Ts 150/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 15 lutego 2019 r. Pozycja 41 POSTANOWIENIE z dnia 14 listopada 2018 r. Sygn. akt Ts 150/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Tuleja, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.A. w sprawie zgodności: art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553, ze zm.) z art. 30, art. 31 ust. 3, art. 48, art. 72 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W sporządzonej przez adwokata i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 15 lipca 2017 r. skardze konstytucyjnej, M.A. (dalej: skarżący) zarzucił art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1600, ze zm.; dalej: k.k.) niezgodność z art. 30, art. 31 ust. 3, art. 48, art. 72 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 i 3 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Skarżący – prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z 23 grudnia 2010 r. (sygn. […]), zmienionym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w S. z 15 lutego 2012 r. (sygn. […]) – został skazany za występek z art. 258 § 1 k.k. na karę 9 miesięcy pozbawienia wolności oraz za zbrodnię z art. 55 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (ówcześnie: Dz. U. Nr 179, poz. 1485; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1030, ze zm.) w zwią-zku z art. 12 k.k. oraz w związku z art. 65 § 1 k.k. na karę 12 lat pozbawienia wolności. Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. sąd wymierzył skarżącemu łączną karę 12 lat pozbawienia wolności. 21 lipca 2016 r. skarżący złożył wniosek o warunkowe zwolnienie z odbycia reszty kary pozbawienia wolności. Sąd Okręgowy w W. Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych (dalej: Sąd Okręgowy), postanowieniem z 26 sierpnia 2016 r. (sygn. […]), umorzył postępowanie w przedmiocie tego wniosku, wskazując, że skarżący nie odbył wymaganej połowy kary. Na powyższe orzeczenie skarżący wniósł zażalenie, w wyniku którego Sąd Apelacyjny w W. Wydział Karny (dalej: Sąd Apelacyjny OTK ZU B/2019 Ts 150/17 poz. 41 2 w W.), z uwagi na brak realnej możliwości dokonania kontroli instancyjnej, postanowieniem z 27 września 2016 r. (sygn. […]) uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Okręgowy, postanowieniem z 4 października 2016 r. (sygn. […]; dalej: postanowienie Sądu Okręgowego) umorzył postępowanie wykonawcze. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że – zgodnie z art. 78 § 2 k.k. – skazanego, określonego w art. 64 § 1 k.k., można warunkowo zwolnić po odbyciu dwóch trzecich kary, natomiast określonego w art. 64 § 2 k.k. – po odbyciu trzech czwartych kary. Skarżący został skazany w warunkach art. 258 § 1 oraz art. 65 § 1 k.k. Stosownie do tego ostatniego przepisu dotyczące wymiaru kary, środków karnych oraz środków związanych z poddaniem sprawcy próbie, przewidziane wobec sprawcy określonego w art. 64 § 2 k.k., stosuje się także do sprawcy, który z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu lub popełnia przestępstwo, działając w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa oraz wobec sprawcy przestępstwa o charakterze terrorystycznym. Ponadto art. 65 § 2 k.k. stanowi, że do sprawcy przestępstwa z art. 258 k.k. mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące sprawcy określonego w art. 64 § 2 k.k., z wyjątkiem przewidzianego w tym przepisie zaostrzenia kary. Wobec powyższego, skarżący ma prawo ubiegać się o warunkowe zwolnienie po odbyciu trzech czwartych (art. 78 § 2 k.k.), a nie – jak wskazuje – jednej drugiej kary (art. 78 § 1 k.k.). Sąd Apelacyjny w W. postanowieniem z 8 listopada 2016 r. (sygn. […]) utrzymał w mocy postanowienie Sądu Okręgowego. Zdaniem skarżącego, art. 65 § 1 i 2 k.k. dyskryminuje osoby, które zostały po raz pierwszy skazane na karę pozbawienia wolności. Skarżący wiąże tę dyskryminację z udziałem w zorganizowanej grupie przestępczej, a także z uczynieniem z przestępstwa stałego źródła dochodu. Podnosi, że okoliczności te nie mogą być utożsamiane z multirecydywą, a tym samym uzasadniać braku możliwości ubiegania się o warun-kowe zwolnienie zgodnie z art. 78 § 1 k.k. Jego zdaniem, „w toku postępowania wykonawczego w sposób nieuzasadniony uprzywilejowana jest osoba skazana po raz pierwszy za inne przestępstwo, również o cięższym charakterze i wyższym stopniu społecznej szkodliwości czynu, bowiem może ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie z odbycia reszty kary po odbyciu, co najmniej połowy kary”. Skarżący zaznacza, że nie ma