Ts 147/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 8 czerwca 2021 r. Pozycja 109 POSTANOWIENIE z dnia 13 kwietnia 2021 r. Sygn. akt Ts 147/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej […] Sp. z o.o. o zbadanie zgodności: 1) art. 4241 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy-wilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), w zakresie zwrotu: „a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe”, z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2 oraz art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji; 2) art. 4245 § 1 pkt 5 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2 oraz art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji; 3) art. 4248 § 1 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego z art. 77 ust. 1 i 2 w związku z art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 października 2020 r. (data nadania), […] sp. z o.o. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. Wyrokiem z 19 października 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w M. Wydział I Cywilny oddalił powództwo skarżącej o zapłatę przeciwko A.K. Skarżąca domagała się w nim zasądzenia 1440,10 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu, tytułem odszkodowania lub zadośćuczynienia za bezpodstawne i niezgodne z prawem zamknięcie jej drogi do złożenia skargi konstytucyjnej (pozwany, będąc pełnomocnikiem ustanowionym z urzędu, przedstawił opinię o braku podstaw do wniesienia skargi). Powyższe orzeczenie skarżąca zaskarżyła apelacją, którą Sąd Okręgowy w K. IV Wydział Cywilny Odwoławczy oddalił wyrokiem z 9 lipca 2019 r. (sygn. akt […]). Występując 16 września 2019 r. ze skargą OTK ZU B/2021 Ts 147/20 poz. 109 2 o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sądu Okręgowego z 9 lipca 2019 r., skarżąca zażądała stwierdzenia niezgodności z prawem tego rozstrzygnięcia. Postanowieniem z 18 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]) Sąd Najwyższy, na podstawie art. 4248 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575; dalej: k.p.c.) odrzucił skargę, stwierdziwszy, że nie czyni ona zadość przesłankom i wymaganiom określonym w art. 4241 § 1 i art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. W ocenie sądu skarżąca nie przeprowadziła prawniczej analizy przepisów dotyczących środków praw-nych, których zastosowanie jest niedopuszczalne lub które z innych przyczyn nie mogły od-nieść skutku. W szczególności skarżąca, „mimo twierdzenia, że sprawa, w której zapadł wy-rok, była sprawą o prawa niemajątkowe i dochodzone wraz z nimi roszczenia majątkowe, nie wyjaśniła kwestii niedopuszczalności skargi kasacyjnej w takiej sprawie, zaś przy przyjęciu takiej niedopuszczalności, nie odniosła się w ogóle do niedopuszczalności lub też niecelowo-ści skorzystania np. ze skargi o wznowienie postępowania w sprawie”. Skarżąca nie wykazała także, że wystąpiła do właściwego organu z wnioskiem o wniesienie skargi nadzwyczajnej, o której mowa w art. 89 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2019 r. poz. 825, ze zm.), i że wniosek ten nie został uwzględniony. Skarżąca oświadczyła, że wystąpiła do Rzecznika Praw Obywatelskich i Prokuratora Generalnego z wnioskami o wniesienie na jej rzecz skargi nadzwyczajnej, ale „do dnia wnie-sienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (…) nie otrzymała odpowiedzi”. Zdaniem skarżącej zakwestionowane w skardze art. 4241 § 1 i art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. – w rozumieniu przyjętym przez Sąd Najwyższy – są sprzeczne z konstytucyjnym prawem do sądu, a także uniemożliwiają uzyskanie prejudykatu w sprawach dotyczących odszkodowania za niezgodne z prawem orzeczenie sądowe. Z kolei zaskarżony art. 4248 k.p.c. „uniemożliwia zamierzającemu wnieść skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orze-czenia (…) wniesienie środka zaskarżenia na postanowienie wydane w ramach wstępnej kon-troli skargi skutkujące odrzuceniem skargi”. Prezes Trybunału Konstytucyjnego, zarządzeniem z 2 grudnia 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 10 grudnia 2020 r.), na podstawie art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), wezwał skarżącą do usunięcia braków formal-nych skargi konstytucyjnej przez doręczenie odpisów poświadczonych za zgodność z orygi-nałem: wyroków Sądu Rejonowego w M. z 19 października 2018 r. i Sądu Okręgowego w K. z 9 lipca 2019 r., skargi z 16 września 2019 r. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawo-mocnego orzeczenia a także postanowienia Sądu Najwyższego z 18 sierpnia 2020 r. Skarżąca została także zobligowana do udokumentowania daty doręczenia jej odpisu orzeczenia wska-zanego jako ostateczne, tj. postanowienia Sądu Najwyższego z 18 sierpnia 2020 r., a także podania, czy od tego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia. W piśmie procesowym, złożonym w Trybunale 15 grudnia 2020 r. (data nadania; da-lej: pismo procesowe z 15 grudnia 2020 r.), skarżąca wyjaśniła, że w sprawie nie został wnie-siony nadzwyczajny środek zaskarżenia. Do pisma dołączyła dokumenty, o których mowa w zarządzeniu. Sędzia Trybunału Konstytucyjnego, zarządzeniem z 1 lutego 2021 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 10 lutego 2021 r.), na podstawie art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK, wezwał skarżącą do wyjaśnienia, czy zarzuty sformułowane na stronie 3 pisma procesowego z 15 gru-dnia 2020 r. zostały sformułowane w odpowiedzi na zarządzenie Prezesa Trybunału Konsty-tucyjnego z 2 grudnia 2020 r., a także poinformowania – w związku z oświadczeniem skarżą-cej o wystąpieniu przez nią do Rzecznika Praw Obywatelskich i Prokuratora Generalnego RP z wnioskiem o wniesienie skargi nadzwyczajnej – czy postępowanie w tej sprawie zostało zakończone. OTK ZU B/2021 Ts 147/20 poz. 109 3 W piśmie z 15 lutego 2021 r. (data nadania), skarżąca oświadczyła m.in., że odnosząc się do zarządzenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego „nie formułowała żadnych zarzutów a jedynie odpowiedziała w zakresie wskazanym w wezwaniu (…)”. Poinformowała także, że „do dnia sporządzenia niniejszego pisma nie otrzymała żadnej odpowiedzi od Prokuratora Generalnego i Rzecznika Praw Obywatelskich (…)”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skar-dze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. 2. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej do me-rytorycznej oceny. 2.1. Skargę sporządził radca prawny, który przedłożył stosowne pełnomocnictwo. 2.2. Skarżąca wyczerpała przysługującą jej drogę prawną, ponieważ od postanowienia Sądu Najwyższego z 18 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]) nie przysługuje żaden zwyczajny środek zaskarżenia. 2.3. Dochowany został trzymiesięczny termin wniesienia skargi, zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, gdyż powyższe orzeczenie, wraz z uzasadnieniem, zostało doręczone skar-żącej 2 października 2020 r., a skargę złożono w Trybunale 7 października 2020 r. (data na-dania). 2.4. Prawidłowo został określony przedmiot skargi. Skarżąca poddała kontroli Trybu-nału art. 4241 § 1, art. 4245 § 1 pkt 5 oraz art. 4248 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej: k.p.c.). Przepisy te mają następujące brzmienie: „Można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu dru-giej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe” (art. 4241 § 1). „Skarga powinna zawierać: (…) 5) wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków praw-nych nie było i nie jest możliwe, a ponadto – gdy skargę wniesiono, stosując art. 4241 § 2 – że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi” (art. 4245 § 1 pkt 5). „Sąd Najwyższy odrzuca skargę, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez sąd niższej in-stancji, skargę niespełniającą wymagań określonych w art. 4245 § 1, jak również skargę z in-nych przyczyn niedopuszczalną” (art. 4248 § 1). Artykuł 4241 § 1 k.p.c. został zakwestionowany w części obejmującej zwrot: „a zmia-na lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe”, natomiast art. 4245 § 1 pkt 5 i art. 4248 § 1 k.p.c. w całości. Zaskarżone przepisy były podstawą prawną postanowienia Sądu Najwyższego z 18 sierpnia 2020 r., co wprost wynika z jego uzasadnienia. OTK ZU B/2021 Ts 147/20 poz. 109 4 2.5. Zakwestionowanym przepisom skarżąca zarzuciła naruszenie prawa do rzetelnej procedury sądowej, a także praw wynikających z art. 77 Konstytucji. 2.6. Skarżąca wskazała, w jaki sposób – jej zdaniem – zakwestionowane w skardze przepisy naruszają powyższe prawa. 2.7. Istotą przedstawionego przez skarżącą problemu jest nieskorelowanie instytucji skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (wprowadzonej do procedury cywilnej ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowa-nia cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98, ze zm.) ze skargą nadzwyczajną (ustanowioną przez ustawę z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, Dz. U. z 2018 r. poz. 5, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 825, ze zm.). Brak tej korelacji w połączeniu z nadmiernym formalizmem zakwestionowanych w skardze przepisów powoduje, że procedura wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia staje się prawem pozornym i fasadowym, w rzeczywi-stości ograniczającym dochodzenie praw. 3. W związku z powyższym i zważywszy na to, że sformułowane przez skarżącą za-rzuty nie są oczywiście bezzasadne, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowił nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg.