Ts 148/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 11 grudnia 2017 r. Pozycja 272 POSTANOWIENIE z dnia 14 września 2017 r. Sygn. akt Ts 148/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski – przewodniczący i sprawozdawca Michał Warciński Stanisław Rymar, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z dnia 8 czerwca 2017 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej S.A. w zakresie badania zgodności art. 110 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r. poz. 164, ze zm.) w zakresie, w jakim stanowi on, że postano-wienie sądu okręgowego zobowiązujące notariusza do wydania wypisu aktu notarialnego osobie innej niż wskazana w art. 110 § 1 tej ustawy nie podlega zaskarżeniu, z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji, p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 11 lipca 2016 r. (data nadania) S.A. (dalej: skarżąca) sformułowała dwa zarzuty. Po pierwsze, że art. 110 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r. poz. 164, ze zm.; dalej: prawo o notariacie) w zakresie, w jakim „nie reguluje w sposób precyzyjny przesłanek roz-strzygnięcia sprawy w przedmiocie wydania wypisu aktu notarialnego osobom innym niż strony tego aktu lub osoby, dla których zastrzeżono w akcie prawo otrzymania wypisu, a tak-że ich następcy prawni”, tj. osobom innym niż wskazane w art. 110 § 1 prawa o notariacie, jest niezgodny z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 i art. 2 Konstytucji. Po drugie, że art. 110 § 2 prawa o notariacie w zakresie, w jakim „wyłącza dopuszczalność zaskarżenia (…) posta-nowienia sądu okręgowego w przedmiocie wydania wypisu aktu notarialnego osobom innym niż strony tego aktu lub osoby, dla których zastrzeżono w akcie prawo otrzymania wypisu, a także ich następcy prawni”, jest niezgodny z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji. Skarżąca twierdzi, że art. 110 § 2 prawa o notariacie w zakresie, w jakim nie określa przesłanek wydania wypisu aktu notarialnego osobom innym niż wskazane w art. 110 § 1 tej ustawy „nie spełnia (…) podstawowych wymagań sprawiedliwości proceduralnej”, a przez to narusza prawo do sądu, oraz zasadę pewności prawa (art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konsty- OTK ZU B/2017 Ts 148/16 poz. 272 2 tucji). Jak bowiem podkreśliła, „jednostka nie jest w stanie przewidzieć, w jakich sytuacjach wypis aktu notarialnego, który może zawierać informacje wrażliwe dla danego podmiotu, których podmiot ten nie chce ujawniać nieoznaczonym osobom, a w przypadku osób fizycz-nych także podlegające ochronie dane osobowe, zostanie na podstawie niezaskarżalnego po-stanowienia sądu wydany osobie trzeciej”. O przesłankach rozstrzygnięcia strona dowiaduje się więc jedynie z ustnych motywów uzasadnienia. Naruszenie swych konstytucyjnych praw, w sposób przedstawiony wyżej, skarżąca wiąże z prawomocnym postanowieniem Sądu Okrę-gowego w K. z kwietnia 2016 r., którym sąd ten zobowiązał notariusza do wydania wniosko-dawcy wypisu aktu notarialnego, którego stroną była skarżąca. Zakwestionowany w skardze art. 110 § 2 prawa o notariacie w zakresie, w jakim wyłącza dopuszczalność zaskarżenia po-wyższego postanowienia, narusza natomiast prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, a także zasadę dwuinstancyj-ności postępowania (art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji). Orzeczeniem, w którym – zdaniem skarżącej w sposób ostateczny rozstrzygnięto o tych prawach – jest postanowienie Sądu Okręgowego w K. z kwietnia 2016 r., którym odmówiono skarżącej sporządzenia uzasadnie-nia rozstrzygnięcia tego sądu z kwietnia 2016 r. Postanowieniem z 21 czerwca 2017 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 