Ts 138/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 17 maja 2024 r. Pozycja 112 POSTANOWIENIE z dnia 7 lutego 2024 r. Sygn. akt Ts 138/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski – sprawozdawca Rafał Wojciechowski, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym, zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 29 kwietnia 2020 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej R.S., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 11 września 2019 r. (data nadania), R.S. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika ustano-wionego z urzędu, zarzucił niezgodność oddziału 9 rozdziału X (nieprawidłowo określonego w skardze jako tylko „oddział 9”) ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonaw-czy (Dz. U. z 2018 r. poz. 652, ze zm.) w zakresie, w jakim „nie reguluje szczegółowo za-chowań stanowiących czyny zabronione pod groźbą kary dyscyplinarnej i postępowania doty-czącego wymierzenia kary dyscyplinarnej osobie pozbawionej wolności, a także nie zawiera uregulowań przewidujących możliwość rozpatrzenia sprawy o przewinienie dyscyplinarne przez bezstronny niezawisły sąd na etapie poprzedzającym wymierzenie kary dyscyplinar-nej”, z art. 42 ust. 1 i 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skarga została wniesiona w związku z postanowieniem Sądu Okręgowego w O. z 8 lu-tego 2019 r. (sygn. akt […]), utrzymującym w mocy decyzję Dyrektora Zakładu Karnego Nr 2 w S. z 14 stycznia 2019 r. w przedmiocie wymierzenia skarżącemu kary dyscyplinarnej w postaci nagany, oraz w związku z zarządzeniem sędziego Sądu Okręgowego w O. z 8 lute-go 2019 r. (sygn. akt […]) w sprawie nieuwzględnienia wniosku skarżącego o wyznaczenie dla niego obrońcy z urzędu w postępowaniu ze skargi na wskazaną wyżej decyzję z 14 stycz-nia 2019 r. OTK ZU B/2024 Ts 138/19 poz. 112 2 2. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 18 grudnia 2019 r. (doręczo-nym 30 grudnia 2019 r.) pełnomocnik skarżącego został wezwany do usunięcia braków for-malnych skargi przez: 1) doręczenie pięciu poświadczonych za zgodność z oryginałem kopii: a) decyzji Dyrektora Zakładu Karnego Nr 2 w S. z 14 stycznia 2019 r., b) postanowienia Sądu Okręgowego w O. z 8 lutego 2019 r. (sygn. akt […]), c) zarządzenia sędziego Sądu Okręgowego w O. z 8 lutego 2019 r. (sygn. akt […]), d) postanowienia referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w S. z 29 maja 2019 r. (sygn. akt […]), e) pisma Okręgowej Rady Adwokackiej w O. z 4 czerwca 2019 r. ([…]); 2) udokumentowanie: a) daty złożenia przez skarżącego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej wraz z pięcioma kompletnymi kopiami tego wnio-sku, b) daty doręczenia skarżącemu postanowienia, o którym mowa w punkcie 1 lit. b, c) daty doręczenia skarżącemu zarządzenia, o którym mowa w punkcie 1 lit. c, d) daty doręczenia adwokatowi M.O. pisma, o którym mowa w punkcie 1 lit. e. 3. We wniesionym do Trybunału 7 stycznia 2020 r. (data nadania) piśmie procesowym pełnomocnik skarżącego złożył do akt postępowania kopie dokumentów, o których mowa w punkcie 1 zarządzenia sędziego TK z 18 grudnia 2019 r., a także udokumentował daty, o których mowa w punkcie 2 lit. b-d tego zarządzenia. 4. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 25 lutego 2020 r. (doręczo-nym 5 marca 2020 r.) pełnomocnik skarżącego został ponownie wezwany do usunięcia braku formalnego skargi przez udokumentowanie daty złożenia przez skarżącego – po otrzymaniu przezeń 13 lutego 2019 r. odpisów postanowienia Sądu Okręgowego w O. z 8 lutego 2019 r. (sygn. akt […]) oraz zarządzenia sędziego Sądu Okręgowego w O. z 8 lutego 2019 r. (sygn. akt […]) – wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi kon-stytucyjnej wraz z pięcioma kompletnymi kopiami tego wniosku. 