Ts 152/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 28 lutego 2025 r. Pozycja 103 POSTANOWIENIE z dnia 21 listopada 2024 r. Sygn. akt Ts 152/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bogdan Święczkowski – przewodniczący Bartłomiej Sochański – sprawozdawca Zbigniew Jędrzejewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 20 grudnia 2023 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej […] z siedzibą w W., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 13 października 2020 r. (data nadania), […] z siedzibą w W. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełno-mocnika z wyboru, wystąpiła o zbadanie zgodności: 1) art. 112 § 1-3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 255) „w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 7, poz. 45), tj. od dnia 9 kwietnia 2010 r. (…) w zakresie, w jakim: a) wyłącza kontrolę instancyjną postanowienia wydanego na podstawie art. 112 § 3 [ustawy o kosztach sądowych], b) różnicuje położenie osoby, która złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i osoby, która nie skorzystała z prawa ubiegania się o [to] zwolnienie (…), c) uniemożliwia stronie i jej pełnomocnikowi reakcję na dokonanie zwrotu pozwu na tej pod-stawie albowiem bieg terminu rozpoczyna się od dnia doręczenia postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych wobec czego w chwili powzięcia wiadomości o odrzuceniu środka zaskarżenia postawiona jest przed faktem upływu terminu do wniesienia opłaty sądo-wej (…) co prowadzi do wyłączenia kontroli instancyjnej postanowienia o zwrocie pozwu i różnicuje położenie prawne osób, które skorzystały z prawa do ubiegania się o zwolnienie od [tych] kosztów i osób, które z niego nie skorzystały a także możliwość wniesienia brakują-cej opłaty stanowi uprawnienie pozorne, d) nie zawiera (wprost lub przez stosowne odwołanie się do innego przepisu) klauzuli wskazującej na to, że może on stanowić podstawę zwrotu OTK ZU B/2025 Ts 152/20 poz. 103 2 pozwu, w szczególności nie zawiera nawet zwrotu «zwrot pozwu» lub bliskoznacznego, a tym samym tak zredagowany przepis nie powinien stanowić samodzielnej – innej niż art. 1302 § 1 [ustawy – Kodeks postępowania cywilnego], gdzie wprost mowa jest o zwrocie pozwu – podstawy dokonania takiego rozstrzygnięcia, e) nie wskazuje (wprost lub przez sto-sowne odwołanie się do innego przepisu) w jaki sposób dokonać należy na podstawie tego przepisu zwrotu pozwu, tj. jaka prawna forma działania jest w rozważanym przypadku ade-kwatna (postanowienie sądu czy zarządzenie przewodniczącego) wobec czego postanowienie wydane z powołaniem się na art. 112 § 3 ustawy o kosztach sądowych wydane jest bez pod-stawy prawnej, f) wyłącza zastosowanie instytucji postępowania naprawczego, o której mowa w art. 1302 § 2 [ustawy – Kodeks postępowania cywilnego], pomimo braku stosownej klauzu-li w całym przepisie, g) nie określa (wprost lub przez stosowne odwołanie się do innego prze-pisu) sankcji związanej z upływem terminu od wniesienia opłaty; h) obarczony jest brakiem suspensywności”; 2) art. 394 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego „w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1469), tj. od dnia 7 listopada 2019 r., (…) w zakresie, w jakim: a) uzależnia skuteczność wniesienia środka zaskarżenia od wcześniejszego otrzyma-nia jego pisemnego uzasadnienia, b) stwarza dodatkową barierę fiskalną i proceduralną pro-wadzącą do wydłużenia czasu trwania postępowania cywilnego, c) prowadzi do czasochłon-nego powielenia czynności sądu, który najpierw sporządza zasadnicze motywy rozstrzygnię-cia, a następnie uzasadnienie tego rozstrzygnięcia, d) odbiera stronie postępowania cywilnego prawo wyboru między oparciem środka zaskarżenia wyłącznie o zasadnicze powody roz-strzygnięcia przy możliwości oszczędności czasu a oparciem środka zaskarżenia o ewentualne dodatkowe motywy ujawnione przez sąd a quo w treści uzasadnienia licząc się z wydłuże-niem czasu trwania postępowania”; 3) art. 112 § 1-3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych „w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks postę-powania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 7, poz. 45), tj. od dnia 9 kwietnia 2010 r., i art. 394 § 2 [ustawy – Kodeks postępowania cywilnego] w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1469), tj. od dnia 7 listopada 2019 r., (…) w zakresie, w jakim tworzą dwa nie-zależne od siebie