Ts 147/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 1 lipca 2019 r. Pozycja 136 POSTANOWIENIE z dnia 8 kwietnia 2019 r. Sygn. akt Ts 147/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres – przewodniczący i sprawozdawca Małgorzata Pyziak-Szafnicka Stanisław Rymar, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 11 lipca 2018 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyj-nej M.J., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 24 lipca 2017 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący) wniósł o stwierdzenie, że art. 4248 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy-wilnego (ówcześnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.), w zakresie, w jakim uniemożliwia – zamierzającemu wnieść skargę o stwier-dzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia – wniesienie środka zaskarżenia na postanowienie wydane w ramach wstępnej kontroli skargi, skutkujące odrzuceniem skargi, jest niezgodny z art. 77 ust. 1 i 2 w związku z art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji, oraz z art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji. Sąd Najwyższy, postanowieniem z 27 lipca 2016 r. (sygn. akt […]) odrzucił – jako niedopuszczalną – skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Okręgowego w K. z 8 kwietnia 2014 r. (sygn. akt […]). W uzasadnieniu wskazał, że skarżący nie spełnił wszystkich wymogów wynikających z art. 4245 k.p.c. Stwierdził, że skarżący nie uprawdopo-dobnił szkody wyrządzonej wydaniem wyroku, którego skarga dotyczy, a co więcej – nie określił wartości szkody kwotowo ani nie przedstawił żadnych wywodów, które wskazywały-by na jej rozmiar. Postanowieniem z 11 lipca 2018 r., Trybunał odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. W uzasadnieniu podniósł, że skarżący nie dysponuje orzeczeniem, w którym sąd rozstrzygałby o prawie do zaskarżenia postanowienia Sądu Najwyższego z 27 lipca 2016 r. W konsekwencji brakuje więc związku pomiędzy zarzucanym naruszeniem praw i wolności wskazanych przez skarżącego a określonym jako ostateczne postanowieniem Sądu Najwyższego. Trybunał stwierdził również, że zarzuty skarżącego dotyczące art. 4245 § 1 OTK ZU B/2019 Ts 147/17 poz. 136 2 pkt 4 k.p.c. odnoszą się do stosowania prawa, a przepis ten nie został zarazem wskazany do badania konstytucyjności. Zwrócił też uwagę, że zarzuty stawiane przez skarżącego dotyczą de facto art. 4248 § 1, nie zaś całego artykułu i tylko ten fragment był podstawą prawną orze-czenia wskazanego jako ostateczne. Trybunał zauważył również, że zgodnie z treścią przepi-sów ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK), do skutecznego wniesienia skargi konstytucyjnej konieczne jest załączenie pełnomocnictwa upoważniającego do jej sporządze-nia i złożenia, a także do reprezentowania skarżącego w przedmiotowej sprawie w postępo-waniu przez Trybunałem Konstytucyjnym. W zażaleniu z 18 lipca 2018 r. (data nadania) skarżący stwierdził, że Trybunał błędnie interpretuje art. 53 ust. 2 pkt 3 u.o.t.p TK. Zdaniem skarżącego pełnomocnictwo do reprezen-towania skarżącego obejmuje swym zakresem również pełnomocnictwo do sporządzania i złożenia skargi. Negatywnie odniósł się również do „uzależniania prawa do wniesienia skar-gi konstytucyjnej (…) od sporządzenia i wniesienia środka procesowego, którego prawo nie przewiduje”. Podniósł, że na mocy art. 31 ust. 2 zdanie drugie Konstytucji „nikogo nie można zmuszać, a więc także uzależniać jego prawa konstytucyjnego do dokonania czynności, której prawo nie nakazuje”. Zaznacza też, że w świetle przepisów u.o.t.p. TK chybionym byłoby wnieść skargę konstytucyjną na „część przepisu”, a ocena, który przepis był podstawą osta-tecznego rozstrzygnięcia należy do kompetencji Trybunału. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowa-nia przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) na postanowie-nie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, skarżącemu przysługuje zaża-lenie do Trybunału w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia. Celem postępowania wszczętego wniesieniem zażalenia jest weryfikacja prawidłowo-ści postanowienia o odmowie nadania skardze dalszego biegu. W szczególności Trybunał bada, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Oznacza to, że na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał analizuje przede wszystkim te zarzuty, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (postanowienie z 8 maja 2013 r., sygn. Ts 278/12, OTK ZU nr 3/B/2013, poz. 284). W ocenie Trybunału zażalenie skarżącego jest niezasadne i tym samym nie może zo-stać uwzględnione. We wniesionym zażaleniu skarżący nie przestawił zarzutów, które pod-ważałyby prawidłowość postanowienia z 11 lipca 2018 r. Skarżący podniósł, że – zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji – podstawą złożenia skargi konstytucyjnej jest wyczerpanie istniejącej drogi prawnej. Skoro zaś ustawodawca nie prze-widział wniesienia środka zaskarżenia na postanowienie Sądu Najwyższego w przedmiocie przyjęcia do rozpoznania skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orze-czenia, to wymaganie, by wnieść taki środek stoi w sprzeczności ze zdaniem drugim art. 31 ust. 2 Konstytucji. Odnosząc się do powyższego, Trybunał zwraca uwagę, że w postanowieniu o odmo-wie nadania dalszego biegu skardze oparł się na przesłance