Ts 121/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 27 listopada 2017 r. Pozycja 253 POSTANOWIENIE z dnia 21 czerwca 2017 r. Sygn. akt Ts 121/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej D. H. w sprawie zgodności: art. 591 § 1 w zw. z art. 459 § 1 i 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) z art. 78 w zw. z art. 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 i art. 42 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 17 czerwca 2016 r. (data nadania) D. H. (dalej: skarżący) wystąpił o stwierdzenie, że art. 591 § 1 w zw. z art. 459 § 1 i 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim nie przyznają prawa do złożenia zażalenia na postanowienie sądu w przedmiocie zwrócenia się do Ministra Sprawiedliwości o wystąpienie z wnioskiem o przejęcie ścigania karnego przez organy innego państwa, są nie-zgodne z art. 78 w zw. z art. 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 i art. 42 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została złożona w związku z następującą sprawą. Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z lutego 2016 r. zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o wystąpienie do właściwych organów Stanów Zjednoczonych Ameryki z wnioskiem o przejęcie ścigania karnego skarżącego. W ocenie sądu wymagał tego interes wymiaru sprawiedliwości. Na po-wyższe postanowienie obrońca skarżącego wniósł w ustawowym terminie zażalenie. Zarzą-dzeniem z lutego 2016 r. Przewodniczący Wydziału Sądu Okręgowego w W. odmówił przy-jęcia zażalenia jako niedopuszczalnego z mocy ustawy. Powyższa decyzja procesowa została utrzymana w mocy przez Sąd Apelacyjny w W. postanowieniem z marca 2016 r. W ocenie skarżącego zaskarżony art. 591 § 1 w zw. z art. 459 § 1 k.p.k. prowadzi do naruszenia prawa strony do zaskarżania orzeczeń wydanych w I instancji (art. 78 Konstytu-cji), prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz prawa do obrony (art. 42 ust. 2 Konstytu-cji). Skarżący uważa, że postanowienie Sądu Okręgowego o wystąpieniu z wnioskiem do OTK ZU B/2017 Ts 121/16 poz. 253 2 Ministra Sprawiedliwości o przejęcie ścigania kończy postępowanie w sprawie, a zatem po-winno być zaskarżalne. Wraz ze skargą konstytucyjną pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o wydanie po-stanowienia tymczasowego o wstrzymaniu wykonania postanowienia Sądu Okręgowego w W. z lutego 2016 r. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074) do postępowań przed Try-bunałem wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 listo-pada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK) stosuje się przepisy tej ustawy. Skoro postępowanie zainicjo-wane rozpatrywaną skargą nie zostało zakończone przed 3 stycznia 2017 r., tj. dniem wejścia w życie ustawy o TK, to zarówno wstępne, jak i merytoryczne rozpoznanie tej skargi określa-ją przepisy ustawy o TK. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpo-znaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie po-stępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybu-nał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą prze-słanki, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 ustawy o TK. W analizowanej skardze konstytucyjnej skarżący podnosi, że zaskarżone przepisy prowadzą do naruszenia jego podstawowych praw i wolności określonych w Konstytucji. Zdaniem skarżącego brak możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie sądu w przed-miocie zwrócenia się do Ministra Sprawiedliwości o wystąpienie z wnioskiem o przejęcie ścigania pozbawia go możliwości zainicjowania kontroli prawidłowości i zasadności takiej decyzji. W konsekwencji – jak dalej twierdzi skarżący – dochodzi do naruszenia przysługują-cego mu prawa do sądu oraz prawa do obrony. Skarżący dowodzi, że weryfikacja postano-wienia sądu o zwróceniu się do Ministra Sprawiedliwości o wystąpienie z wnioskiem o prze-jęcie ścigania powinna być dokonywana przez sąd wyższej instancji, co gwarantowałoby za-bezpieczenie podstawowych interesów osoby ściganej. Zarzuca także, że brak możliwości wniesienia zażalenia w istotny sposób narusza prawo do bycia wysłuchanym, w tym przede wszystkim prawo przedstawiania i obrony swoich racji. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego powyższa argumentacja skarżącego nie zasłu-guje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Trybunał podkreśla, że decyzja o zwróceniu się do Ministra Sprawiedliwości o wystąpienie z wnioskiem o przejęcie ścigania ma charakter czysto tech-niczny i pozbawiona jest jakiejkolwiek oceny merytorycznej głównego przedmiotu postępo-wania, a przez to nie prowadzi do naruszenia konstytucyjnych praw i wolności skarżącego. Podstawą wniosku jest ocena realizacji przesłanek uzasadniających przekazanie ścigania określonego przestępstwa popełnionego na terytorium RP państwu, którego obywatelem jest oskarżony. Kompetencja do podjęcia decyzji w tym zakresie należy wyłącznie do Ministra Sprawiedliwości, który realizuje ją na wniosek uprawnionego podmiotu albo z urzędu. Dopie-ro ewentualna decyzja Ministra Sprawiedliwości o wystąpieniu z wnioskiem o przejęcie ści-gania