Ts 131/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 21 października 2021 r. Pozycja 137 POSTANOWIENIE z dnia 31 grudnia 2020 r. Sygn. akt Ts 131/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A.K. w sprawie zgodności: art. 743 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywi-lnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim ,,przewiduje nadanie przez Sąd postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia klauzuli wykonal-ności z urzędu – w przypadku postanowień o charakterze konstytutywnym, tj. co do roszczenia, o istnieniu którego [d]łużnik przed wydaniem postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia nie miał wiedzy – pozbawiając tym samym [d]łużnika możliwości dobrowolnego wykonania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, co skutkuje rozpatrzeniem sprawy w zakresie postępowania klauzulowego w sposób niesprawiedliwy, niejawny, z naruszeniem prawa do obrony oraz prawa do sądu, a także prowadzi do naruszenia prawa własności strony procesu cywilnego, a także narusza zasadę prawidłowej legislacji” z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i z art. 21 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 września 2020 r. (data nadania) A.K. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika ustanowio-nego z wyboru, wystąpił z żądaniem na tle następującego stanu faktycznego. Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z 9 kwietnia 2020 r. (sygn. akt […]; dalej: posta-nowienie SR) – na podstawie art. 7301 § 1 w związku z art. 753 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) – zabezpieczył powództwo na czas trwania procesu o alimenty pomiędzy skarżącym a jego ma-łoletnią córką, zobowiązując skarżącego do uiszczania na jej rzecz alimentów w podwyższo-nej wysokości. Skarżący został zobowiązany do płacenia od 1 marca 2020 r. alimentów w wysokości 8000 zł miesięcznie w terminie do 10 dnia każdego miesiąca, a w przypadku OTK ZU B/2021 Ts 131/20 poz. 137 2 opóźnienia także wraz z ustawowymi odsetkami. Dotychczasowe alimenty ustalone wyro-kiem z 3 czerwca 2015 r. przez Sąd Okręgowy w K. (sygn. akt […]) wynosiły po 2000 zł miesięcznie. Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w K. pismem z 22 kwietnia 2020 r. za-wiadomił skarżącego o wszczęciu egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego – postano-wienia SR ‒ zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Jednocześnie pismem z tego samego dnia skarżący został zawiadomiony o zajęciu jego rachunku bankowego. Zażalenie skarżącego na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności zostało od-dalone przez Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z 28 maja 2020 r. (sygn. akt […]). 2. Skarżący podnosi, że nie miał możliwości dobrowolnej realizacji, niezwłocznie po doręczeniu odpisu, postanowienia SR o udzieleniu zabezpieczenia przed wszczęciem postę-powania egzekucyjnego. Podkreśla, że nie miał wiedzy o żądaniach jego małoletniej córki. Wskazuje, że sąd rozpatrujący sprawę mógł umożliwić mu zajęcie po doręczeniu odpisu po-zwu, mógł też wysłuchać strony przed wydaniem postanowienia o zabezpieczeniu. W ocenie skarżącego wskazana regulacja narusza prawo do sądu w związku z: 1) niesprawiedliwym rozpatrzeniem sprawy − brakiem wiadomości o istnieniu rosz-czenia i rzekomym pozostawaniem w zwłoce jeszcze przed zawiadomieniem o wszczęciu egzekucji; 2) niejawnym rozpatrzeniem sprawy − brakiem możliwości zajęcia stanowiska w sprawie oraz wydaniem postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia na posiedzeniu niejaw-nym; 3) pozbawieniem skarżącego prawa od obrony w związku z brakiem wiedzy o rosz-czeniu przed wydaniem postanowienia o zabezpieczeniu i wszczęciu egzekucji. Uzasadniając naruszenie art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji skarżący wska-zuje na zasadę rzetelnej legislacji, wynikającą z zasady państwa prawa. Podnosi, że obowiąz-kiem ustawodawcy jest stworzenie procedury cywilnej gwarantującej jego stronom rzetelny proces sądowy oparty o jasne, czytelne i uczciwe normy prawne. Naruszenie tej zasady – jak podkreśla – umożliwiło sądowi wydającemu postanowienie o zabezpieczeniu nadanie klauzu-li wykonalności z urzędu „bez żadnego zastosowania i refleksji – czy zobowiązany mógł wcześniej spełnić zobowiązanie o którym nie wiedział”. W konsekwencji – zdaniem skarżą-cego – narusza to również zasadę zaufania obywatela do państwa. Skarżący podkreśla, że w przypadku, gdy postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia ma charakter konstytutywny, tj. tworzy nowe zobowiązanie (bez prób pozasądowego rozwiązania sporu oraz kierowanych do niego wezwań do zapłaty), nie może dochodzić do sytuacji, w której o istnieniu zobowiązania dowiaduje się dopiero wskutek wszczęcia egzekucji. Niezależnie od powyższego skarżący podnosi, że zakwestionowany przez niego przepis narusza prawo własności chronione art. 21 ust. 2 Konstytucji. Argumentując ten zarzut stwierdza, że w drodze egzekucji został on pozbawiony własności (środków pieniężnych) bez możliwości obrony i zajęcia stanowiska w sprawie. