego uruchomienia OTK ZU B/2019 Ts 120/17 poz. 133 3 środków prawnych o charakterze nadzwyczajnym, do których niewątpliwie zalicza się kasacja (zob. postanowienie TK z 19 kwietnia 2016 r., sygn. Ts 246/15, OTK ZU nr B/2016, poz. 348). 5. Trybunał przypomina, że w zakresie art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK nie mieszczą się insty-tucje, które mogą zostać ewentualnie wykorzystane przez skarżącego w celu doprowadzenia do uchylenia prawomocnego orzeczenia wydanego w jego sprawie, o ile dojdzie do ziszczenia przesłanek uzasadniających uruchomienie nadzwyczajnych środków zaskarżenia (zob. np.: postanowienie TK z 17 października 2017 r. sygn. Ts 41/17, OTK ZU nr B/2017, poz. 208). Ponadto, jak orzekł Trybunał w postanowieniu z 6 listopada 2002 r. (sygn. SK 4/01, OTK ZU nr 6/A/2002, poz. 85), „[w]yczerpanie (…) drogi prawnej winno być rozumiane jako ko-nieczność wykorzystania tych środków prawnych, które prowadzą do wydania w sprawie prawomocnego wyroku sądowego, nie zaś kolejnych rozstrzygnięć dotyczących prób uru-chamiania nadzwyczajnych środków proceduralnych, takich jak wznowienie postępowania czy rewizja nadzwyczajna. W przeciwnym razie istniałaby każdorazowa możliwość przywró-cenia terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej w sprawie dawno zakończonej ostatecz-nym rozstrzygnięciem poprzez użycie, czy próbę użycia, takich nadzwyczajnych środków do wzruszenia prawomocnych i ostatecznych rozstrzygnięć. Dopuszczenie takiej możliwości stanowiłoby obejście normy wprowadzającej trzymiesięczny zawity termin do wniesienia skargi konstytucyjnej (…), co należy uznać za niedopuszczalne”. Trybunał zwraca uwagę, że powyższe stanowisko, choć sformułowane pod rządami ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.), zachowuje swoją aktualność także w obowiązującym stanie prawnym, ukształtowanym przepisami Konstytucji i u.o.t.p. TK. 6. Choć postanowienie Trybunału o odmowie nadania skardze dalszego biegu opierało się na poprawnie zidentyfikowanych, samoistnych podstawach z art. 61 ust. 4 w związku z art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, czyli nieprawidłowym wskazaniu ostatecznego rozstrzygnięcia i w konsekwencji niedochowaniu terminu wniesienia skargi, Trybunał odniósł się w nim tak-że do kwestii zakresu zaskarżenia, tj. przepisów, których zgodność z Konstytucją została za-kwestionowana w analizowanej skardze. Trybunał poprawnie ustalił w rozpoznaniu wstęp-nym, że spośród zaskarżonych przepisów jedynie art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1030, ze zm.; dalej: u.p.n.) stanowił podstawę ostatecznego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Jedynie więc w tym zakresie spełniona była konstytucyjna przesłanka skutecznego inicjowania kon-troli konstytucyjności prawa w trybie skargi konstytucyjnej, dopuszczalnej tylko względem przepisów, które stanowiły podstawę ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie skarżącego. W reakcji na powyższe ustalenie Trybunału, wskazane w postanowieniu o odmowie nadania skardze dalszego biegu, skarżący poinformował w zażaleniu na to postanowienie, że wobec tego „ogranicza skargę do art. 62 ust. 2 u.p.n. – tak aby udzielone pełnomocnictwo pozwalało na jej rozpoznanie”. Trybunał zwraca tymczasem uwagę, że błędne jest przekona-nie skarżącego o dopuszczalności modyfikowania zakresu zaskarżenia wniesionej skargi za pomocą zażalenia na odmowę nadania jej dalszego biegu. Należy bowiem zwrócić uwagę, że środek odwoławczy, jakim jest zażalenie, przysługujące na mocy art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK, daje skarżącemu możliwość odniesienia się do ustaleń Trybunału w zakresie identyfikacji podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze rozpoznawanej w kształcie, w jakim została ona wniesiona. Art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK nie uprawnia skarżącego do zmiany zakresu zaskar-żenia w zależności od ustaleń Trybunału wskazanych w postanowieniu o odmowie nadania skardze dalszego biegu. W wyniku rozpoznania wstępnego skargi Trybunał wydaje bowiem rozstrzygnięcie, oparte na przesłankach określonych w Konstytucji i u.o.t.p. TK, nie zaś pora- OTK ZU B/2019 Ts 120/17 poz. 133 4 dę prawną w przedmiocie skutecznego uruchomienia środków ochrony konstytucyjnych praw lub wolności w konkretnej sprawie. Ponadto, odmienne określenie zakresu zaskarżenia wy-magałoby odmiennego uzasadnienia. Tym sposobem dochodziłoby do sformułowania w isto-cie nowej skargi: po pierwsze, innej niż ta, do której odnosiłoby się postanowienie Trybunału o odmowie nadania biegu, a po drugie – kolejna skarga na tle tej samej sprawy rozpoznawana byłaby z ominięciem przepisów określających warunki skutecznego inicjowania kontroli kon-stytucyjności prawa w tym trybie, na przykład w zakresie terminów, o których mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. 7. Rozpoznając zażalenie w pozostałym zakresie, Trybunał ustalił także, że skarżący co do zasady przywołał w nim główne tezy skargi konstytucyjnej, które przybrały charakter polemiki z wydanymi w jego sprawie wyrokami sądowymi. Skarżący nie wskazał, jakie przy-sługujące mu konstytucyjne prawa podmiotowe lub wolności wywodzi z art. 40 Konstytucji, który odnosi się do zakazu stosowania tortur, okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego trak-towania i karania oraz do zakazu stosowania kar cielesnych. Wystąpienia skarżącego do Try-bunału nie wykazały również, w jaki sposób mogło dojść do naruszenia praw i wolności wy-nikających z art. 40 Konstytucji w związku z zastosowaniem kwestionowanych w skardze przepisów u.p.n. W odniesieniu zaś do art. 30 i art. 32 Konstytucji, Trybunał również po-prawnie ustalił, że w stanowiskach skarżącego zabrakło dowodów na naruszenie względem niego konstytucyjnych zasad ochrony godności obywatela oraz równości wobec prawa po-przez zastosowanie zaskarżonych przepisów u.p.n. Należy jednocześnie zauważyć, że posta-nowienie Trybunału o odmowie nadania skardze dalszego biegu trafnie przytacza w tym kon-tekście dorobek orzeczniczy, zgodnie z którym art. 2, art. 30 oraz 32 Konstytucji mogą sta-nowić wzorce kontroli tylko w powiązaniu z innymi wolnościami i prawami wywodzonymi z Konstytucji. 8. W ocenie Trybunału zarówno skarga konstytucyjna, jak i zażalenie skarżącego przybrały w związku z powyższym właściwości postulatu, charakterystycznego dla instytucji skargi pojmowanej według zasad actio popularis, a więc innych niż przyjęte w polskim mo-delu ochrony praw i wolności konstytucyjnych. W związku z powyższym, Trybunał Konsty-tucyjny ustalił, że postanowienie o odmowie nadania rozpatrywanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie zasługują na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.