będzie stanowiła podstawę do ingerencji w sytuację prawną skarżącego. Nie budzi zatem wątpliwości to, że samo wystąpienie przez organ procesowy z wnio-skiem do Ministra Sprawiedliwości w żaden sposób nie narusza praw i wolności podmiotu objętego wnioskiem. Jednocześnie dostrzec trzeba, że powyższe postanowienie – wbrew OTK ZU B/2017 Ts 121/16 poz. 253 3 twierdzeniom skarżącego – ma charakter gwarancyjny, gdyż jego wydanie, w tym konkret-nym przypadku, poprzedzone jest gruntowną analizą sytuacji prawnej oskarżonego, dokony-waną przez sąd. Pozwala to na uwzględnienie wielu elementów, takich jak charakter sprawy, wymiar grożącej kary, a także sytuacja osobista osoby podlegającej przejęciu. Wzmocnieniem tych gwarancji jest nałożenie na organ procesowy obowiązku zapoznania się ze stanowiskiem osoby ściganej. Dlatego decyzja sądu o zwróceniu się do Ministra Sprawiedliwości o wystą-pienie z wnioskiem o przejęcie ścigania poparta jest wszechstronną analizą okoliczności wy-stępujących w danej sprawie. Ponadto decyzja organu procesowego jest następnie weryfiko-wana przez Ministra Sprawiedliwości, który nie jest związany postanowieniem sądu. Minister Sprawiedliwości posiada bowiem wyłączną kompetencję do podjęcia decyzji w przedmiocie wystąpienia z wnioskiem o przejęcie ścigania karnego. Trybunał Konstytucyjny podkreśla także, że postanowienie o zwróceniu się do Mini-stra Sprawiedliwości o wystąpienie z wnioskiem o przejęcie ścigania nie zamyka drogi do wydania wyroku. Kwestia rozstrzygnięcia w przedmiocie odpowiedzialności osoby ściganej zostaje jedynie przekazana organom procesowym innego państwa. Przesłanka zamknięcia drogi do wydania wyroku jako kryterium zaskarżalności decyzji procesowych (art. 459 § 1 i 2 k.p.k.) musi być rozumiana szeroko i w oparciu o okoliczności konkretnej sprawy. Osoba podlegająca przekazaniu będzie mogła realizować swoje uprawnienia procesowe w postępo-waniu prowadzonym w państwie przekazania. Co oczywiste, ocena zamknięcia drogi do wy-dania wyroku musi być dokonywana z perspektywy skarżącego, a nie z perspektywy konkret-nego systemu prawnego. Natomiast traktowanie przekazania jako umorzenia postępowania (art. 591 § 6 k.p.k.) wynika z konieczności formalnego zamknięcia prowadzonego postępowania. Jednakże w tym przypadku skutek następuje ex lege i stanowi jedynie procesową konsekwencję przejęcia ści-gania wobec określonej osoby przez inne państwo. W tym bowiem przypadku umorzenie po-stępowania nie jest efektem merytorycznego rozstrzygnięcia o odpowiedzialności skarżącego, a jedynie reakcją procesową na fakt przejęcia ścigania. Trybunał Konstytucyjny przypomina również, że procedura przekazania osoby ściga-nej ma charakter czynności technicznej, co sprawia, że nie ma tutaj miejsca na realizację kon-stytucyjnego prawa do obrony. Wynika to z faktu, że zwrócenie się organu procesowego do Ministra Sprawiedliwości o wystąpienie z wnioskiem o przejęcie ścigania nie wiąże się z ja-kimkolwiek rozstrzygnięciem w przedmiocie odpowiedzialności skarżącego. W konsekwencji twierdzenia skarżącego o naruszeniu przysługującego mu prawa do obrony są oczywiście bezzasadne. Skarżący – czego sam nie kwestionuje – w toku całego postępowania prowadzo-nego na terenie RP miał zagwarantowane prawo do obrony. W ocenie Trybunału prawo do obrony swoim zakresem nie obejmuje czynności technicznych organów procesowych, które wprawdzie pośrednio wpływają na sytuację osoby ściganej, to jednak w żaden sposób nie prowadzą do naruszenia przysługujących jej gwarancji. Na zakończenie Trybunał wskazuje także, że decyzja organu procesowego w przed-miocie wystąpienia z wnioskiem do Ministra Sprawiedliwości o przekazanie ścigania podej-mowana jest dopiero po zapoznaniu się ze stanowiskiem samej osoby ściganej. Oznacza to, że przepisy k.p.k. gwarantują skarżącemu prawo do zaprezentowania swojego stanowiska i przedstawienia swoich racji w zakresie przekazania ścigania. Ostateczna decyzja organu procesowego będzie zatem uwzględniała argumentację zaprezentowaną przez skarżącego i razem z przesłanką interesu wymiaru sprawiedliwości stanie się podstawą wydanej decyzji. W związku z powyższym jeżeli skarżący z określonych względów nie chce, aby nastąpiło przejęcie ścigania do innego państwa, musi swoje stanowisko wyczerpująco uargumentować. Przede wszystkim wykazując, że interes wymiaru sprawiedliwości nie wymaga przejęcia ści-gania przez inne państwo w tej konkretnej sprawie. Takie uprawnienie nie jest jednak konse-kwencją przysługującego osobie ściganej prawa do obrony, a stanowi jedynie przejaw spra- OTK ZU B/2017 Ts 121/16 poz. 253 4 wiedliwości proceduralnej wynikającej z prawa do sądu określonego w art. 45 ust. 1 Konsty-tucji. Wynika z niego m.in. konieczność zapewnienia prawa do wypowiedzenia się uczestni-kom postępowania w zakresie każdej podejmowanej decyzji, która ich dotyczy. Skoro powyższe ustalenia Trybunału uzasadniają odmowę nadania dalszego biegu skardze, to w jej następstwie wniosek skarżącego o wstrzymanie wykonania postanowienia Sądu Okręgowego w W. z lutego 2016 r. nie może zostać uwzględniony. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.