uzasadnienia dla gorszego traktowania skazanych, dotychczas niekaranych, którzy popełnili przestępstwo, działając w zorganizowanej grupie lub z popełnienia przestępstwa uczynili stałe źródło dochodu. W uzasadnieniu zarzutu naruszenia przez zaskarżony przepis art. 30 Konstytucji skarżący, powołując się na orzecznictwo Trybunału, wskazuje, że może być on wyjątkowo powołany w skardze jako wzorzec kontroli. Podnosi, że możliwość ubiegania się o warunkowe przedterminowe zwolnienie po odbyciu trzech czwartych orzeczonej kary narusza jego godność oraz nie daje mu szans na pełny rozwój osobowości w otaczającym go środowisku kulturowym. Skarżący podkreśla, że ma dzieci, wobec których nie może wypełnić swoich obowiązków. Dlatego art. 65 § 1 i 2 k.k. narusza prawo rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami (art. 48 Konstytucji) oraz prawa dziecka (art. 72 Konstytucji), nie udzielając tym samym ochrony wartościom o równym lub nawet większym znaczeniu dla funkcjonowania lub rozwoju jednostki niż tylko ochrona przed przestępstwami, ponieważ w związku z brakiem możliwości zastosowania art. 78 § 1 k.k. – ograniczenie jego praw będzie trwało znacznie dłuższy czas. OTK ZU B/2019 Ts 150/17 poz. 41 3 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna. 2. Trybunał stwierdza, że art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 i 3 Konstytucji nie mogą być samodzielnymi wzorcami kontroli w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną. W swoim orzecznictwie Trybunał podkreśla, że art. 31 ust. 3 ustawy zasadniczej jest „dopełnieniem przepisów, określających poszczególne wolności konstytucyjne” (wyrok TK z 20 grudnia 1999 r., sygn. K 4/99, OTK ZU nr 7/1999, poz. 165), a zasada wolności ma zatem charakter subsydiarny. Niezależnie od tego Trybunał zauważa, że skarżący w żaden sposób uzasadnił tego zarzutu. Co do art. 32 Konstytucji – prawo do równego traktowania określa sytuację prawną jednostki dopiero wspólnie z inną normą prawną. Współstosowanie dwóch przepisów Konstytucji, a więc nie tylko prawa do równego traktowania, ale również skonkretyzowanego prawa do równej realizacji określonych wolności i praw konstytucyjnych wyznacza konstytucyjny status jednostki, który ewentualnie mógł zostać naruszony przez przepis będący podstawą ostatecznego orzeczenia (postanowienie TK z 24 października 2001 r., sygn. SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). 3. Skarżący zarzuca, że możliwość ubiegania się o warunkowe przedterminowe zwolnienie po odbyciu trzech czwartych orzeczonej kary narusza jego godność oraz nie daje mu szans na pełny rozwój osobowości w otaczającym go środowisku kulturowym (art. 30 Konstytucji). W ocenie Trybunału zarzut ten cechuje oczywista bezzasadność. Aby doszło do naruszenia zasady chronionej w art. 30 Konstytucji, oceniana regulacja musiałaby „poniżać jednostkę, krzywdząco ją traktować, godzić w jej status obywatelski, społeczny czy zawodowy, wywołując usprawiedliwione okolicznościami intersubiektywne przeświadczenie, że jednostkę dotknęła poprzez takie regulacje prawne niesprawiedliwa, nieuzasadniona krzywda” (wyrok TK z 14 lipca 2003 r., sygn. SK 42/01, OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 63). Skarżący w żaden sposób nie uzasadnił, w jaki sposób brak możliwości ubiegania się przez niego o warunkowe przedterminowe zwolnienie dopiero po odbyciu przez niego trzech czwartych orzeczonej kary narusza jego godność. Powołuje się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 października 2002 r., sygn. SK 6/02, OTK ZU 5/A/2002, poz. 65, w którym wskazano, że sytuacja, „w której człowiek stawałby się wyłącznie przedmiotem działań podejmowanych przez władzę, byłby »zastępowalną wielkością«, a jego rola sprowadzałaby się do czysto instrumentalnej postaci może być uznana za naruszenie godności”. W uzasadnieniu skargi brakuje jednak wyjaśnienia, po pierwsze, na czym polega traktowanie skarżącego jako „zastępowalnej wielkości”, po drugie, w jaki sposób jego rola zostałaby sprowadzona do „czysto instrumentalnej postaci”. Nie można przyjąć, że każde obostrzenie wykonywania kary pozbawienia wolności narusza godność ludzką. Ustawodawca ma prawo i obowiązek strzeżenia bezpieczeństwa obywateli (art. 5 Konstytucji), a jednym z elementów jego realizacji jest tworzenie norm prawa karnego w taki sposób, aby sprawców przestępstw izolować od społeczeństwa i prowadzić możliwie efektywny proces resocjalizacji. OTK ZU B/2019 Ts 150/17 poz. 41 4 Powyższa okoliczność, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK stanowi podstawę odmowy nadania dalszego biegu skardze. 