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, pod-czas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. OTK ZU B/2021 Ts 131/20 poz. 137 3 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono art. 743 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej: k.p.c.) o treści: „jeżeli postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia podlega wykonaniu w drodze egzekucji, do wykonania tego po-stanowienia stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu egzekucyjnym, z tym jednak, że sąd nadaje postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia klauzulę wykonalności z urzędu. W razie zbiegu zabezpieczenia udzielonego przez sąd i organ administracyjny przepisy art. 773 i art. 774 nie mają zastosowania, z wyjątkiem wypadków przewidzianych w art. 751”. 2.1. Skarżący w petitum skargi zakwestionował art. 743 k.p.c., dotyczący wyłącznie nadawania klauzuli wykonalności postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia, natomiast za-rzuty podniesione w uzasadnieniu dotyczą w większości przepisów regulujących przebieg postępowania zabezpieczającego, poprzedzającego wydanie przedmiotowego postanowienia. 2.2. Niekonstytucyjność art. 743 k.p.c. skarżący wiąże z brakiem możliwości zajęcia stanowiska ‒ na posiedzeniu niejawnym ‒ w sprawie dotyczącej rozpatrzenia wniosku o udzielenie zabezpieczenia. Możliwość rozpoznania wniosku o udzielenie zabezpieczenia na posiedzeniu niejaw-nym, jak zauważa Trybunał, wynika z art. 148 § 3 k.p.c., na mocy którego sąd może wydać każde postanowienie na posiedzeniu niejawnym. Przepis ten – na podstawie art. 13 § 2 k.p.c. – ma zastosowanie również w postępowaniu zabezpieczającym. Zarzut skarżącego, jako niea-dekwatny do zakwestionowanego przepisu, jest oczywiście bezzasadny. Należy przy tym podkreślić, że wbrew twierdzeniom skarżącego, sąd – w jego sprawie – nie miał możliwości wydania postanowienia o zabezpieczeniu po umożliwieniu skarżącemu zajęcia stanowiska w sprawie. Stosownie do art. 737 k.p.c. wniosek o udzielenie zabezpieczenia rozpoznawany jest niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie tygodnia od dnia jego wpływu do sądu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stanowi to realizację zasady szybkości postę-powania zabezpieczającego, która wynika z celu tego postępowania, jakim jest zapewnienie skuteczności realizacji orzeczenia co do istoty sprawy. Trybunał przypomina również, że jeżeli – w ocenie skarżącego – postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia jest wadliwe, może on – na podstawie art. 741 k.p.c. – złożyć zażalenie. Może również wnieść o jego uchylenie lub zmianę (o ile będzie prawomocne), gdy odpadnie lub zmieni się przyczyna zabezpieczenia (art. 742 k.p.c.). 2.3. Skarżący zarzuca również, że nie miał możliwości dobrowolnej realizacji posta-nowienia o udzieleniu zabezpieczenia przed wszczęciem postepowania egzekucyjnego. Odno-sząc się do powyższego Trybunał zauważa, że podstawą wydania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia, co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w K. z 9 kwietnia 2020 r. (sygn. akt […]), był art. 753 § 1 k.p.c. W tym przypadku postanowienie o udzieleniu zabez-pieczenia doręczane jest przez sąd z urzędu obu stronom postępowania. Przepis ten stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 740 § 1 k.p.c., zgodnie z którą postanowienie o udziele-niu zabezpieczenia doręczane jest przez sąd, natomiast zobowiązanemu przez organ egzeku-cyjny wraz z przystąpieniem do wykonania tego postanowienia. Oznacza to, że de lege lata, zobowiązany (skarżący) – w przypadku zabezpieczenia, o którym mowa w art. 753 § 1 k.p.c. ‒ dowiaduje się o nim jeszcze przed przystąpieniem do egzekucji. W doktrynie wskazuje się, że ma to na celu umożliwienie zobowiązanemu dobrowolną realizację nałożonego na niego obowiązku (zob. A. Sadza, Zasady doręczania postanowień w przedmiocie zabezpieczenia, „Polski Proces Cywilny” 2018, nr 3, s. 369 i przywołane tam poglądy doktryny). W konse-kwencji zarzut skarżącego, oprócz tego, że nie dotyczy zakwestionowanego przez niego prze-pisu, jest również oczywiście bezzasadny. OTK ZU B/2021 Ts 131/20 poz. 137 4 3. Należy podkreślić, że zakwestionowanego w skardze art. 743 k.p.c dotyczy fak-tycznie jedyny zarzut skarżącego, który związany jest z umożliwieniem sądowi wydającemu postanowienie o zabezpieczeniu nadania klauzuli wykonalności z urzędu „bez żadnego zasto-sowania i refleksji – czy zobowiązany mógł wcześniej spełnić zobowiązanie o którym nie wiedział”. Mając na uwadze wcześniejsze rozważania dotyczące możliwości dobrowolnej realizacji postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia, Trybunał uznaje powyższy zarzut za oczywiście bezzasadny. Powyższe okoliczności – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK – stanowią pod-stawę do odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienia w terminie 7 dni od daty jego doręczenia