Ts 146/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 12 kwietnia 2019 r. Pozycja 89 POSTANOWIENIE z dnia 9 stycznia 2019 r. Sygn. akt Ts 146/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Gminy Biała Pi-ska w sprawie zgodności: art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2005 r., Nr 167, poz. 1398 ze zm.; dalej u.k.s.c.) w zakresie, w jakim wskazany przepis wyłącza stosowanie art. 112 ust. 2 tej ustawy, w przypadku oddalenia przez sąd II instancji zażalenia wniesionego przez ad-wokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego na postanowienie oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który złożony został przed upły-wem terminu opłacenia pisma, z art. 31 ust. 3, art. 32, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 21 lipca 2017 r. (data nadania) Gmina Biała Piska (dalej: skarżąca) zakwestionowała zgodność art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398, ze zm.; dalej: u.k.s.c.) w zakresie, w jakim wskazany przepis wyłącza stosowanie art. 112 ust. 2 tej ustawy w wypadku oddalenia przez sąd II instancji zażalenia wniesionego przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego na postanowienie oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który został złożony przed upływem terminu opłacenia pisma, z art. 31 ust. 3, art. 32, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została sformułowana na podstawie następującego stanu fak-tycznego. Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wraz z apelacją od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z 18 lipca 2016 r. w sprawie o sygn. akt I C 257/16, wniosła o zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty od apelacji w wysokości 24.715 zł. Sąd Okrę-gowy w Olsztynie I Wydział Cywilny, w postanowieniu z 26 sierpnia 2016 r., oddalił wnio- OTK ZU B/2019 Ts 146/17 poz. 89 2 sek skarżącej o zwolnienie z opłaty od apelacji. W postanowieniu z 30 września 2016 r. w sprawie o sygn. akt I Acz 1147/16 Sąd Apelacyjny w Białymstoku oddalił zażalenie skar-żącej na powyższe postanowienie. Zarówno Sąd Okręgowy w Olsztynie jak też Sąd Apela-cyjny w Białymstoku, nie wzywali skarżącej do uiszczenia opłaty od apelacji. Następnie w postanowieniu z 24 października 2016 r., sygn. akt I C 257/16, Sąd Okrę-gowy w Olsztynie, na podstawie art. 112 ust. 3 u.k.s.c. oraz art. 370 k.p.c., odrzucił apelację skarżącej od wyroku tego Sądu z 18 lipca 2016 r. z uwagi na jej nieopłacenie w terminie. W postanowieniu z 13 grudnia 2016 r., sygn. akt I ACz 1472/16, Sąd Apelacyjny w Białymstoku oddalił zażalenie skarżącej na powyższe postanowienie. Następnie pełnomoc-nik skarżącej złożył wniosek o przywrócenie terminu wniesienia opłaty od apelacji. Sąd Okręgowy w Olsztynie w postanowieniu z 9 stycznia 2017 r. oddalił wniosek skarżącej o przywrócenie terminu wniesienia apelacji oraz odrzucił apelację. W postanowieniu z 11 kwietnia 2017 r., w sprawie o sygn. akt I ACz 352/17, Sąd Apelacyjny w Białymstoku oddalił zażalenie na powyższe postanowienie. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowa-nia przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konsty-tucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyelimino-waniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, a także gdy jest oczywiście bezzasadna (art. 61 ust. 4 u.o.t.p. TK). Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw. Musi ona spełniać przesłanki jej dopuszczalności, które zostały określone w art. 79 ust. 1 Konstytu-cji, a doprecyzowane w u.o.t.p. TK. W pierwszej kolejności należy natomiast badać, czy skarga konstytucyjna została złożona przez podmiot legitymowany do wystąpienia ze skargą konstytucyjną. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybuna-łu Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywne-go, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W art. 79 Konstytucji ustrojodawca szeroko określił zakres podmiotowy skargi kon-stytucyjnej jako środka ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Wyznaczony jest on prze-de wszystkim pojęciem „każdy”. Z istoty uregulowania skargi konstytucyjnej wynika, że sta-nowi ona przede wszystkim środek ochrony wolności i praw przysługujących osobie fizycz-nej. Natomiast osobom prawnym legitymacja do wniesienia skargi konstytucyjnej przysługuje tylko wtedy, gdy są one adresatami wolności lub praw konstytucyjnych (zob. postanowienie TK z 9 października 2007 r., sygn. Ts 71/07, OTK ZU nr 6/B/2008, poz. 225). Ustrojodawca, wprowadzając w Konstytucji katalog praw i wolności oraz środki ich ochrony, kierował się bowiem założeniem, w myśl którego podstawową funkcją tych praw ma być funkcja ochron-na. Z funkcji tej wynika przede wszystkim ochrona jednostki przed nadmierną ingerencją or-ganów władzy publicznej oraz zobowiązanie tych organów do podjęcia działań gwarantują-cych realizację konstytucyjnych wolności lub praw. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego podmioty reali-zujące funkcje władzy publicznej nie mogą składać skarg konstytucyjnych, gdyż nie są adre-satami uprawnień wynikających z poszczególnych praw konstytucyjnych, lecz adresatami obowiązków związanych z realizacją praw innych osób (zob. postanowienie TK z 20 wrze- OTK ZU B/2019 Ts 146/17 poz. 89 3 śnia 2010 r., sygn. Ts 175/10, OTK ZU nr 1/B/2011, poz. 115). Nie można więc uznać, że jednostki samorządu terytorialnego, której organy sprawują władzę publiczną, mogą jedno-cześnie poszukiwać ochrony przed organami wykonującymi władztwo publiczne (postano-wienie TK z 18 marca 2010 r., sygn. Ts 163/09, OTK ZU nr 2/B/2010, poz. 126). Gmina stanowi utworzoną z mocy prawa wspólnotę mieszkańców powołaną do reali-zowania zadań publicznych (art. 16 ust. 1 i 2 Konstytucji) i właśnie ta cecha przesądza o ustrojowym charakterze gminy. Charakter ten zachowuje ona również wtedy, gdy jako oso-ba prawna występuje w obrocie prawnym. Przyznanie gminie i innym jednostkom samorządu terytorialnego, na mocy art. 165 Konstytucji, osobowości prawnej oraz prawa własności i sądowej ochrony w zakresie samodzielności, stanowi gwarancję prawidłowego wykonywa-nia zadań publicznych, a tym samym umożliwia efektywne sprawowanie w powierzonym zakresie władzy publicznej. Na brak legitymacji gminy do złożenia skargi konstytucyjnej wskazuje funkcja, jaką spełnia skarga konstytucyjna jako środek ochrony konstytucyjnych wolności i praw, która wydaje się nie do pogodzenia z charakterem gminy, jako publicznej osoby prawnej, uczestniczącej w sprawowaniu władzy publicznej. Wolności i prawa konsty-tucyjne mają bowiem na celu ochronę jednostki przed nadmierną ingerencją organów władzy publicznej. Określając relacje jednostki wobec państwa oraz innych podmiotów władzy pu-blicznej, pełnią ochronną funkcję, zapobiegając nadmiernej ingerencji organów władzy pu-blicznej w sytuację jednostki. To organy władzy publicznej obowiązane są do zapewnienia realizacji przez jednostki przysługujących im wolności i praw oraz korzystania z nich. Nadto organy władzy publicznej z natury rzeczy nie są adresatami poszczególnych wolności i praw konstytucyjnych przysługujących podmiotom prywatnym i tym samym nie mogą korzystać ze skargi konstytucyjnej (postanowienie TK z 22 maja 2007 r., sygn. SK 70/05, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 60). W niniejszej sprawie skarga konstytucyjna została złożona przez Gminę Biała Piska reprezentowaną przez pełnomocnika. Mając jednak na uwadze powyższe rozważania prawne, w tym ugruntowane orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzić należy, że skarżąca – jako jednostka samorządu terytorialnego – nie jest podmiotem legitymowanym do złożenia skargi konstytucyjnej, gdyż jako podmiot, którego organy pełnią władzę publiczną, nie jest adresatem poszczególnych praw i wolności konstytucyjnych, jakie przysługują osobom fi-zycznym, a które mają na celu ochronę jednostki przed nadmierną ingerencją organów władzy publicznej i określają relacje jednostki wobec państwa oraz innych podmiotów władzy pu-blicznej. W tej sytuacji Trybunał Konstytucyjny na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu jako wniesionej przez podmiot nieu-prawniony i tym samym niedopuszczalnej w świetle obowiązujących przepisów. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażale-nia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.