Ts 125/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 29 sierpnia 2018 r. Pozycja 130 POSTANOWIENIE z dnia 19 czerwca 2018 r. Sygn. akt Ts 125/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski – przewodniczący i sprawozdawca Jarosław Wyrembak Piotr Tuleja, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 26 października 2016 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej J.H.-K., p o s t a n a w i a: uwzględnić zażalenie. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 17 czerwca 2016 r. (data nadania) J.H.-K. (dalej: skarżąca) zarzuciła niezgodność art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2016 r. poz. 1259; dalej: u.s.n.p.) w zakresie, w jakim przepis ten „wyłącza możliwość złożenia skargi na przewlekłość postępowania w sprawie nadania klauzuli wykonalności (tzw. postępowania klauzulowego), co jest równoznaczne z zamknięciem drogi sądowej w rozumieniu art. 77 ust. 2 Konstytucji, poprzez uniemożliwienie przeciwdziałania przewlekłości postępowania klauzulowego oraz wykluczenie rekompensaty za nieuzasadnioną zwłokę w rozpoznaniu sprawy” z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Postanowieniem z 26 października 2016 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 31 października 2016 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał dokonał analizy orzecznictwa dotyczącego zaskarżonego art. 1 ust. 2 u.s.n.p. i ustalił, że nie istnieje jednolita, trwała i ustalona linia orzecznicza dotycząca dopuszczalności wniesienia skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w po-stępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności orzeczeniu bez nieuzasadnionej zwłoki. Stwier-dzenie powyższego doprowadziło do uznania, że wszczęcie merytorycznej kontroli zarzutów skarżącej doprowadziłoby do oceny stosowania prawa, które pozostaje poza kognicją Trybu-nału Konstytucyjnego. OTK ZU B/2018 Ts 125/16 poz. 130 2 Na postanowienie z 26 października 2016 r. o odmowie nadania dalszego biegu skar-dze konstytucyjnej skarżąca wniosła – w ustawowym terminie – zażalenie. Podniosła w nim, że Trybunał nie ustalił oczywistej bezzasadności skargi ani nieusunięcia jej braków formal-nych w określonym terminie, a tym samym nie stwierdził zaistnienia jedynych, w ocenie skarżącej, ustawowych przesłanek odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Ponadto, zdaniem skarżącej, zaskarżone postanowienie jest nieprawidłowe, gdyż stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny istnienia niejednolitej linii orzeczniczej powinno – w jej opinii – skutkować koniecznością wszczęcia merytorycznej kontroli skargi konstytucyjnej. Skarżąca stwierdziła, że ustalenie rozbieżności w orzecznictwie może potwierdzić niekonstytucyjność przepisu. Zarzuciła również naruszenie art. 79 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji „poprzez przeinaczenie celu skargi konstytucyjnej będącej prawnym środkiem ochrony wol-ności lub praw obywatelskich, co nastąpiło na skutek zastąpienia konstytucyjnej kontroli aktu normatywnego, wstępną kontrolą skargi zakończoną nieuzasadnioną odmową nadania dalsze-go biegu skardze – pomimo wystąpienia okoliczności nakazujących ocenę merytoryczną kon-stytucyjności zaskarżonych przepisów (rozbieżność w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego)”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: W dniu sporządzenia i wniesienia rozpoznawanej skargi konstytucyjnej formalne wy-magania warunkujące dopuszczalność nadania jej biegu określały przede wszystkim art. 60, art. 64, art. 65 i art. 66 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.). Zgodnie natomiast z art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1157; dalej: ustawa o TK z 2016 r.), sprawy skie-rowane do wstępnego rozpoznania miały być rozpatrywane na podstawie przepisów o wstęp-nym rozpoznaniu z ustawy o TK z 2016 r. To one stanowiły podstawę zaskarżonego posta-nowienia Trybunału Konstytucyjnego z 26 października 2016 r. W myśl art. 37 ust. 3 w związku z art. 50 ustawy o TK z 2016 r., Trybunał w składzie jednego sędziego odmawiał w drodze postanowienia nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, o ile skarga była oczywiście bezzasadna lub braki nie zostały usunięte w określonym terminie. Niezależnie od tego – stosownie do art. 40 ust. 1 ustawy o TK z 2016 r. – Trybunał umarzał postępowanie na posiedzeniu niejawnym w następujących przypadkach: po pierwsze, jeżeli wydanie orzeczenia było zbędne lub niedopuszczalne; po drugie, na skutek cofnięcia skargi konstytucyjnej; po trzecie – z zastrzeżeniem art. 40 ust. 3 ustawy z 2016 r. – jeżeli akt normatywny w zaskarżonym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał. W świetle treści tych przepisów Trybunał uznał, że argumenty podniesione przez skarżącą w zażaleniu na postanowienie Trybunału z 26 października 2016 r., jakoby oczywi-sta bezzasadność i nieusunięcie braków formalnych w terminie miały być jedynymi ustawo-wymi przesłankami odmowy nadania skardze dalszego biegu, nie są trafne. Skarżąca nie uwzględniła treści art. 40 ust. 1 ustawy z 2016 r., który miał ogólne zastosowanie do wszyst-kich etapów postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Obecnie analogiczne rozwią-zanie zawarte zostało w art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072). Ujemna przesłanka proceduralna, jaką jest niedopuszczalność wydania orzeczenia przez Trybunał, zachodzi w szczególności wówczas, gdy zarzuty sformułowane w skardze konstytucyjnej są skierowane przeciw aktowi stosowania prawa (orzeczeniu lub decyzji), a nie przeciw aktowi normatywnemu, i dotyczą procesu wykładni i stosowania prawa, a nie treści normatywnej przepisów. Nie ulega wątpliwości, że ocena wykładni i stosowania prawa przez sądy jest poza kognicją Trybunału Konstytucyjnego i nie może stanowić przedmiotu OTK ZU B/2018 Ts 125/16 poz. 130 3 skargi konstytucyjnej (zob. spośród wielu, postanowienie z 9 maja 2017 r., sygn. SK 18/16, OTK ZU nr A/2017, poz. 37). Niemniej w niniejszym postępowaniu Trybunał podzielił stanowisko skarżącej, że stwierdzenie przez Trybunał, na etapie wstępnej kontroli dopuszczalności wniesionej przez nią skargi konstytucyjnej, braku jednolitego stanowiska sądów co do wykładni zaskarżonego art. 1 ust. 2 u.s.n.p. nie mogło stanowić dostatecznego uzasadnienia odmowy nadania skardze dalszego biegu. Stwierdzenie to nie przesądza bowiem automatycznie o tym, że skarga ma charakter skargi na stosowanie prawa. Przeciwnie, dostrzeżone przez Trybunał rozbieżności w procesie stosowania zaskarżonego przepisu przez sądy mogą świadczyć o tym, że przepis nie zapewnia należytej realizacji i ochrony praw konstytucyjnych w zakresie prawa do sądu. Wobec braku jednolitego stanowiska judykatywy odnośnie do rozumienia zaskarżonego przepisu, Trybunał – na etapie kontroli merytorycznej – powinien samodzielnie ustalić jego treść normatywną i zbadać, czy to właśnie nie w tej treści normatywnej tkwi źródło narusze-nia praw konstytucyjnych, które podnosi skarżąca. Dopiero po dokonaniu tej oceny możliwe byłoby rozstrzygnięcie wątpliwości, czy naruszenie wynika bezpośrednio z treści normatyw-nej przepisu, czy też wyłącznie z błędnej wykładni sądowej. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 61 ust. 8 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072), Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.