Ts 148/22

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 20 maja 2024 r. Pozycja 116 POSTANOWIENIE z dnia 25 października 2023 r. Sygn. akt Ts 148/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej I.K. o zbadanie zgodności: art. 11 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 172, ze zm.; w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o zmianie ustawy o finansowym wsparciu tworzenia lokali socjalnych, mieszkań chronionych, noclegowni i domów dla bezdomnych, ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. poz. 756) w związku z art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o zmianie ustawy o finansowym wsparciu tworzenia loka-li socjalnych, mieszkań chronionych, noclegowni i domów dla bezdomnych, ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 756) z art. 2, art. 7, art. 16, art. 20, art. 21, art. 32 ust. 1, art. 47 i art. 75 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczy-pospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 6 lipca 2022 r. (data nadania) I.K. – adwokat działająca w imieniu własnym, wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującej sprawy. Wyrokiem Sądu Rejonowego w K. I Wydział Cywilny z 14 października 2021 r. (sygn. akt […]) oddalono powództwo Gminy Miejskiej K. przeciwko skarżącej o eksmisję. Orzeczenie to zostało zmienione wyrokiem Sądu Okręgowego w K. II Wydział Cywil-ny Odwoławczy z 23 czerwca 2022 r. (sygn. akt […]) przez nakazanie skarżącej opuszczenie i opróżnienie oznaczonego lokalu położonego w K. i wydanie go stronie powodowej oraz ustalenie, że skarżącej nie przysługuje uprawnienie do zawarcia umowy najmu lokalu socjal-nego. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca jest współwłaścicielem w ½ części nierucho-mości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, położonej w miejscowości bezpośrednio sąsia- OTK ZU B/2024 Ts 148/22 poz. 116 2 dującej z Gminą Miejską K. Dlatego na podstawie art. 11 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 21 czer-wca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 172, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2023 r. poz. 725) powódka była uprawniona do wypowiedzenia skarżącej stosunku najmu wobec stwierdzenia, że skar-żącej przysługuje tytuł prawny do innego lokalu spełniającego warunki przewidziane dla lokalu zamiennego, który skarżąca może używać, a położonego w tej samej lub pobliskiej miejscowości. 2. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 30 sierpnia 2022 r. wezwano skarżącą do doręczenia wskazanych w tym zarządzeniu dokumentów, do czego skarżąca ustosunkowała się pismem z 7 września 2022 r. (data nadania). 3. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 27 czerwca 2023 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: „1) przed-stawienie stanu faktycznego; 2) wskazanie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostate-cznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącej określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżąca domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją; 3) określenie, które wolności lub prawa skarżącej, wynikające ze wskazanych w skardze przepisów Konstytucji oraz w jaki sposób, zostały naruszone przez wydanie wyroku Sądu Okręgowego w K. z 23 czerwca 2022 r. (sygn. akt […]); 4) uzasadnienie niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazanymi konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skar-żącej, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie”. Pismem z 10 lipca 2023 r. (data nadania) skarżąca ustosunkowała się do otrzymanego zarządzenia. 