Ts 146/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 25 listopada 2021 r. Pozycja 179 POSTANOWIENIE z dnia 15 kwietnia 2021 r. Sygn. akt Ts 146/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności: 1) art. 425 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm.) w zakresie, w jakim „uznaje on iż orzecze-niem sądu I instancji jest postanowienie oskarżyciela publicznego”, 2) art. 426 § 1 ustawy wymienionej w punkcie pierwszym w zakresie, w jakim „sąd rozpoznający po raz pierwszy środek odwoławczy od orzeczenia oskar-życiela publicznego jest sądem odwoławczym II instancji”, z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 3 października 2020 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem na tle następującego stanu faktycznego. Skarżący wystąpił do Prokuratury Rejonowej w J. o wszczęcie śledztwa w sprawie podejrzenia popełnienia przestępstw przez Komendanta Miejskiego Policji. Asesor Proku-ratury Rejonowej w J. odmówił wszczęcia śledztwa w tej sprawie postanowieniem z 26 maja 2020 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa). Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł zażalenie. Postanowieniem z 17 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Okręgowego) Sąd Okręgowy w K. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący od tego orzeczenia również wniósł zażalenie. Pismem z 27 sierpnia 2020 r. (sygn. akt jw.) Sąd Okręgowy poinformował skarżącego, że jego zażalenie pozostawiono w aktach bez dalszego biegu. W uzasadnieniu wskazano, że „sąd rozpoznający zażalenie na postanowienie wydane OTK ZU B/2021 Ts 146/20 poz. 179 2 w postępowaniu przygotowawczym i kończące to postępowanie działa jako sąd odwo-ławczy”. Wyjaśniono, że ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm.) nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia na prze-dmiotowe postanowienie. W odpowiedzi na powyższe skarżący pismem z 6 września 2020 r. wniósł o przeka-zanie zażalenia w trybie procesowym do sądu drugiej instancji lub „odrzucenie zażalenia w trybie procesowym celem zaskarżenia tego postanowienia”. Skarżący nie poinformował, czy w sprawie tej zapadły jeszcze jakieś inne rozstrzy-gnięcia. 2. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 6 listopada 2020 r. (doręczo-nym 18 listopada 2020 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi przez: a) jednoznaczne wskazanie ostatecznego orzeczenia, w rozumieniu art. 79 Konstytucji, w związku z którym wniesiona została skarga konstytucyjna, b) podanie i udokumentowanie daty doręczenia orzeczenia wskazanego jako ostatecz-ne, zgodnie z literą a, c) doręczenie poświadczonych za zgodność z oryginałem postanowień o odmowie wszczęcia śledztwa oraz Sądu Okręgowego, d) podanie, czy od wskazanego ostatecznego orzeczenia, zgodnie z literą a, został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia. W piśmie z 24 listopada 2020 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do powyższego wezwania. Wyjaśnił, że w jego sprawie nie wniesiono nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Wskazał, że ostatecznym rozstrzygnięciem w jego sprawie jest postanowienie Sądu Okręgowego, które zostało mu doręczone 24 sierpnia 2020 r. Załączył ponadto poświadczone za zgodność z oryginałem odpisy postanowień, do dołączenia których został wezwany oraz kopertę listu poleconego, w której przesłano mu ostateczne rozstrzygnięcie. 3. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 20 stycznia 2021 r. (dorę-czonym 25 stycznia 2021 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi konstytucyjnej przez wskazanie konstytucyjnych praw lub wolności, wynikających z wszy-stkich wskazanych w petitum skargi konstytucyjnej przepisów Konstytucji, a także sposobu ich naruszenia, wraz z uzasadnieniem zarzutów. W odpowiedzi na powyższe zarządzenie skarżący ponownie przywołał te same przepisy Konstytucji co w skardze (ujęte związkowo lub samodzielnie), nie przypo-rządkowując jednak wszystkim ze wskazanych przez siebie wzorców kontroli konkretnych podmiotowych praw konstytucyjnych. Jedynie doprecyzował opis sposobu naruszenia prawa do rozpoznania sprawy przez właściwy, bezstronny i niezawisły sąd oraz prawa do dwuinstancyjnego postępowania sądowego. 4. Skarżący uznał, że postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa oraz postanowienie Sądu Okręgowego są rozstrzygnięciami w jego „sprawie” w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji. Jak bowiem stwierdził, ochrona wolności i bezpieczeństwa osobistego obywateli należy do jednego z podstawowych zadań państwa prawa, a niezapewnienie takiej ochrony stanowi „sprawę”, która powinna być rozpoznana w dwuinstancyjnym postępowaniu sądowym. Skarżący wiąże zatem naruszenie swoich konstytucyjnych wolności oraz praw z tym, że w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa uznawane jest za orzeczenie sądu pierwszej instancji w rozumieniu art. 425 § 1 k.p.k. W ocenie skarżącego narusza to jego prawo do rozpoznania sprawy na każdym jej etapie OTK ZU B/2021 Ts 146/20 poz. 179 3 przez bezstronny i niezawisły sąd, co jest również niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawa. Skarżący podniósł również, że zakwestionowane przepisy pozbawiły go prawa do dwuinstancyjnego postępowania sądowego w sprawie. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono: a) art. 425 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm.; dalej: k.p.k.) o treści: „Od orzeczenia wydanego w pierwszej instancji przysługuje środek odwoławczy stro-nom oraz innym osobom wskazanym w przepisach ustawy”, b) art. 426 § 1 k.p.k. w brzmieniu: „Od orzeczeń sądu odwoławczego oraz od orzeczeń wydanych przez Sąd Najwyższy nie przysługuje środek odwoławczy, chyba że ustawa stanowi inaczej”. Skarżący zakwestionował zgodność tych przepisów z wieloma wzorcami kontroli (zob. tenor postanowienia), jednak z analizy treści przedstawionych pism procesowych wyni-ka, że postawił on przede wszystkim zarzut, iż przepisy te są niezgodne z prawem do właści-wego sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz prawem do dwuinstancyjnej procedury sądowej (art. 176 ust. 1 Konstytucji). 3. Skarżący wniósł swą skargę w związku ze sprawą karną, w której zawiadomił o po-pełnieniu przestępstwa na jego szkodę. Asesor prokuratury odmówił wszczęcia śledztwa, a Sąd Okręgowy utrzymał w mocy to postanowienie. Zarzuty skarżącego odnoszą się więc do kontroli przez sąd postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie, w której skarżą-cy uważa się za pokrzywdzonego. Nie odnoszą się natomiast do postępowania dotyczącego przypisania skarżącemu odpowiedzialności karnej. W tych okolicznościach nie można uznać, że Sąd Okręgowy rozstrzygał o prawach lub wolnościach skarżącego. Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 maja 2003 r. (sygn. SK 38/02, OTK ZU nr 5/A/2003, poz. 38): „nie podobna oczywiście negować (prawa) interesu skarżą-ce[go] do doprowadzenia sprawy karnej do merytorycznego rozstrzygnięcia (satysfakcja z ukarania sprawcy). Skarżąc[y] ma także interes prawny w doprowadzeniu do tego rozstrzy-gnięcia – ponieważ w razie skazania sprawcy, ewentualne dochodzenie przez [niego] już »własnej sprawy« (np. ochrony praw majątkowych) w postępowaniu sądowym – byłoby ła-twiejsze. Jednakże wskazane wyżej obie sfery interesu [skarżącego], pojawiające się na tle niniejszej sprawy, nie są tożsame z [jego] konstytucyjnym prawem do wymiaru sprawiedli-wości, w ramach którego konieczne jest zachowanie dwuinstancyjności. W odniesieniu do sytuacji zachodzącej na tle niniejszej skargi postępowanie sądowe jest bowiem postępowa-niem »w sprawie« karnej dotyczącej sprawcy przestępstwa na szkodę [skarżącego] i tylko refleksowo sprawa ta może być uznana za »sprawę« [skarżącego] w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji. Dlatego prawo [skarżącego] do sądu – na tle konkretnej sprawy karnej, gdzie występuje [w swoim przekonaniu] jako pokrzywdzon[y] – nie obejmuje sobą prawa do dwu-instancyjności postępowania”. Między innymi z tych powodów w przywołanym wyroku o sygn. SK 38/02 – po roz-poznaniu skargi konstytucyjnej wniesionej w związku z postanowieniem prokuratora zatwier-dzającym umorzenie postępowania w sprawie zarzutu popełnienie przestępstwa na szkodę OTK ZU B/2021 Ts 146/20 poz. 179 4 skarżącej – Trybunał orzekł, że art. 426 § 1 k.p.k. jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji i nie jest niezgodny art. 176 ust. 1 Konstytucji. 4. Jak podkreślono w literaturze przedmiotu, zastosowanie art. 425 § 1 k.p.k. jako podstawy zażalenia postanowienia prokuratora do sądu realizuje, konstytucyjną zasadę dwu-instancyjności postępowania. Statuuje bowiem procesową zasadę kontroli instancyjnej. Co więcej, dotyczy on nie tylko orzeczeń sądowych, lecz także wszelkich orzeczeń wydanych w pierwszej instancji, w tym także przez prokuratora lub organ dochodzeniowy (za: J.M. Sze-wczyk, Zakaz »reformationis in peius« w polskim procesie karnym, LEX 2015). Toteż nawet gdyby przyjąć zatem, że postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa oraz postanowienie kontrolne Sądu Okręgowego, stanowią rozstrzygnięcia w „sprawie” skar-żącego, to i tak skarżący zrealizował swe prawo odwołania się do sądu. 5. W świetle powyższego Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że sformułowane przez skarżącego zarzuty niezgodności art. 425 § 1 i art. 426 § 1 k.p.k. z art. 45 ust. 1 i z art. 176 ust. 1 Konstytucji są oczywiście bezpodstawne. Stanowi to podstawę odmowy nadania dal-szego biegu skardze konstytucyjnej na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK. Podobne stanowisko zajął już Trybunał w sprawie o sygn. Ts 163/18 (zob. postano-wienie z 4 lutego 2020 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, OTK ZU B/2020, poz. 310, a także postanowienie z 16 lipca 2020 r. nieuwzględniające zażalenia na postanowienie z 4 lutego 2020 r., OTK ZU B/2020, poz. 311). 6. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w zakresie innych niż art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji wzorców kontroli (przywołanych przez skarżącego związkowo lub samo-dzielnie), tj. art. 10 ust. 2 oraz art. 2 Konstytucji, nie spełniono wymagań dopuszczalności skargi konstytucyjnej. Jeżeli chodzi o art. 10 ust. 2 Konstytucji, to przepis ten ma charakter stricte ustrojowy i nie stanowi źródła praw lub wolności jednostki w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Jeżeli chodzi z kolei o art. 2 Konstytucji, skarżący nie określił, jaka konstytucyjna wolność lub prawo wywiedzione z tego przepisu doznały – jego zdaniem – naruszenia. Art. 2 Konstytucji został wskazany przez skarżącego jedynie jako przepis związkowy wobec art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji. Poza ogólnym powołaniem się na zasadę demokratycznego państwa prawnego, skarżący nie przytoczył żadnych odrębnych i samodzielnych argumentów na rzecz niezgodności kwestionowanej regulacji także z tym przepisem Konstytucji. Z tych względów – we wskazanym w tym punkcie zakresie – Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.