5. We wniesionym do Trybunału 12 marca 2020 r. (data nadania) piśmie procesowym pełnomocnik skarżącego udokumentował datę złożenia przez skarżącego wniosku o ustano-wienie dla niego pełnomocnika z urzędu. 6. Postanowieniem z 29 kwietnia 2020 r. Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) – odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Skarżący, jako rozstrzygnięcia uprawniające do wniesienia skargi konstytucyjnej, wskazał postanowienie Sądu Okręgowego w O. z 8 lutego 2019 r. (sygn. akt […]) oraz za-rządzenie sędziego Sądu Okręgowego w O. z 8 lutego 2019 r. (sygn. akt […]), które zostały mu doręczone 13 lutego 2019 r. Skarżący złożył zaś wniosek do Sądu Rejonowego w S. o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej 18 marca 2019 r., czyli po upływie trzydziestu trzech dni. Bieg terminu do wniesienia skargi uległ wówczas wstrzymaniu. W związku z postanowieniem referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w S. z 29 maja 2019 r. (sygn. akt […]) Okręgowa Rada Adwokacka w O. wy-znaczyła dla skarżącego pełnomocnika pismem z 4 czerwca 2019 r. ([…]). Pismo to zostało doręczone adwokatowi 11 czerwca 2019 r. Następnego dnia wznowił bieg termin do wniesie-nia skargi konstytucyjnej, zaś pełnomocnik wniósł skargę do Trybunału 11 września 2019 r., OTK ZU B/2024 Ts 138/19 poz. 112 3 czyli po upływie dziewięćdziesięciu trzech dni od dnia, w którym otrzymał pismo o wyzna-czeniu go do reprezentowania skarżącego. W niniejszej sprawie skarga konstytucyjna została zatem wniesiona po upływie łącznie stu dwudziestu sześciu dni, czyli z wyraźnym przekro-czeniem przepisanego terminu do dokonania tej czynności. Okoliczność ta uniemożliwiła nadanie dalszego biegu analizowanej skardze. Odpis postanowienia Trybunału został doręczony pełnomocnikowi skarżącego 11 ma-ja 2020 r. 7. W sporządzonym przez pełnomocnika piśmie procesowym, wniesionym do Trybu-nału Konstytucyjnego 14 maja 2020 r. (data nadania), skarżący złożył zażalenie na postano-wienie z 29 kwietnia 2020 r., w którym zarzucił Trybunałowi: – „naruszenie przepisu art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, poprzez odmowę nadania skar-dze konstytucyjnej dalszego biegu, z uwagi na przekroczenie terminu do wniesienia tejże skargi, w sytuacji, gdy skarga została wniesiona w terminie”; – „błędne ustalenie, że skarga konstytucyjna została wniesiona po upływie łącznie stu dwudziestu sześciu dniu, czyli z wyraźnym przekroczeniem przepisanego terminu do dokona-nia tej czynności, podczas gdy skarga została wniesiona po upływie łącznie 48 dni od daty doręczenia skarżącemu obu rozstrzygnięć”. Skarżący złożył ponadto wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wnio-sku pełnomocnika z 11 czerwca 2019 r. o zwolnienie go z obowiązku reprezentowania skar-żącego oraz postanowienia Sądu Rejonowego w S. z 31 lipca 2019 r. (sygn. akt […]), które miało zostać doręczone pełnomocnikowi 26 sierpnia 2019 r. – w celu wykazania, że w okresie od 11 czerwca 2019 r. do 26 sierpnia 2019 r. bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyj-nej uległ wstrzymaniu. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym, badając w szcze-gólności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdzono istnienie przesłanek od-mowy nadania skardze dalszego biegu (art. 37 ust. 1 pkt 4 lit. c w związku z art. 61 ust. 7 u.o.t.p.TK). 2. W pierwszej kolejności należy odnieść się do wniosku o dopuszczenie dowodów, które – zdaniem pełnomocnika skarżącego – uzasadniać mają dochowanie terminu do wnie-sienia skargi konstytucyjnej. Stosownie do art. 381 w związku z art. 397 § 3 w związku z art. 13 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) w związku z art. 36 u.o.t.p.TK Trybunał może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli skarżący mógł je powołać wraz z wniesieniem skargi konstytucyjnej, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później. Treść art. 381 in fine k.p.c. (stosowanego odpowiednio w postępowaniu sądowokonstytucyjnym) implikuje twierdzenie, że skarżący wnioskujący o przeprowadzenie dowodu w postępowaniu zainicjowanym zażaleniem na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej powinien wykazać istnienie przy-czyn określonych w tym przepisie, które usprawiedliwiają powołanie danego dowodu dopiero na tym etapie postępowania przed Trybunałem (por. odnośnie do postępowania cywilnego: wyrok SA w Szczecinie z 17 maja 2017 r., sygn. akt I ACa 117/17, LEX nr 2350443; H. Pie- OTK ZU B/2024 Ts 138/19 poz. 112 4 trzkowski, Metodyka pracy sędziego w sprawach cywilnych, Warszawa 2014, s. 651). Przepis ten jest wyrazem dążenia do koncentracji materiału procesowego przed Trybunałem Konsty-tucyjnym na etapie wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej przez jednego sędziego TK na zasadzie art. 61 ust. 1 u.o.t.p.TK (analogicznie jak w postępowaniu cywilnym przed sądem pierwszej instancji). Skarżący (zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika), który do-puszcza się zaniedbania w zakresie przysługującej mu inicjatywy dowodowej, musi liczyć się z tym, że Trybunał Konstytucyjny na etapie zażaleniowym nie uwzględni jego wniosku do-wodowego (por. odnośnie do postępowania cywilnego: wyrok SN z 17 kwietnia 2002 r., sygn. akt IV CKN 980/00, LEX nr 53922). Nie można w zażaleniu na postanowienie o od-mowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej skutecznie żądać uzupełnienia materia-łu procesowego tylko z tego powodu, że skarżący spodziewał się wykazania określonej oko-liczności za pomocą innych dowodów (por. odnośnie do postępowania cywilnego: wyrok SN z 7 listopada 1997 r., sygn. akt II CKN 446/97, OSNC nr 4/1998, poz. 67) albo w ogóle nie brał pod uwagę skutku braku informacji o określonym zdarzeniu oraz nieprzedłożenia Trybu-nałowi stosownego dowodu w tym przedmiocie. Za nieusprawiedliwione należy również uznać zgłaszanie dowodów dopiero w zażaleniu, spowodowane przyjętą przez skarżącego (jego pełnomocnika) koncepcją prowadzenia postępowania, według której istotne w sprawie okoliczności i dowody zostaną ujawnione przez niego dopiero w postępowaniu zażalenio-wym. Za nowe fakty i dowody w rozumieniu art. 381 k.p.c. uznaje się takie, które nie istniały wcześniej lub o których istnieniu skarżącemu nie było wiadomo w toku postępowania przed Trybunałem na etapie wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej pomimo dołożenia sta-ranności w zakresie zbierania dowodów. Nie stanowi potrzeby usprawiedliwiającej powołanie nowych faktów i dowodów w postępowaniu zażaleniowym fakt, że skarżący spodziewał się innej, korzystnej dla siebie oceny materiału procesowego, ani też sam fakt wydania nieko-rzystnego dla niego postanowienia o odmowie nadania dalszego biegu skardze, ani także jego niedbalstwo (por. odnośnie do postępowania cywilnego: M. Manowska, Apelacja w postępo-waniu cywilnym. Komentarz. Orzecznictwo, Warszawa 2015, s. 243). Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że pełnomocnik z urzędu – przy wnoszeniu skargi konstytucyjnej – ma obowiązek przedłożyć wszystkie dokumenty lub inne dowody, które są istotne przy badaniu, czy został dochowany termin do wniesienia skargi konstytucyjnej, w niniejszej sprawie obliczany na zasadzie art. 77 ust. 1 w związku z art. 44 ust. 3 w związku z art. 36 u.o.t.p.TK w związku z art. 165 § 1 k.p.c. w związku z art. 114 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.). Należy zatem negatywnie odnieść się do zachowania pełnomocnika, który dopiero na etapie postępowania zażaleniowego przedkłada dowody, w których posiadaniu był w chwili wnoszenia skargi konstytucyjnej, a które nie były znane Trybunałowi w dacie wydawania postanowienia o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Z tych względów przedkładanie na etapie postępowania zażaleniowego do-kumentów, które powinny były być złożone wraz ze skargą konstytucyjną, jako uzasadniające – zdaniem skarżącego (jego pełnomocnika) – dochowanie terminu do wniesienia skargi kon-stytucyjnej należy ocenić jako spóźnione. Trybunał Konstytucyjny rozpatrujący zażalenie na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej nie może bowiem niejako „sanować” uchybień i zaniedbań popełnionych przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego (por. postanowienie TK z 22 listopada 2012 r., sygn. Ts 307/11, OTK ZU nr 6/B/2012, poz. 529). W związku z powyższym Trybunał – na podstawie art. 381 w związku z art. 397 § 3 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. w związku z art. 36 u.o.t.p.TK – pomija zgłoszone w zażaleniu dowody w postaci: wniosku pełnomocnika z 11 czerwca 2019 r. o zwolnienie go z obowiązku reprezentowania skarżącego oraz postanowienia Sądu Rejonowego w S. z 31 lipca 2019 r. (sygn. akt […]). OTK ZU B/2024 Ts 138/19 poz. 112 5 3. Dla porządku Trybunał zwraca uwagę, że u.o.t.p.TK nie reguluje wprost wpływu wniosków pełnomocników z urzędu o zwolnienie ich z obowiązku zastępstwa prawnego skar-żących na bieg terminu wniesienia skargi konstytucyjnej. Materia ta nie jest także regulowana w k.p.c., którego przepisy stosuje się odpowiednio w postępowaniu przed Trybunałem w za-kresie nieuregulowanym w u.o.t.p.TK. Należy jednak odnotować, że Sąd Najwyższy przyj-muje, iż złożenie przez pełnomocnika wniosku o zwolnienie go z obowiązku zastępowania strony „pozostaje bez wpływu” na bieg terminów procesowych (por. np. postanowienie SN z 20 grudnia 2000 r., sygn. akt V CKN 1687/00, LEX nr 548819). Mając na uwadze powyższe, Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 20 listopada 2019 r., sygn. SK 6/18 (OTK ZU A/2019, poz. 62) uznał, że „[w] obecnym stanie prawnym istnieje jedna tylko przyczyna wstrzymania biegu terminu złożenia skargi konstytucyjnej – złożenie przez potencjalnego skarżącego wniosku do sądu rejonowego o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu (por. art. 44 ust. 3 ustawy o organizacji TK). Regulacji tej – jako wyjątku od zasady ogólnej wyrażonej w art. 77 ust. 1 ustawy o organizacji TK – nie można interpretować rozszerzająco”. W tym stanie rzeczy – abstrahując od ustaleń poczynionych w punkcie 2 tej części ni-niejszego uzasadnienia – wniosek pełnomocnika skarżącego z 11 czerwca 2019 r. oraz czas jego rozpatrywania przez Sąd Rejonowy w S. nie mogłyby przełamać braku podstawy praw-nej do zawieszenia biegu terminu wniesienia skargi konstytucyjnej. W rezultacie Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z 29 kwietnia 2020 r. prawidłowo ustalił, że pełnomocnik z urzędu wniósł, w imieniu skarżącego, skargę konstytucyjną po upływie przepisanego termi-nu. W związku z powyższym należało postanowić jak w sentencji.