4. Kwestionowanym w skardze przepisom skarżąca zarzuciła, że stanowiąc podstawę wyroku Sądu Okręgowego w K. II Wydział Cywilny Odwoławczy z 23 czerwca 2022 r. (sygn. akt […]), doprowadziły do naruszenia zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji), zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji), zasady stanowienia wspólnoty sa-morządowej przez ogół mieszkańców jednostek zasadniczego podziału terytorialnego (art. 16 ust. 1 Konstytucji) oraz zasad społecznej gospodarki rynkowej (art. 20 Konstytucji), ochrony własności (art. 21 Konstytucji), równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ochrony życia prywa-tnego (art. 47 Konstytucji) i pomocy władz publicznych w zaspokajaniu potrzeb mieszka-niowych obywateli (art. 75 ust. 1 i 2 Konstytucji). Dodatkowo w piśmie z 10 lipca 2023 r., stanowiącym odpowiedź na zarządzenie sędziego Trybunału Konstytucyjnego stwierdziła, że kwestionowane w skardze przepisy naruszają także zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 1 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze kon-stytucyjnej dalszego biegu, jeżeli skarga nie spełnia wymogów określonych w ustawie i usu-nięcie jej braków nie jest możliwe, gdy braki te nie zostały usunięte w terminie albo gdy skarga jest oczywiście bezzasadna. Badana skarga nie spełnia wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, zgodnie z którym skarga konstytucyjna powinna zawierać wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego, i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone. OTK ZU B/2024 Ts 148/22 poz. 116 3 Skarżąca zakwestionowała konstytucyjność normy prawnej odczytywanej z treści art. 11 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mie-szkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 172, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2023 r. poz. 725; dalej: ustawa lokatorska) w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o zmianie ustawy o finansowym wsparciu tworzenia lokali socjalnych, mieszkań chronionych, noclegowni i domów dla bezdomnych, ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 756; dalej: ustawa nowelizująca) w związku z art. 16 ust. 2 ustawy nowelizującej. Zgodnie z art. 11 ust. 3 pkt 2 ustawy lokatorskiej w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 9 ustawy nowelizującej, właściciel lokalu może wypowiedzieć stosunek najmu z zachowaniem miesięcznego terminu wypowiedzenia, na koniec miesiąca kalendarzowego, osobie, której przysługuje tytuł prawny do innego lokalu położonego w tej samej lub pobliskiej miejscowości, a lokator może używać tego lokalu, jeżeli lokal ten spełnia warunki przewidziane dla lokalu zamiennego. Przepis ten został zakwestionowany w związku z art. 16 ust. 2 ustawy nowelizującej, zgodnie z którym do umów o odpłatne używanie lokali wchodzących w skład publicznego zasobu mieszkaniowego zawartych przed dniem wejścia w życie art. 2 niniejszej ustawy, z wyłączeniem umów najmu lokali socjalnych zawartych przed dniem wejścia w życie art. 2 niniejszej ustawy, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 2 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z wyjątkiem przepisów art. 21 ust. 4a-4c oraz art. 21c tej ustawy, które mają zastosowanie wyłącznie do umów zawieranych po dniu wejścia w życie art. 2 niniejszej ustawy. Natomiast jako wzorzec kontroli konstytucyjności skarżąca wskazała zasadę demo-kratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji), zasadę legalizmu (art. 7 Konstytucji), zasadę stanowienia wspólnoty samorządowej przez ogół mieszkańców jednostek zasadni-czego podziału terytorialnego (art. 16 ust. 1 Konstytucji) oraz zasady społecznej gospodarki rynkowej (art. 20 Konstytucji), ochrony własności (art. 21 Konstytucji), równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ochrony życia prywatnego (art. 47 Konstytucji) i pomocy władz publi-cznych w zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych obywateli (art. 75 ust. 1 i 2 Konstytucji). W skierowanym do Trybunału piśmie procesowym z 10 lipca 2023 r. skarżąca wskazała na niezgodność kwestionowanej normy również z art. 31 ust. 3 Konstytucji, wyrażającym zasadę proporcjonalności. W postępowaniu w trybie skargi konstytucyjnej wskazanie zasady propor-cjonalności jako wzorca kontroli, po upływie terminu określonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, jest dopuszczalne, tylko jeśli stanowi konkretyzację zarzutu naruszenia prawa podmiotowego wskazanego w treści złożonej skargi konstytucyjnej i mieści się w granicach sformułowanego w skardze zakresu zaskarżenia (zob. wyrok TK z 21 czerwca 2017 r., sygn. SK 35/15, OTK ZU A/2017, poz. 51). Skarżąca nie związała jednak naruszenia zasady