braku ostatecznego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, której nie można utożsamiać z przesłanką wyczerpa-nia drogi prawnej z stanowionej w u.o.t.p. TK. Przesłanki te są podobne, ale nie są tożsame. Jak podkreślał Trybunał Konstytucyjny w szeregu wydanych orzeczeń (zob. np. po-stanowienie z 29 listopada 2006 r., sygn. Ts 134/06, OTK ZU nr 3/B/2007, poz. 126) prze-słanką skuteczności skargi jest tylko takie naruszenie wolności i praw, które nastąpiło w spo-sób kwalifikowany, tj. przez wydanie ostatecznego orzeczenia w sprawie. W razie zamiaru OTK ZU B/2019 Ts 147/17 poz. 136 3 zakwestionowania w drodze skargi konstytucyjnej aktu normatywnego – z tego powodu, że nie przyznaje on drogi sądowej w określonej sprawie – skarżący musi uzyskać ostateczne orzeczenie o odrzuceniu środka prawnego, mającego inicjować postępowanie przed sądem (por. L. Bosek, M. Wild, Kontrola konstytucyjności prawa. Komentarz praktyczny dla sę-dziów i pełnomocników procesowych. Wzory pism procesowych, Warszawa 2014, s. 137; M. Wiącek, Formalne przesłanki skargi konstytucyjnej (w świetle orzecznictwa TK), „Pań-stwo i Prawo” z. 9/2011, s. 23-25). Trybunał podkreślał, że „w przypadku gdy przedmiotem skargi konstytucyjnej jest przepis przewidujący, że w danym przypadku środek odwoławczy nie przysługuje, należy mimo to wnieść środek zaskarżenia, aby uzyskać rozstrzygnięcie wy-dane w oparciu o normę prawną, która wyłącza możliwość zaskarżenia orzeczenia (postano-wienie o odrzuceniu środka odwoławczego)” (postanowienia TK z: 21 czerwca 2010 r., sygn. Ts 243/09, OTK ZU nr 6/B/2010, poz. 454, 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35, 22 maja 2017 r., sygn. Ts 21/17, OTK ZU nr B/2017, poz. 135). Jak wynika z powyższego, zakwestionowanie braku możliwości zaskarżenia określo-nych decyzji lub orzeczeń wymaga wykazania, że droga sądowa w danym przypadku została wyłączona. W tym celu konieczne jest uzyskanie orzeczenia potwierdzającego taki stan rze-czy. W przeciwnym wypadku brakuje ostatecznego orzeczenia potwierdzającego naruszenie konstytucyjnego prawa do sądowej kontroli wydanych w sprawie decyzji. Skarżący nie wy-stąpił z żadnym środkiem zaskarżenia, w którym domagałby się sądowej kontroli wydanego w jego sprawie orzeczenia. W związku z tym Trybunał stwierdza, że skarżący nie dysponuje ostatecznym orzeczeniem w sprawie, co stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Należy zauważyć, że jakkolwiek skarżący w zażaleniu zanegował dokonaną przez Trybunał ocenę postanowienia Sądu Najwyższego z 27 lipca 2016 r. jako ostatecznie orzeka-jącego o jego prawach lub wolnościach, to nie odniósł się do merytorycznie powiązanej z nią konkluzji, iż jego zarzuty de facto nie mają związku z tym postanowieniem. Sąd Najwyższy nie orzekał bowiem o prawie (czy też o braku prawa) do zaskarżenia postanowienia o odrzu-ceniu skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku sądowego wydanego w sprawie skarżącego. Przedmiotem rozstrzygnięcia było natomiast to, czy skarżący uprawdopodobnił zarzut, który miał być przesłanką stwierdzenia niezgodności wydanego wyroku z prawem. Na marginesie należy podnieść, że – orzekając we wskazanej przez skarżącego spra-wie o sygn. Ts 72/04 – Trybunał wyraził wątpliwość, czy konieczność uzyskania orzeczenia, w którym sąd expicite wyraża brak możliwości zaskarżenia danego rozwiązania prawnego nie powoduje luki w systemie ochrony konstytucyjnych praw i wolności. Nie doprowadziło to jednak do odejścia od utrwalonej linii orzekania, gdyż również w powyższej sprawie Trybu-nał uznał, że brak takiego orzeczenia jest podstawą odmowy nadania skardze biegu. Trzeba również przypomnieć, że skarga konstytucyjna jest środkiem ochrony prawnej o charakterze indywidualnym a wszelkie różnice należy odczytywać mając na uwadze to, że każda ze spraw ma własny, odrębny kontekst prawny. Trybunał podnosi również, że z racji podstawy odmowy nadania biegu skardze, uwagi zawarte w pkt. 7 i 8 postanowienia miały charakter marginalny i dotyczyły konieczności do-kładania jak największej staranności przy konstruowaniu skargi konstytucyjnej oraz dołącza-nego do skargi pełnomocnictwa. W nawiązaniu do uwag skarżącego w tym zakresie Trybunał przypomina, że – zgodnie z art. 44 ust. 1 u.o.t.p. TK – obowiązek zastępstwa skarżącego przez adwokata lub radcę prawnego istnieje w zakresie sporządzenia i wniesienia skargi kon-stytucyjnej oraz zażalenia na postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dal-szego biegu, a także reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem. Mając na uwadze zakaz wykładni synonimicznej, tj. nadawania tego samego znaczenia różnym zwrotom, nie można sformułowaniom użytym w art. 44 ust. 1 u.o.t.p. TK nadawać tożsamych znaczeń. Oznacza to, że obowiązek zastępowania przez adwokata lub radcę prawnego doty- OTK ZU B/2019 Ts 147/17 poz. 136 4 czy osobno każdej wymienionej w tym przepisie czynności. Z samego faktu, że załączone do skargi pełnomocnictwo obejmowało umocowanie do reprezentowania skarżącego w toku po-stępowania przed Trybunałem nie można domniemywać, iż obejmowało również umocowa-nie do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej, ponieważ, jak już stwierdzono, nie są to pojęcia tożsame. Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał nie uwzględnił zażalenia skarżącego na posta-nowienie z 11 lipca 2018 r.