28 czerwca 2017 r.) Trybunał Konstytucyjny nadał skardze konstytucyjnej dalszy bieg w za-kresie badania zgodności art. 110 § 2 prawa o notariacie w zakresie, w jakim nie określa on przesłanek wydania wypisu aktu notarialnego osobie innej niż wskazana w art. 110 § 1 tej ustawy, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji (pkt 1 sentencji). Trybunał odmówił natomiast nadania skardze dalszego biegu w zakresie badania zgodności art. 110 § 2 prawa o notariacie w zakresie, w jakim przepis ten, stanowi, że postanowienie sądu okręgowego zobowiązujące notariusza do wydania wypisu aktu notarialnego osobie innej niż wskazana w art. 110 § 1 tej ustawy nie podlega zaskarżeniu, z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji (pkt 2 sentencji). Trybunał stwierdził, że wydanie me-rytorycznego orzeczenia jest niedopuszczalne, gdyż skarga nie spełnia jednego z warunków wskazanych w art. 79 ust. 1 Konstytucji – skarżąca nie przedstawiła rozstrzygnięcia, w któ-rym sąd, na podstawie zaskarżonego przepisu, orzekł ostatecznie o prawach skarżącej okre-ślonych w art. 78 w związku z art. 176 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji. Jak zauważył Trybunał, orzeczenie, z którym skarżąca wiąże naruszenie swych praw, tj. po-stanowienie Sądu Okręgowego w K. z kwietnia 2016 r., dotyczy odmowy sporządzenia uza-sadnienia rozstrzygnięcia zobowiązującego notariusza do wydania wnioskodawcy wypisu aktu notarialnego, którego stroną była skarżąca. Sąd nie rozpatrywał zażalenia na to postano-wienie (takiego skarżąca nie złożyła), jego wywody dotyczące tego, czy skarżącej przysługi-wał taki środek zaskarżenia, prowadzone były wyłącznie w kontekście istnienia obowiązku sporządzenia uzasadnienia. Innymi słowy, orzeczenie, które skarżąca wskazuje jako ostatecz-ne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji (tj. wykluczające zażalenie na postanowienie z kwietnia 2016 r.), nie dotyczyło środka zaskarżenia, lecz uzasadnienia postanowienia wyda-nego na rozprawie. Choć kwestie te są ze sobą powiązane, to jednak orzeczenie to nie spełnia przesłanki określonej w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Trybunał przywołał postanowienie pełnego składu Trybunału z 10 marca 2015 r. (SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35), podkreśla-jąc, że w wypadku kwestionowania zgodności z Konstytucją unormowania wyłączającego możliwość zaskarżenia danego rozstrzygnięcia sądu lub innego organu konieczne jest uzy-skanie orzeczenia o odrzuceniu niedopuszczalnego z mocy prawa środka odwoławczego. Do-piero z takim rozstrzygnięciem można bowiem wiązać naruszenie prawa do zaskarżenia orze-czenia. W zażaleniu złożonym 5 lipca 2017 r. (data nadania) skarżąca zarzuciła Trybunałowi naruszenie art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem OTK ZU B/2017 Ts 148/16 poz. 272 3 Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) poprzez ich błędną wykładnię. Skarżą-ca zwróciła uwagę na to, że zakwestionowany przez nią art. 110 § 2 prawa o notariacie upo-ważnia sąd do wydania orzeczenia zobowiązującego notariusza do wydania aktu notarialnego osobie innej niż strona tego aktu i jednocześnie wyłącza zaskarżalność tego rozstrzygnięcia. Na podstawie tego przepisu Sąd Okręgowy w K. wydał dwa postanowienia: z kwietnia 2016 r. Pierwsze z nich – wbrew temu co przyjął Trybunał – jest orzeczeniem, o którym mo-wa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. W świetle tego przepisu ustawy zasadniczej przedmiotem skargi mogą być bowiem zarówno przepisy stanowiące „formalnie bezpośrednią podstawę prawną wskazaną w orzeczeniu, ale także te przepisy, które z uwagi na ich charakter determi-nują szersze skutki ostatecznego orzeczenia o prawach lub obowiązkach skarżącego – w szczególności przepisy wyłączające lub modyfikujące zakres zaskarżalności takiego orzeczenia”. Na poparcie zarzutów podniesionych w zażaleniu skarżąca przywołała zdanie odrębne sędziego Trybunału zgłoszone do wyroku w sprawie SK 65/13 oraz stanowisko jed-nego z uczestników tego postępowania. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażale-nia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p. TK). Na etapie roz-poznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawi-dłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Zdaniem Trybunału kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty przedstawione w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W zarzutach sformułowanych w zażaleniu skarżąca nie uwzględniła tego, że orzecze-nie uprawniające do wystąpienia ze skargą konstytucyjną musi spełniać złożoną kwalifikację określoną w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Polega ona nie tylko na wydaniu orzeczenia na pod-stawie kwestionowanych przepisów, ale także na wykazaniu, że orzeczenie to doprowadziło do naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego, wskazanych jako podstawa skargi. W zaskarżonym postanowieniu Trybunał w pełni zasadnie przyjął, że dołączone do skargi konstytucyjnej postanowienia takiej podwójnej kwalifikacji nie wykazują. O ile bo-wiem zostały one wydane na podstawie zakwestionowanego w skardze art. 110 § 2 prawa o notariacie, o tyle orzeczenia te nie spełniają drugiej niezbędnej przesłanki ustanowionej w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Nie rozstrzygają one o tym, że postanowienie zobowiązujące notariusza do wydania aktu notarialnego osobie innej niż strona tego aktu jest niezaskarżalne. W związku z tym Trybunał zasadnie stwierdził, że w sprawie skarżącej nie doszło do wydania przez sąd judykatu, który doprowadziłby do naruszenia prawa do zaskarżenia orzeczenia są-dowego wydanego w pierwszej instancji. Brak takiego orzeczenia musi zaś prowadzić do konkluzji, że zarzuty skarżącej mają jedynie walor abstrakcyjny i nie znajdują potwierdzenia w akcie zastosowania zakwestionowanego art. 110 § 2 prawa o notariacie w sprawie, w związku z którą została wniesiona skarga konstytucyjna. Skarżąca nie wzięła pod uwagę także tego, że postanowienie w sprawie o sygnaturze SK 65/13 jest orzeczeniem pełnego składu Trybunału Konstytucyjnego. Wyraża ono pogląd prawny, którym są związane pozostałe składy orzekające, odstąpić zaś od niego może – w myśl art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e u.o.t.p. TK – wyłącznie Trybunał w pełnym składzie. W związku z tym postanowienie to kształtuje orzecznictwo Trybunału w sprawach zainicjo-wanych wniesieniem skargi konstytucyjnej (zob. postanowienia TK z: 28 sierpnia 2002 r., OTK ZU B/2017 Ts 148/16 poz. 272 4 Ts 57/02, OTK ZU nr 4/B/2002, poz. 285; 20 lipca 2004 r., Ts 62/04, OTK ZU nr 5/B/2004, poz. 301; 27 czerwca 2007 r., Ts 80/07, OTK ZU nr 5/B/2007, poz. 250). W zażaleniu skarżąca może powoływać się na votum separatum, jednakże powinna mieć na względzie, że jest ono jedynie indywidualnym i osobistym poglądem konkretnego członka składu orzekającego, a nie – co przyjęła w zażaleniu – organu orzekającego. Zdanie odrębne w postępowaniu przed Trybunałem jest rozumiane „jako prawo sędziego sądu kon-stytucyjnego, który nie może zgodzić się z poglądem większości, do ujawnienia na piśmie swego odrębnego stanowiska” (Z. Czeszejko-Sochacki, L. Garlicki, J. Trzciński, Komentarz do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, Warszawa 1999, s. 205). Mając powyższe na względzie Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – nie uwzględnił zażalenia.