proporcjonalności z na-ruszeniem konstytucyjnego prawa podmiotowego, co powoduje niedopuszczalność takiego zarzutu tym bardziej, że art. 31 ust. 3 Konstytucji nie może – co do zasady – stanowić samo-dzielnego wzorca kontroli w postępowaniu w trybie skargi konstytucyjnej (postanowienie pełnego składu TK z 16 lutego 2009 r., sygn. Ts 202/06, OTK ZU nr 1/B/2009, poz. 23) – a jako taki został on sformułowany w piśmie procesowym skarżącej – chyba, że skarżący wyprowadzi z jego treści takie prawo podmiotowe, które nie zostało ujęte w innym przepisie konstytucyjnym, czego jednak skarżąca nie uczyniła. W tym stanie rzeczy Trybunał przyjął, iż przedmiotem skargi jest zarzut niezgodności art. 11 ust. 3 pkt 2 ustawy lokatorskiej (w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 9 ustawy nowelizującej) w związku z art. 16 ust. 2 ustawy nowelizującej, z art. 2, art. 7, art. 16, art. 20, art. 21, art. 32 ust. 1, art. 47 i art. 75 ust. 1 i 2 Konstytucji, gdyż w taki sposób sformułowany został zakres zaskarżenia w petitum złożonej skargi konstytucyjnej. Skarżąca nie wskazała jednak, jakie wynikające z przywołanych przepisów konsty-tucyjnych jej prawa podmiotowe oraz w jaki sposób zostały naruszone przez oparcie wyroku OTK ZU B/2024 Ts 148/22 poz. 116 4 Sądu Okręgowego w K. II Wydział Cywilny Odwoławczy z 23 czerwca 2022 r. (sygn. akt […]) na art. 11 ust. 3 pkt 2 ustawy lokatorskiej (w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 9 ustawy nowelizującej) w związku z art. 16 ust. 2 ustawy nowelizującej. Otóż w postanowieniach pełnego składu z 24 października 2001 r., sygn. SK 10/01 (OTK ZU nr 7/2001, poz. 225) oraz 23 stycznia 2002 r., sygn. Ts 105/00 (OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60) Trybunał Konstytucyjny wskazał na zasadniczą niedopuszczalność, w sprawach inicjowanych skargą konstytucyjną, powoływania jako „samodzielnych” wzorców kontroli – odpowiednio – art. 32 i art. 2 Konstytucji, gdyż (podobnie jak wskazany wyżej art. 31 ust. 3 Konstytucji) stanowiąc istotne zasady ogólne, przysługują one w związku z konkretnymi normami prawnymi a nie w oderwaniu od nich niejako „samoistnie” chyba, że skarżący wyprowadzi z ich treści takie prawo podmiotowe, które nie zostało ujęte w innym przepisie konstytucyjnym. Pogląd ten stanowi dla kolejnych składów orzekających wiążącą dyrektywę interpretacyjną, na podstawie obowiązujących kolejno: art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.), pierwotnego brzmienia art. 44 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064), art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. f) in fine ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1157) oraz obecnie obo-wiązującego art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine u.o.t.p.TK. Skarżąca nie wskazała żadnych praw podmiotowych wynikających bezpośrednio z art. 32 oraz art. 2 Konstytucji naruszonych w sprawie, której skarga konstytucyjna dotyczy. Nie przytoczyła też żadnych argumentów przemawiających na rzecz odstąpienia od powyższych poglądów prawnych wyrażonych w orzeczeniach pełnego składu Trybunału. Dlatego w części, w jakiej skarżąca kwestionuje zgodność przedmiotu kontroli z art. 32 i art. 2 Konstytucji, skarga nie spełnia wymagań określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. Wprawdzie pozostałe przepisy konstytucyjne wskazane w złożonej skardze jako wzor-ce kontroli mogą stanowić tzw. samodzielną podstawę skargi konstytucyjnej, to jednak skarżąca nie wywiodła z nich żadnego prawa podmiotowego, naruszonego przez wydanie wyroku Sądu Okręgowego w K. z 23 czerwca 2022 r. na podstawie kwestionowanej w skar-dze normy prawnej. Nie wskazała również sposobu, w jaki prawa te zostały naruszone. Nie wyjaśniła bowiem, w jaki sposób art. 11 ust. 3 pkt 2 ustawy lokatorskiej (w brzmieniu nada-nym przez art. 2 pkt 9 ustawy nowelizującej) w związku z art. 16 ust. 2 ustawy nowelizującej, stanowiąc dla Gminy Miejskiej K. podstawę do wypowiedzenia skarżącej stosunku najmu lokalu z uwagi na przysługującą skarżącej współwłasność innej nieruchomości mieszkalnej, położonej w miejscowości bezpośrednio sąsiadującej z Gminą Miejską K., doprowadził do naruszenia art. 7, art. 20, art. 21 oraz art. 47, art. 16 i art. 75 Konstytucji. Skarżąca nie wyjaśniła, w jaki sposób w sprawie, której skarga dotyczy, doszło do przekroczenia zasady działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji). Nie wskazała także praw podmiotowych i sposobu ich naruszenia, wynikających z zasady społecznej gospodarki rynkowej opartej na wolności działalności gospodarczej, własności prywatnej oraz solidarności, dialogu i współpracy partnerów społecznych, stanowiącej podstawę ustroju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej (art. 20 Konstytucji). Sprawa, w związku z którą złożono skargę nie dotyczyła bowiem wolności działalności gospodarczej ani własności prywatnej skarżącej. Skierowany przeciwko niej pozew o eksmisję dotyczył natomiast lokalu stanowiącego własność Gminy Miejskiej K. Skarżąca nie wskazała również, by skierowane przeciwko niej powództwo dotyczyło solidarności, dialogu i współpracy partnerów społecznych. Zamieszkiwany przez skarżącą lokal nie został też skarżącej wywłaszczony, a jego własność nie została przez nią odziedziczona (art. 21 Konstytucji). Skarżąca nie wyjaśniła także związku zachodzącego między ostatecznym orzeczeniem, a kwestionowaną normą prawną oraz jej prawem do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym (art. 47 OTK ZU B/2024 Ts 148/22 poz. 116 5 Konstytucji). Ostatecznie także nie wskazała, w jaki sposób w sprawie, której skarga kon-stytucyjna dotyczy doszło do naruszenia zasady prowadzenia przez władze publiczne polityki sprzyjającej zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, w szczególności przeciw-działającej bezdomności, wspierania rozwoju budownictwa socjalnego oraz popierania działania obywateli zmierzające do uzyskania własnego mieszkania (art. 75 Konstytucji), skoro w uzasadnieniu ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie wyjaśniono, że skarżącej przysługuje prawo do zamieszkiwania innej nieruchomości mieszkalnej, położonej w miejs-cowości bezpośrednio sąsiadującej z Gminą Miejską K. i spełniającej warunki przewidziane dla lokalu zamiennego. Oceny tej nie zmienia sformułowany w skardze zarzut naruszenia zasady stanowienia wspólnoty samorządowej przez ogół mieszkańców jednostek zasadni-czego podziału terytorialnego i uczestniczenia samorządu terytorialnego w sprawowaniu władzy publicznej oraz wykonywania przysługujących mu w ramach ustaw istotną część zadań publicznych w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność (art. 16 Konstytucji), gdyż z treści tej zasady skarżąca nie wywiodła żadnego prawa podmiotowego naruszonego w sprawie, której skarga dotyczy. Dlatego w części, w jakiej skarżąca kwestionuje zgodność przedmiotu kontroli z art. 7, art. 16, art. 20, art. 21, art. 47 oraz art. 75 ust. 1 i 2, skarga nie spełnia wymagań określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. Tymczasem wymóg wskazania w skardze konstytucyjnej związku zachodzącego między naruszeniem praw podmiotowych i ostatecznym orzeczeniem jako środkiem naru-szenia oraz niekonstytucyjnością podstawy prawnej tego orzeczenia, znajduje swoje umoco-wanie bezpośrednio w art. 79 ust. 1 Konstytucji (wyroki pełnego składu TK z: 17 lipca 2013 r., sygn. SK 9/10, OTK ZU nr 6/A/2013, poz. 79; 25 września 2019 r., sygn. SK 31/16, OTK ZU A/2019, poz. 53 oraz postanowienie pełnego składu TK z 11 czerwca 2008 r., sygn. SK 48/07 OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 93). Tym samym żądanie kontroli w trybie skargi kon-stytucyjnej nie może być oderwane od rozstrzygnięcia kształtującego prawa lub obowiązki skarżącego jako konkretnego, zindywidualizowanego podmiotu (zob. wyrok z 3 czerwca 2020 r., sygn. SK 36/19, OTK ZU A/2020, poz. 23), a ciężar uzasadnienia zarzutu niezgo-dności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie, spoczywa na skarżą-cym (zob. postanowienie pełnego składu TK z 22 lipca 2015 r., sygn. SK 20/14, OTK ZU nr 7/A/2015, poz. 115). Mając powyższe na uwadze Trybunał Konstytucyjny, działając na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu uznając, iż nie spełnia ona wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.