Ts 148/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 11 grudnia 2017 r. Pozycja 271 POSTANOWIENIE z dnia 21 czerwca 2017 r. Sygn. akt Ts 148/16* Trybunał Konstytucyjny w składzie: Małgorzata Pyziak-Szafnicka, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej S.A. w sprawie zgodności: art. 110 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r. poz. 164, ze zm.) z art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: 1) nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg w zakresie badania zgodności art. 110 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r. poz. 164, ze zm.) w zakresie, w jakim nie określa on przesłanek wydania wypisu aktu notarialnego osobie innej niż wskazana w art. 110 § 1 tej ustawy, z 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, 2) odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w zakresie badania zgodności art. 110 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r. poz. 164, ze zm.) w zakresie, w jakim stanowi on, że postanowienie sądu okrę-gowego zobowiązujące notariusza do wydania wypisu aktu notarialnego osobie innej niż wskazana w art. 110 § 1 tej ustawy nie podlega zaskarżeniu, z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 11 lipca 2016 r. (data nadania) S.A. (dalej: skarżąca) sformułowała dwa zarzuty. Po pierwsze, że art. 110 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r. poz. 164, ze zm.; dalej: prawo o notariacie) w zakresie, w jakim „nie reguluje w sposób precyzyjny przesłanek roz-strzygnięcia sprawy w przedmiocie wydania wypisu aktu notarialnego osobom innym niż strony tego aktu lub osoby, dla których zastrzeżono w akcie prawo otrzymania wypisu, a tak-że ich następcy prawni”, tj. osobom innym niż wskazane w art. 110 § 1 prawa o notariacie, *Postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z 26 października 2017 r. sprostowano oczywistą omyłkę pisar-ską. OTK ZU B/2017 Ts 148/16 poz. 271 2 jest niezgodny z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 i art. 2 Konstytucji. Po drugie, że art. 110 § 2 prawa o notariacie w zakresie, w jakim „wyłącza dopuszczalność zaskarżenia (…) posta-nowienia sądu okręgowego w przedmiocie wydania wypisu aktu notarialnego osobom innym niż strony tego aktu lub osoby, dla których zastrzeżono w akcie prawo otrzymania wypisu, a także ich następcy prawni”, jest niezgodny z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Postanowie-niem z kwietnia 2016 r. Sąd Okręgowy w K. zobowiązał notariusza B.O. z Kancelarii Nota-rialnej w K. do wydania wnioskodawcy – sp. z o.o., sp.k. w W. – wypisu aktu notarialnego z września 2012 r. Z kolei postanowieniem z kwietnia 2016 r. Sąd Okręgowy w K. odmówił sporządzenia uzasadnienia tego orzeczenia, ze względu na jego niezaskarżalność. Skarżąca twierdzi, że art. 110 § 2 prawa o notariacie w zakresie, w jakim nie określa przesłanek wydania wypisu aktu notarialnego osobom innym niż wskazane w art. 110 § 1 tej ustawy „nie spełnia (…) podstawowych wymagań sprawiedliwości proceduralnej”, a przez to narusza prawo do sądu, oraz zasadę pewności prawa (art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konsty-tucji). Jak bowiem podkreśliła, „jednostka nie jest w stanie przewidzieć, w jakich sytuacjach wypis aktu notarialnego, który może zawierać informacje wrażliwe dla danego podmiotu, których podmiot ten nie chce ujawniać nieoznaczonym osobom, a w przypadku osób fizycz-nych także podlegające ochronie dane osobowe, zostanie na podstawie niezaskarżalnego po-stanowienia sądu wydany osobie trzeciej”. O przesłankach rozstrzygnięcia strona dowiaduje się więc jedynie z ustnych motywów uzasadnienia. Naruszenie swych konstytucyjnych praw, w sposób przedstawiony wyżej, skarżąca wiąże z prawomocnym postanowieniem Sądu Okrę-gowego w K. z kwietnia 2016 r. Zakwestionowany w skardze art. 110 § 2 prawa o notariacie w zakresie, w jakim wyłącza dopuszczalność zaskarżenia powyższego postanowienia, narusza natomiast prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz zaskarżanie orzeczeń i decyzji wy-danych w pierwszej instancji, a także zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji). Orzeczeniem, w którym – zdaniem skarżącej w sposób ostatecz-ny rozstrzygnięto o tych prawach – jest postanowienie Sądu Okręgowego w K. z kwietnia 2016 r. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 27 lipca 2016 r. (doręczonym pełnomocnikowi 3 sierpnia 2016 r.) pełnomocnik skarżącej został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi, tj. do wyjaśnienia, jakie wolności lub prawa skarżącej (wyrażone w postanowieniach Konstytucji wskazanych w petitum wniesionej do Trybunału skargi kon-stytucyjnej) – i w jaki sposób – zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze art. 110 § 2 prawa o notariacie w zakresach określonych w skardze. Pełnomocnik skarżącej został także zobowiązany do wyjaśnienia, czy na postanowienie Sądu Okręgowego w K. z kwietnia 2016 r. skarżąca wniosła zażalenie, a także doręczenia pełnomocnictwa szczególnego do spo-rządzenia i wniesienia skargi oraz reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed Trybuna-łem. W piśmie procesowym złożonym w Trybunale 10 sierpnia 2016 r. (data nadania) peł-nomocnik skarżącej odniósł się do zarządzenia. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadza-jące ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074) do postępowań przed Trybunałem wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym OTK ZU B/2017 Ts 148/16 poz. 271 3 (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK) stosuje się przepisy tej ustawy. Skoro postępowanie zainicjowane skargą skarżącego nie zostało zakończone do 3 stycznia 2017 r., tzn. dnia wej-ścia w życie ustawy o TK, to zarówno wstępne, jak i merytoryczne rozpoznanie tej skargi określają przepisy ustawy o TK. 2. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu roz-poznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Try-bunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy o TK. 3. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna w zakresie badania zgodności z Konsty-tucją art. 110 § 2 prawa o notariacie w zakresie, w jakim nie określa on przesłanek do wyda-nia wypisu aktu notarialnego osobie innej niż wskazana w art. 110 § 1 tej ustawy, spełnia przesłanki przekazania jej do merytorycznej oceny. 3.1. Skargę konstytucyjną sporządził adwokat, który przedłożył pełnomocnictwo szczególne do sporządzenia tego środka prawnego. 3.2. Skarżąca wyczerpała przysługującą jej drogę prawną, ponieważ postanowienie Sądu Okręgowego w K. z kwietnia 2016 r. jest prawomocne i nie przysługują od niego żadne zwyczajne środki zaskarżenia. 3.3. Skarżąca dochowała trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi zastrzeżone-go w art. 77 ust. 1 ustawy o TK. Postanowienie Sądu Okręgowego w K., w którym sąd ten zobowiązał notariusza do wydania wypisu aktu notarialnego osobie niewskazanej w art. 110 § 1 prawa o notariacie zostało bowiem wydane w kwietniu 2016 r., a skarga została złożona 11 lipca 2016 r. 3.4. Zakwestionowanemu w skardze art. 110 § 2 prawa o notariacie – w zakresie, w jakim nie określa on przesłanek do wydania wypisu aktu notarialnego osobie niewskazanej w art. 110 § 1 tej ustawy – skarżąca zarzuciła naruszenie prawa do sądu oraz zasady pewności prawa (art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji). 3.5. W ocenie Trybunału skarżąca prawidłowo określiła przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK), wskazała, jakie przysługujące jej konstytucyjne prawa i w jaki spo-sób zostały – jej zdaniem – naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK), a także należycie uzasadniła sformułowane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK). 3.6. Skoro złożona skarga w zakresie, w jakim jej przedmiotem jest art. 110 § 2 prawa o notariacie w zakresie, w jakim nie określa przesłanek do wydania wypisu aktu notarialnego osobie niewskazanej w art. 110 § 1 tej ustawy spełnia wymagania przewidziane w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz w ustawie o TK, a nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 ustawy o TK, to zasadne było nadanie jej dalszego biegu. 4. Skarga konstytucyjna w zakresie w jakim, przedmiotem zaskarżenia jest art. 110 § prawa o notariacie w zakresie, w jakim stanowi, że postanowienie sądu okręgowego zobowiązujące notariusza do wydania wypisu aktu notarialnego osobie innej niż wskazana OTK ZU B/2017 Ts 148/16 poz. 271 4 w art. 110 § 1 tej ustawy nie podlega zaskarżeniu, nie spełnia wymogów formalnych, co przesądza o konieczności odmowy nadania jej dalszego biegu. 4.1. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 2 pkt 1 ustawy o TK, obowiąz-kiem skarżącego jest dołączenie do skargi orzeczenia wydanego na podstawie zakwestiono-wanych w skardze przepisów i prowadzącego do niedozwolonej ingerencji w sferę konstytu-cyjnie chronionych praw podmiotowych, których naruszenie zarzuca skarżący. Niespełnienie tego warunku, podobnie jak oczywista bezzasadność skargi, skutkuje odmową nadania skar-dze konstytucyjnej dalszego biegu. 