reżimy prawne statuujące różne regulacje i różne sposoby postępowania wobec osób znajdujących się w takim samym położeniu faktycznym”, z art. 2, art. 7, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 i 2, art. 78, art. 176 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospoli-tej Polskiej. Postanowieniem z 20 grudnia 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 4 sty-cznia 2024 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyj-nej z uwagi na nieusunięcie jej braków formalnych oraz niewskazanie sposobu, w jaki przy-sługujące skarżącej konstytucyjne wolności lub prawa – wynikające z przywołanych we wniesionej skardze wzorców kontroli – zostały naruszone przez każdy z zaskarżonych przepi-sów. W zażaleniu z 11 stycznia 2024 r. (data nadania) na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła obrazę: 1) art. 36 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępo-wania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) i art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, ze zm.; dalej: k.p.c.) przez mylne przyjęcie, że skarżąca nie udokumen-towała daty doręczenia jej orzeczenia ostatecznego, zgodnie z zarządzeniem Prezesa Trybuna-łu Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 2020 r., a jedynie wskazała, że dokument poświadcza-jący odbiór tego orzeczenia znajduje się w aktach sprawy Sądu Okręgowego w W. (dalej: Sąd OTK ZU B/2025 Ts 152/20 poz. 103 3 Okręgowy) o sygn. […], zaś wgląd do nich jest utrudniony z racji na restrykcje związane ze stanem pandemii; 2) art. 53 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 36 u.o.t.p.TK i art. 248 § 1, art. 250 § 1 i art. 233 § 1 k.p.c. przez nieprawidłowe zastosowanie i niewłaściwą wykładnię mające postać: a) niewykonania wniosku dowodowego mającego na celu przedstawienie Trybunało-wi niedostępnego dla skarżącej dokumentu, b) takiej interpretacji wskazanych wyżej przepi-sów, że wskazany wyżej wniosek dowodowy nie czyni zadość wykazaniu (udokumentowa-niu) terminu doręczenia skarżącej zarządzenia Przewodniczącego XX Wydziału Gospodar-czego w Sądzie Okręgowym z 16 czerwca 2020 r., wydanego w sprawie o sygn. akt […] (dalej: zarządzenie z 16 czerwca 2020 r.). Wniosła o: 1) zmianę zaskarżonego postanowienia w całości przez jego uchylenie i orzeczenie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu; 2) dołączenie do akt postępowania akt Sądu Okręgowego prowadzonych w sprawie o sygn. […] oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu ze znajdującego się w nich zwrotnego poświadczenia odbioru listu poleconego zawierającego zarządzenie z 16 czerwca 2020 r., celem wykazania faktu doręczenia go skarżącej 13 lipca 2020 r. lub o zobowiązanie Sądu Okręgowego (XX Wydział Gospodarczy) do przedstawienia odpisu tegoż zwrotnego po-świadczenia odbioru, gdyż jest to jedyne źródło dowodowe, za pomocą którego możliwe jest wykazanie doręczenia przesyłki; 3) dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wydruku przedstawiającego wiadomość e-mail przesłaną do Sądu Okręgowego wraz z odpowiedzią, celem wykazania niemożności wykonania wezwania Prezesa Trybunału Konstytucyjnego inaczej aniżeli przez wniosek dowodowy zawarty w punkcie 4 pisma procesowego skarżącej z 30 grudnia 2020 r. (tożsamy z wnioskiem zawartym w punkcie 3 zażalenia), a także celem wykazania okoliczności i terminu doręczenia orzeczenia ostatecznego; 4) zobowiązanie kieru-jącego Wydziałem XX Sądu Okręgowego do przedstawienia informacji na temat tego, czy akta tego sądu o sygn. […] były dostępne do wglądu w dniach od 8 do 11 stycznia 2024 r., celem wykazania faktu niedostępności dla skarżącej akt i znajdującego się w nich dowodu doręczenia zarządzenia z dnia 16 czerwca 2020 r., uniemożliwiającego przedstawienie Try-bunałowi tego dokumentu z zażaleniem. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada prze-de wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawi-dłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawionych w tym orzeczeniu. 