Ts 135/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 25 marca 2016 r. Pozycja 261 POSTANOWIENIE z dnia 8 października 2015 r. Sygn. akt Ts 135/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Teresa Liszcz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności: art. 545 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 190 ust. 4 Kon-stytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawia: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 1 kwietnia 2015 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący) zakwestionował zgodność art. 545 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim przewiduje przymus adwokacki w sprawie o wznowienie postępowania karnego, z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 190 ust. 4 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. W dniu 8 października 2013 r. skarżący w Sądzie Rejonowym w K. złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z lutego 2007 r. Sprawa zgodnie z treścią art. 544 § 1 k.p.k. została przekazana do rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w K. W listopadzie 2013 r. zastępca przewodniczącego Sądu Apelacyjnego w K. zarządzeniem wyznaczył skarżącemu obrońcę z urzędu do sporządzenia i wniesienia wniosku o wznowienie postępowania. Wyznaczona adwokat pismem z grudnia 2013 r. poin-formowała, że w analizowanej sprawie brak jest podstaw do sporządzenia i wniesienia wnio-sku o wznowienie postępowania. Sąd Apelacyjny w K. pismem z grudnia 2013 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniesionego w październiku 2013 r. pisma procesowego, tj. do złożenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia powyższego pisma – wniosku o wznowienie postępowania sądowego sporządzonego i podpisanego przez adwokata lub radcę prawnego. Pismem ze stycznia 2014 r. skarżący wniósł o przyjęcie własnoręcznie sporządzonego przez niego wniosku o wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania karnego. Zastępca przewodniczącego Sądu Apelacyjnego w K. zarządzeniem ze stycznia 2014 r. odmówił przyjęcia własnoręcznie sporządzonego przez skarżącego wniosku o wzno-wienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem. OTK ZU B/2016 Ts 135/15 poz. 261 2 Skarżący w styczniu 2014 r. złożył do Sądu Apelacyjnego w K. wniosek o ustanowie-nie pełnomocnika do wniesienia zażalenia na zarządzenie Zastępcy Przewodniczącego Sądu Apelacyjnego w K. ze stycznia 2014 r. Zarządzeniem z lutego 2014 r. Zastępca Przewodni-czącego Sądu Apelacyjnego w K. nie uwzględnił wniosku skarżącego, wskazując, że zażale-nie, o którym mowa w art. 545 § 1 w zw. z art. 530 § 2 k.p.k., nie jest objęte przymusem ad-wokacko-radcowskim, w związku z powyższym zainteresowany może je sporządzić osobi-ście. W dniu 27 lutego 2014 r. skarżący wniósł własnoręcznie sporządzone przez niego zaża-lenie na zarządzenie ze stycznia 2014 r. Zarządzeniem z marca 2014 r. przewodniczący Sądu Apelacyjnego w K. odmówił przyjęcia zażalenia złożonego przez skarżącego z uwagi na przekroczenie terminu do jego wniesienia. Skarżący 25 marca 2013 r. wniósł na powyższe zarządzenie zażalenie do Sądu Najwyższego, który postanowieniem z maja 2014 r. uchylił zaskarżone zarządzenie i skierował sprawę do ponownego rozpoznania. W związku z powyż-szym zastępca przewodniczącego w K. zarządzeniem z maja 2014 r. przyjął zażalenie skarżą-cego na zarządzenie zastępcy przewodniczącego Wydziału II Karnego ze stycznia 2014 r. o odmowie przyjęcia własnoręcznie sporządzonego przez niego wniosku o wznowienie postę-powania karnego. Postanowieniem z czerwca 2014 r. Sąd Najwyższy zaskarżone zarządzenie ze stycznia 2014 r. utrzymał w mocy. W lipcu 2014 r. skarżący wystąpił do Sądu Rejonowego w T. z wnioskiem o ustano-wienie pełnomocnika do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej. Postanowieniem z listopada 2014 r. Sąd Rejonowy w T. wyznaczył skarżącemu adwokata z urzędu w celu spo-rządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej. W ocenie skarżącego zakwestionowany przepis art. 545 § 2 k.p.k., zgodnie z którym wniosek o wznowienie postępowania, jeżeli nie pochodzi od prokuratora, powinien być spo-rządzony i podpisany przez adwokata albo radcę prawnego, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 190 ust. 4 Konstytucji, gdyż dopuszcza zastosowanie wykładni rozszerzającej. Zdaniem skarżącego użycie zwrotu „powinien być”, sprawia, że nie nakłada się obowiązku na oskarżonego, aby jego wniosek został sporządzony i podpisany przez adwokata albo radcę prawnego, a jedynie stwarza taką możliwość. Wraz ze skargą konstytucyjną skarżący złożył wniosek o wstrzymanie wykonalności: wyroku Sądu Rejonowego w T. z września 2006 r.; wyroku Sądu Okręgowego w K. z lutego 2007 r. oraz zawieszenia postępowania w KRS o wykreślenie skarżącego z rejestru spółki. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępo-waniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK. Rozpatrywana skarga konstytucyjna została wnie-siona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zo-stały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w ustawie tj. w ustawie z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK), wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych OTK ZU B/2016 Ts 135/15 poz. 261 3 w Konstytucji. Zgodnie z art. 36 ust. 1 w zw. z art. 49 ustawy o TK skarga konstytucyjna pod-lega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał Konsty-tucyjny bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. Procedura ta umożli-wia już w początkowej fazie postępowania wyeliminowanie spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego analizowanej skardze konstytucyjnej nie może zostać nadany dalszy bieg, gdyż zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 w zw. z art. 190 ust. 4 Kon-stytucji przez art. 545 § 2 k.p.k. jest oczywiście bezzasadny. Jak już wskazał wcześniej Try-bunał, postępowanie odnośnie do wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania karnego ma charakter nadzwyczajny. Możliwość jego przeprowadzenia pojawia się na skutek zaistnienia szczególnych przesłanek, które ujawnią się – co istotne – po przeprowadzeniu po-stępowania karnego w danej sprawie. Oznacza to, że w jej zasadniczym aspekcie, jakim jest przypisanie odpowiedzialności karnej, sprawa została już rozstrzygnięta. Nadzwyczajny śro-dek zaskarżenia, taki jak wniosek o wznowienie postępowania karnego ma charakter środka dodatkowego, ponadprogramowego, wykraczającego poza konstytucyjny standard prawa do sądu. To powoduje, że możliwość realizacji uprawnienia do wniesienia wniosku o nadzwy-czajne wznowienie postępowania istnieje tylko w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach. Ponadto ze względów gwarancyjnych ustawodawca zdecydował, że oceny zasadności wystą-pienia z takim wnioskiem dokonuje profesjonalny pełnomocnik. Skarżącemu w toku postępowania został wyznaczony pełnomocnik z urzędu do spo-rządzenia przedmiotowego wniosku. Adwokat powołany z urzędu nie jest jednak w żaden sposób związany wolą skazanego, kieruje się on jedynie merytoryczną oceną przesłanek wy-stąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania. Gwarantuje mu to art. 84 § 3 k.p.k., przewidujący możliwość przedłożenia przez pełnomocnika opinii, w której stwierdza on brak podstaw do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania. Trybunał przypomina jeszcze raz, że wniosek o wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania należy do nadzwy-czajnych środków zaskarżenia, które nie mieszczą się w katalogu zwykłych środków odwo-ławczych. Z uwagi na ekstraordynaryjny, niezwykle sformalizowany charakter tego środka ustawodawca przyznał profesjonalnemu pełnomocnikowi możliwość odmowy sporządzenia takiego wniosku, jeżeli nie znajduje on dostatecznych podstaw do jego złożenia. Ma to zapo-biegać zbyt pochopnemu składaniu wniosków o wznowienie prawomocnie zakończonych postępowań, zwłaszcza, gdy nie istnieją ku temu obiektywne przesłanki (zob. np. postanowie-nie SN z 21 listopada 2012 r., sygn. akt IV KZ 65/12, niepubl.). Pełnomocnik z urzędu, tak jak pełnomocnik z wyboru, musi mieć możliwość swobodnej kontroli zaistnienia wszystkich przewidzianych prawem przesłanek do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania, nie każde bowiem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niezgodność przepi-su z Konstytucją stanowi podstawę do wznowienia postępowania w oparciu o art. 540 § 2 k.p.k. Związek tego wniosku z wydanym orzeczeniem podlega kontroli, której dokonuje pro-fesjonalny pełnomocnik. Ponadto Trybunał stwierdza, że opinia pełnomocnika wyznaczonego z urzędu nie pozbawia skarżącego możliwości wystąpienia z takim wnioskiem sporządzonym przez pełnomocnika z wyboru. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego w sprawie wstrzymania w trybie art. 50 ust. 1 ustawy o TK wykonania wyroku Sądu Rejonowego w T. z września 2006 r.; wyroku Sądu Okręgowego w K. z lutego 2007 r. oraz zawieszenia postępowania w KRS o wykreślenie skarżącego z rejestru spółki. Trybunał Konstytucyjny zauważa, że zgodnie z powołanym przepisem postanowienie tymczasowe o zawieszeniu lub wstrzymaniu wykona-nia wyroku, decyzji lub innego orzeczenia w sprawie, której skarga dotyczy, może zostać wydane, w wypadku gdy ich wykonanie mogłoby spowodować skutki nieodwracalne wiążące OTK ZU B/2016 Ts 135/15 poz. 261 4 się z dużym uszczerbkiem dla skarżącego lub jeżeli przemawia za tym ważny interes publicz-ny albo inny ważny interes skarżącego. Należy przy tym podkreślić, że postanowienie tym-czasowe jest instytucją ściśle związaną ze skargą konstytucyjną. Trybunał Konstytucyjny wskazuje, że skoro skarga konstytucyjna jest środkiem ochrony praw i wolności o charakterze subsydiarnym i nadzwyczajnym, to taki charakter ma tym bardziej postanowienie tymczaso-we. Dlatego też środek ten na etapie poprzedzającym merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy powinien być wykorzystywany jedynie wyjątkowo (zob. postanowienia TK z 26 września 2001 r., SK 28/01, OTK ZU nr 1/A/2002, poz. 7 oraz 14 grudnia 2004 r., SK 26/04, OTK ZU nr 5/A/2004, poz. 50). Rozstrzygnięcie w sprawie wydania postanowienia tymczasowego jest rozstrzygnięciem formalnym, akcesoryjnym, o ograniczonym zasięgu czasowym. Określone ustawowo przesłanki wydania postanowienia tymczasowego, ze względu na wyjątkowy cha-rakter tego środka prawnego, muszą być interpretowane ściśle. Wydanie w niniejszej sprawie postanowienia o odmowie nadania dalszego biegu skar-dze konstytucyjnej uniemożliwia – z powodu niedopuszczalności orzekania – zastosowanie art. 50 ust. 1 ustawy o TK. Tym samym wniosek skarżącego nie podlega uwzględnieniu. Mając na uwadze powyższe, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.