4.2. Skarżąca zakwestionowała art. 110 § 2 prawa o notariacie w brzmieniu: „Za zgo-dą stron lub na podstawie prawomocnego postanowienia sądu wojewódzkiego [obecnie okrę-gowego], w którego okręgu znajduje się kancelaria notariusza, wypis aktu notarialnego może być wydany także innym osobom. Sąd orzeka w tym przedmiocie w trybie postępowania nie-procesowego, po wysłuchaniu stron aktu notarialnego, jeżeli stawią się na wezwanie. Posta-nowienie sądu wojewódzkiego [obecnie okręgowego] nie podlega zaskarżeniu”. 4.3. Skarżąca poddała ten przepis kontroli Trybunału w zakresie, w jakim „wyłącza [on] dopuszczalność zaskarżenia (…) postanowienia sądu okręgowego w przedmiocie wyda-nia wypisu aktu notarialnego osobom innym niż strony tego aktu lub osoby, dla których za-strzeżono w akcie prawo otrzymania wypisu, a także ich następcy prawni”. Zdaniem skarżą-cej art. 110 § 2 prawa o notariacie, we wskazanym zakresie, bez żadnego uzasadnienia naru-sza prawo do sądu, prawo do zaskarżania decyzji i orzeczeń wydanych w pierwszej instancji, a także zasadę dwuinstancyjności postępowania oraz demokratycznego państwa prawnego. Orzeczeniem, w którym sąd orzekł o tych prawach, jest – jak wskazała w skardze (s. 3) – po-stanowienie Sądu Okręgowego w K. z kwietnia 2016 r. 4.4. Trybunał zauważa, że orzeczenie to dotyczy odmowy sporządzenia uzasadnienia postanowienia z kwietnia 2016 r., tj. orzeczenia, w którym Sąd Okręgowy w K. zobowiązał notariusza do wydania wnioskodawcy wypisu aktu notarialnego, którego stroną była skarżąca. Sąd nie rozpatrywał zażalenia na to postanowienie (takiego skarżąca nie złożyła), jego wywo-dy dotyczące tego, czy skarżącej przysługiwał taki środek zaskarżenia, prowadzone były wy-łącznie w kontekście istnienia obowiązku sporządzenia uzasadnienia. Innymi słowy, orzecze-nie, które skarżąca wskazuje jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji (tj. wy-kluczające zażalenie od postanowienia z kwietnia 2016 r.), nie dotyczyło środka zaskarżenia, lecz uzasadnienia postanowienia wydanego na rozprawie. Choć kwestie te są ze sobą powią-zane, to jednak orzeczenie to nie spełnia przesłanki określonej w art. 79 ust. 1 Konstytucji (zob. postanowienie TK z 11 września 2015 r., sprawa Ts 130/15, OTK ZU nr 6/B/2015, poz. 705). Jak wielokrotnie wskazywał w swoim orzecznictwie Trybunał, konstrukcja skargi kon-stytucyjnej przyjęta w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz w ustawie o TK wymaga uzyskania przez skarżącego ostatecznego orzeczenia opartego na zaskarżonym przepisie, którego wyda-nie doprowadziło do aktualizacji (konkretyzacji) naruszenia przysługujących mu konstytucyj-nych wolności lub praw. Oznacza to, że w wypadku kwestionowania zgodności z Konstytucją unormowania wyłączającego możliwość zaskarżenia danego rozstrzygnięcia sądu lub innego organu konieczne jest uzyskanie orzeczenia o odrzuceniu niedopuszczalnego z mocy prawa środka odwoławczego. Dopiero z takim rozstrzygnięciem można bowiem wiązać naruszenie prawa do zaskarżenia orzeczenia (zob. postanowienie TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). OTK ZU B/2017 Ts 148/16 poz. 271 5 4.5. Skoro skarżąca nie przedstawiła rozstrzygnięcia, w którym sąd, na podstawie za-skarżonego przepisu, orzekł ostatecznie o prawach skarżącej określonych w art. 78 w związku z art. 176 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji, to wniesiona skarga nie speł-nia podstawowego warunku wynikającego z art. 79 ust. 1 Konstytucji. Wydanie merytorycz-nego orzeczenia jest więc w tym zakresie niedopuszczalne. 4.6. Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu w zakresie, w jakim skarżąca kwestionuje konstytucyjność art. 110 § 2 prawa o notariacie w zakresie, w jakim stanowi on, że postanowienie sądu okręgowego zobowiązujące notariusza do wyda-nia wypisu aktu notarialnego osobie innej niż wskazana w art. 110 § 1 tej ustawy nie podlega zaskarżeniu. 5. Niezależnie od powyższego Trybunał zwraca uwagę na to, że zgodnie z art. 394 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) na postanowienie o odmowie uzasadnienia postanowienia przysługuje za-żalenie, którego, jak wynika z analizy materiału dowodowego znajdującego się w aktach skargi, skarżąca nie złożyła. Jeśliby więc przyjąć za skarżącą, że orzeczeniem, o którym mo-wa w art. 79 ust. 1 Konstytucji jest postanowienie Sądu Okręgowego w K. z kwietnia 2016 r., to skardze należałoby odmówić nadania dalszego biegu z powodu niewyczerpania drogi prawnej, o której mowa w art. 77 ust. 1 ustawy o TK. W związku z tym Trybunał postanowił jak na wstępie.