2.1. Rozpatrywana skarga konstytucyjna została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niespełniającą m.in. przesłanki przewidzianej w art. 53 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p.TK z uwagi na fakt, że nie przedłożono wraz z nią dokumentu, z którego jednoznacznie wynika data dorę-czenia skarżącej rozstrzygnięcia, w którym orzeczono ostatecznie o jej wolnościach lub pra-wach albo obowiązkach określonych w Konstytucji. W treści wezwania z 2 grudnia 2020 r. do usunięcia tego braku skarżąca została pouczona, że nieusunięcie go w wyznaczonym ter-minie wywoła negatywne skutki procesowe. OTK ZU B/2025 Ts 152/20 poz. 103 4 Mimo wezwania, skarżąca nie przedstawiła dokumentu potwierdzającego datę dorę-czenia orzeczenia, w związku z którym wniosła skargę do Trybunału. Ograniczyła się do zgłoszenia wniosku „o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu ze zwrotnego poświadczenia odbioru listu poleconego zawierającego zarządzenie przewodniczącego z dnia 16 czerwca 2020 roku sygn. akt […], celem wykazania faktu doręczenia go [skarżącej] dnia 13 lipca 2020 roku” (s. 2 pisma z 31 grudnia 2020 r.), po uprzednim uzyskaniu przez Trybunał tego dokumentu w drodze czynności urzędowych. Trybunał wskazuje, że zgłoszenie tego rodzaju wniosku nie czyni zadość wymogowi, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p.TK. Po-dejmowanie przez Trybunał z urzędu działań wpływających na wynik wstępnej kontroli skar-gi konstytucyjnej, sporządzonej i wniesionej przez pełnomocnika profesjonalnego, jest dopuszczalne jedynie wyjątkowo i nie ma na celu wyręczania uczestników postępowania w zakresie obowiązków ciążących na nich z mocy ustawy. To skarżąca, jako podmiot inicju-jący postępowanie przed Trybunałem, powinna być zainteresowana wynikiem tego postępo-wania i aktywnie w nim uczestniczyć, zwłaszcza gdy – jak w sprawie niniejszej – została po-uczona, że brak jej należytej aktywności na etapie wstępnej analizy skargi przez Trybunał będzie rzutował negatywnie na dopuszczalność rozpoznania jej w postępowaniu merytorycz-nym. Trybunał zauważa ponadto, że skarżąca nie uprawdopodobniła, by między doręcze-niem jej odpisu zarządzenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego (24 grudnia 2020 r.) a upły-wem terminu jego wykonania (31 grudnia 2020 r.) nie mogła – z przyczyn obiektywnych – wykonać czynności polegającej na udokumentowaniu daty, o której mowa w wezwaniu. W rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności potwierdzające tezę skarżącej, że wyko-nanie zobowiązania we wskazanym terminie nie było możliwe „z racji na panujący stan epi-demii” (s. 2 pisma z 31 grudnia 2020 r.; argument ponowiony przez skarżącą w zażaleniu). Trybunał wskazuje, że stan epidemii spowodowany zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 i związane z nim obostrzenia nie mogą same w sobie usprawiedliwiać niewykonania przez skarżącą w czasie ich występowania czynności, do których została ona zobowiązana w postę-powaniu przed Trybunałem. Trybunał wskazuje również, że z żadnego z przedłożonych przez skarżącą do akt do-kumentów nie wynika, by między 24 a 31 grudnia 2020 r. utrudniono jej dostęp do akt sądo-wych, w których znajdowało się zwrotne potwierdzenie odbioru orzeczenia, w związku z któ-rym wystąpiła ze skargą konstytucyjną, albo by odmówiono jej tego dostępu. Z koresponden-cji mailowej przedstawionej przez pełnomocnika skarżącej przy zażaleniu wynika natomiast, że wniosek o wgląd do akt, o których mowa, pełnomocnik złożył w formie elektronicznej 30 grudnia 2020 r. (tj. w przeddzień upływu terminu wykonania zarządzenia Prezesa Trybu-nału), a także że po upływie zaledwie 12 minut od przesłania tego wniosku otrzymał on in-formację zwrotną od pracownika Biura Obsługi Interesantów Sądu Okręgowego o przekaza-niu wniosku do rozpoznania w wydziale właściwym tego sądu. Za prawidłowe należy zatem uznać zawarte w zaskarżonym postanowieniu ustalenie Trybunału, że skarżąca nie usunęła braku formalnego skargi konstytucyjnej w zakresie udo-kumentowania daty doręczenia jej orzeczenia ostatecznego. 2.2. Trybunał w obecnym składzie stwierdza również, że zarzuty zażalenia nie podwa-żają drugiej z podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, dotyczącej niewskazania sposobu, w jaki konstytucyjne wolności lub prawa – wynikające z wzorców kontroli przywołanych we wniesionej skardze – zostały naruszone przez kwestionowane przepisy. Skarżąca nie podjęła polemiki z ustaleniami dotyczącymi zaistnienia tej podstawy odmowy; nie odniosła się w szczególności do przyjęcia przez Trybunał, że zarzuty skargi skierowała w istocie wobec aktu zastosowania prawa w jej sprawie. Skarżąca nie przedstawiła OTK ZU B/2025 Ts 152/20 poz. 103 5 tym samym argumentów, które Trybunał mógłby rozważyć na etapie rozpatrywania zażale-nia. Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.