Ts 142/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 23 lutego 2016 r. Pozycja 119 POSTANOWIENIE z dnia 22 stycznia 2016 r. Sygn. akt Ts 142/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Rymar, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Międzyzakłado-wego Związku Zawodowego Pracowników Grupy Kapitałowej w sprawie zgodności: art. 49 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2015 r. poz. 790, ze zm.) z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2, w zw. z art. 31 ust. 3 i w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypo-spolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 8 kwietnia 2015 r. (data nadania) Międzyzakładowy Związek Zawodowy Pracowników Grupy Kapitałowej (dalej: skarżący) wystąpił o zbadanie zgodności art. 49 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2015 r. poz. 790, ze zm.; dalej: u.k.s.e.) z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2, w zw. z art. 31 ust. 3 i w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skargę konstytucyjną sformułowano w związku z następującą sprawą. W dniu 31 lipca 2014 r. na wniosek wierzyciela Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w T. wszczął egzekucję przeciwko skarżącemu (dłużnikowi) na podstawie zaopatrzonych w klauzule wykonalności tytułów wykonawczych, tj. wyroku Sądu Okręgowego w T. z października 2013 r. oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w G. z maja 2014 r. w celu wyegzekwowania 145 375,51 zł (wraz z dalszymi odsetkami za opóźnienie). W toku egzekucji komornik zajął wskazany przez wierzyciela rachunek bankowy skarżącego, w wyniku czego ściągnął 45 112,62 zł (tj. wszystkie środki zgromadzone na rachunku), a pozostałą kwotę dochodzonego roszczenia, tj. 100 451,86 zł, skarżący wpłacił gotówką do kasy komornika w jego siedzibie. Postanowieniem z sierpnia 2014 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w T. przyznał wierzycielowi skarżącego koszty zastępstwa adwokackiego w postępowaniu egzekucyjnym, ustalił koszty tego postępowania w wysokości 18 713,53 zł i w całości obciążył nimi skarżącego, a także zakończył postępowanie egzekucyjne w sprawie i pozostawił tytuł wykonawczy w aktach sprawy. Koszty postępowania egzekucyjnego zostały zapłacone przez skarżącego. OTK ZU B/2016 Ts 142/15 poz. 119 2 13 sierpnia 2014 r. skarżący złożył skargę na czynności komornika w części dotyczącej ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego, „wnosząc o uchylenie tego postanowienia w zaskarżonej części, ewentualnie o jego zmianę poprzez ustalenie wysokości opłaty stosunkowej, liczonej od świadczenia wpłaconego przez dłużnika bezpośrednio do rąk komornika, na 5% tej wpłaty, tj. na kwotę 5022,59 zł” oraz o nakazanie komornikowi zwrotu skarżącemu części uiszczonej przez niego opłaty egzekucyjnej, obliczonej od świadczenia spełnionego przez skarżącego do rąk komornika w kwocie przekraczającej 5% tego świadczenia, tj. 10 045,19 zł. Postanowieniem z września 2014 r. Sąd Rejonowy w T. (dalej: Sąd Rejonowy w T.) uwzględnił skargę skarżącego, zmienił zgodnie z żądaniem zaskarżone postanowienie i nakazał komornikowi zwrot skarżącemu kwoty 10 045,19 zł. Od tego postanowienia komornik złożył zażalenie, które Sąd Okręgowy w T. uwzględnił postanowieniem z grudnia 2014 r., doręczonym skarżącemu 9 stycznia 2015 r. Sąd ten zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w T. w ten sposób, że oddalił skargę na czynności komornika. Skarżący podnosi, że art. 49 ust. 1 u.k.s.e. narusza przysługujące mu „prawo do własności i innych praw majątkowych (art. 64 ust. 1 Konstytucji)”, „prawo do ochrony własności i innych praw majątkowych (art. 64 ust. 2 Konstytucji)”, „prawo do równego traktowania (art. 32 ust. 1 Konstytucji)”, „prawo do ograniczonej ingerencji w prawa i wolności konstytucyjne tylko w przypadkach uzasadnionych interesem publicznym (art. 31 ust. 3 Konstytucji)”, a także wynikające z art. 2 Konstytucji „zasadę sprawiedliwości społecznej” i „zasadę przyzwoitej legislacji”, ponieważ „przewiduje opłatę stosunkową w wysokości 15% wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższą niż 1/10 i nie wyższą niż trzydziestokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, w przypadku dobrowolnego spełnienia przez dłużnika po wszczęciu egzekucji świadczenia bezpośrednio do rąk komornika”. Z kolei art. 49 ust. 2 u.k.s.e. narusza – jak twierdzi skarżący – wskazane wyżej konstytucyjne prawa w zakresie, w jakim „nie przewiduje opłaty stosunkowej w wysokości 5% wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższej niż 1/20 i nie wyższej niż dziesięciokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, w przypadku dobrowolnego spełnienia przez dłużnika po wszczęciu egzekucji świadczenia bezpośrednio do rąk komornika”. Jak podkreśla skarżący, „[o]becna regulacja prawna ustawy o komornikach sądowych i egzekucji w zakresie wysokości opłaty stosunkowej przewidzianej w przypadku »dobrowolnego« spełnienia egzekwowanego świadczenia bezpośrednio do rąk komornika, pozostaje w całkowitym oderwaniu od nakładu pracy komornika, efektywności, realności i skuteczności egzekucji. Jako taka stanowi [więc] nadmierną (nieproporcjonalną) ingerencję w integralność dłużnika, która pozostaje pod ochroną art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępowaniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK z 1997 r. Rozpatrywana skarga konstytucyjna została wniesiona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK z 1997 r. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekły OTK ZU B/2016 Ts 142/15 poz. 119 3 ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga spełnia warunki formalne określone w art. 46-48 ustawy o TK z 1997 r. i czy zarzuty w niej sformułowane nie są oczywiście bezzasadne (art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK z 1997 r.). Zdaniem skarżącego art. 49 ust. 1 u.k.s.e. jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2, w zw. z art. 31 ust. 3 i w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim „przewiduje opłatę stosunkową w wysokości 15% wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższą niż 1/10 i nie wyższą niż trzydziestokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, w przypadku dobrowolnego spełnienia przez dłużnika po wszczęciu egzekucji świadczenia bezpośrednio do rąk komornika”. Skarżący podnosi nadto, że art. 49 ust. 2 u.k.s.e. jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2, w zw. z art. 31 ust. 3 i w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim „nie przewiduje opłaty stosunkowej w wysokości 5% wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższej niż 1/20 i nie wyższej niż dziesięciokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, w przypadku dobrowolnego spełnienia przez dłużnika po wszczęciu egzekucji świadczenia bezpośrednio do rąk komornika. (…) W przekonaniu skarżącego »niekonstytucyjności« zaskarżonej regulacji nie wyłącza okoliczność, iż w stanie prawnym, w którym wydano orzeczenie, ostatecznie rozstrzygające o prawach i o obowiązkach skarżącego, istniała możliwość (…) obniżenia opłaty egzekucyjnej przez sąd (tzw. miarkowanie). (…) W kontekście treści zasady równej ochrony praw dla wszystkich jednostek i zasady równego traktowania, nie ma podstaw do odsyłania dłużników spełniających dobrowolnie egzekwowane świadczenie do rąk komornika, celem ustalenia opłaty egzekucyjnej (niebędącej nadmierną) odpowiadającej nakładowi pracy komornika, efektywności egzekucji, w każdym jednostkowym przypadku, na drogę postępowania sądowego, skoro (…) oba stany faktyczne są jednolite pod względem cech istotnych dla ustalenia opłaty egzekucyjnej”. Trybunał przypomina, że w świetle przytoczonego już art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga przysługuje tylko temu, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone. Dlatego też zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK z 1997 r. skarga powinna zawierać wskazanie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone. Jeśli skarga spełnia tę przesłankę, ale argumenty mające wykazać sposób naruszenia konstytucyjnych praw skarżącego są oczywiście bezzasadne, należy odmówić jej nadania dalszego biegu (art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r.). Trybunał zwraca uwagę na to, że w art. 49 ust. 7-10 u.k.s.e. ustawodawca zagwarantował dłużnikowi środek, za pomocą którego może on wystąpić do sądu z żądaniem obniżenia opłaty egzekucyjnej wyliczonej na podstawie art. 49 ust. 1 i 2 u.k.s.e. Tym samym ustawodawca zagwarantował, że opłata odzwierciedla rzeczywiste koszty konkretnego postępowania egzekucyjnego, co ma chronić majątek dłużnika przed nadmiernym i bezpodstawnym uszczupleniem (zob. m.in. wyrok TK z 23 lutego 2013 r., SK 12/11, OTK ZU nr 2/A/2013, poz. 19). Słusznie zatem skarżący – jako dłużnik – złożył skargę na czynności komornika (skoro kwestionował podstawę wyliczenia opłaty) i „z ostrożności procesowej, na wypadek uznania przez sąd braku zasadności argumentacji podniesionej w skardze [wniósł] (…) o potraktowanie skargi jako wniosku o obniżenie opłaty egzekucyjnej (…)”. Jak jednak jasno wynika z załączonych do skargi orzeczeń, żaden z sądów nie rozpoznał jego wniosku o obniżenie opłaty. Co istotne, rozpoznanie tego wniosku stało się konieczne po zmianie rozstrzygnięcia o skardze na czynności komornika i w tym zakresie sąd pierwszej instancji powinien był ponownie rozpoznać sprawę. W świetle powyższego trzeba przypomnieć, że skarga nie służy realizacji postulatów legislacyjnych obywateli (także osób prawnych), lecz ochronie ich konstytucyjnych praw podmiotowych. Jeśli skarżący może skorzystać ze środków ochrony przewidzianych OTK ZU B/2016 Ts 142/15 poz. 119 4 w ustawie, które dostatecznie zabezpieczają go przed naruszeniem jego konstytucyjnych praw, skarga nie przysługuje (w tym też wyraża się jej subsydiarny charakter). Jeśli skarżący wyczerpał – tak jak w sprawie, która przyczyniła się do zainicjowania postępowania przed Trybunałem – takie środki, lecz wskutek błędów w ich rozpoznaniu (np. zaniechaniu ich rozpoznania) nie zapobiegły one naruszeniu praw skarżącego, to skarga także nie przysługuje. W takiej bowiem sytuacji przyczyna naruszenia konstytucyjnych praw nie tkwi w zaskarżonym przepisie (normie prawnej), lecz w błędach stosowania prawa, a to wyklucza ochronę przyznaną w art. 79 ust. 1 Konstytucji. W ocenie Trybunału zarzucane w skardze naruszenie majątkowych praw skarżącego (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji) nastąpiło zaś właśnie wskutek niezastosowania regulacji chroniącej jego interesy jako dłużnika. Źródłem naruszenia nie był więc zakwestionowany przez niego przepis. Ze względu na oczywistą bezzasadność sformułowanego w skardze zarzutu Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.