4. Skarżący jako pozostałe wzorce kontroli wskazał art. 48 oraz art. 72 ust. 1 Konstytucji. 4.1 W myśl art. 48 ust. 1 Konstytucji, rodzice mają prawo do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami. Wychowanie to powinno uwzględniać stopień dojrzałości dziecka, a także wolność jego sumienia i wyznania oraz jego przekonania. Stosownie do art. 48 ust. 2 Konstytucji, ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Skarżący wskazuje, że art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1600, ze zm.; dalej: k.k.) narusza prawo rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami, co pozwala przyjąć, że jako wzorzec kontroli powołuje on art. 48 ust. 1 Konstytucji. Trybunał stwierdza, że art. 48 ust. 1 Konstytucji nie jest adekwatnym wzorcem kontroli, ponieważ art. 65 § 1 i 2 k.k. nie odnosi się do wychowania dziecka zgodnie z przekonaniami, z uwzględnieniem stopnia jego dojrzałości oraz wolności sumienia, wyznania i jego przekonań. Ponadto, nie ma żadnego związku z pozbawieniem czy ograniczeniem praw rodzicielskich. Zaskarżony przepis normuje jedynie zaostrzenie wymiaru kary, środków karnych oraz środków związanych z poddaniem sprawcy próbie w stosunku do recydywistów oraz sprawców, którzy z popełnienia przestępstwa uczynili sobie stałe źródło dochodu lub popełnili je w zorganizowanej grupie przestępczej oraz wobec sprawców przestępstw o charakterze terrorystycznym i sprawców przestępstw określonych w art. 258 k.k. Konstytucja dopuszcza ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu, a warunki te zostały wobec skarżącego spełnione. Powyższe okoliczności, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK stanowią podstawę odmowy nadania dalszego biegu skardze. 4.2. Odnosząc się do drugiego z wzorców, Trybunał zauważa, że art. 72 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji wyraża przede wszystkim prawo w znaczeniu przedmiotowym i wskazuje na powinności państwa wobec rodziny. Natomiast zdanie drugie tego przepisu wyraża prawo podmiotowe, podlegające ochronie w trybie skargi konstytucyjnej (zob. L. Garlicki, komentarz do art. 72, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. L. Garlicki, Warszawa 2003, s. 4). Przyznaje ono prawo do żądania od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją oraz pozwala na wykorzystanie wszystkich środków prawnych, które są przewidziane przez ustawodawcę zwykłego dla rodziców lub innych podmiotów do ochrony dziecka (zob. L. Garlicki, komentarz do art. 72, op. cit., s. 5-6). Tylko zatem art. 72 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji zawiera treść normatywną, która może stanowić wzorzec kontroli konstytucyjnej w sprawie zainicjowanej skargą konstytucyjną (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 września 2017 r., sygn. SK 36/15, OTK ZU A/2017, poz. 60). Trybunał stwierdza, że z uzasadnienia skargi wynika, iż skarżący, jako wzorzec kontroli wskazuje art. 72 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji, który – jak – stwierdzono wyżej nie wyraża żadnego prawa podmiotowego, podlegającego ochronie w trybie skargi konstytucyjnej. Skarżący w żaden sposób nie odwołuje się do naruszenia prawa do żądania OTK ZU B/2019 Ts 150/17 poz. 41 5 od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. Za takie uzasadnienie nie można też uznać ogólnego powołania się na naruszenie praw dziecka, bez wykazania, na czym miałoby ono polegać. Powyższa okoliczność, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK, stanowi podstawę odmowy nadania dalszego biegu skardze. 5. Na marginesie Trybunał zauważa, że w uzasadnieniu projektu k.k. podkreślano, iż „swoistym wyzwaniem dla wymiaru sprawiedliwości jest współcześnie przestępczość zawodowa, w zasadzie związana z traktowaniem popełniania przestępstw jako źródła stałego dochodu. Kryminologicznie biorąc chodzi o popełnienie co najmniej kilku przestępstw, które jednak nie muszą być popełniane w warunkach recydywy określonej w art. 64, ani też w warunkach zbiegu przestępstw (art. 85), czy też w tzw. ciągu przestępstw (art. 91)”. Jeżeli więc z istoty przestępczości zawodowej wynika fakt popełnienia kilku przestępstw, to trudno jest przyjąć argument skarżącego o braku uzasadnienia dla „gorszego” traktowana skazanych, dotychczas niekaranych, którzy popełnili przestępstwo, działając w zorganizowanej grupie lub z popełnienia przestępstwa uczynili stałe źródło dochodu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.