Ts 153/18

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 25 lutego 2021 r. Pozycja 48 POSTANOWIENIE z dnia 2 grudnia 2020 r. Sygn. akt Ts 153/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki – przewodniczący Leon Kieres – sprawozdawca Wojciech Sych, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 19 sierpnia 2020 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej Sp. z o.o., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 9 października 2018 r. (data nadania) Sp. z o.o. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpiła o stwierdzenie, że: 1) art. 118 § 5 usta-wy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) jest niezgodny z art. 32 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 31 ust. 3 zdanie ostatnie; art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5; art. 77 ust. 1 i 2; art. 77 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 oraz art. 77 ust. 1 i 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji; 2) art. 1173 k.p.c. jest nie-zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2; art. 10 ust. 1; art. 2 Konstytucji; 3) art. 244 § 1 k.p.c. oraz art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rze-czypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1265, ze zm.; dalej: ustawa o prokuratorii) są niezgodne z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji; 4) art. 29 k.p.c. w zakresie, w jakim stanowi, że „wyłącznym do rozpoznania powództwa jest [s]ąd, z którego działaniem wiąże się powództwo”, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji; 5) art. 2 § 1a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 52, ze zm.; dalej: p.u.s.p.) jest niezgodny z art. 10 ust. 2; art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji. OTK ZU B/2021 Ts 153/18 poz. 48 2 2. Skarżąca twierdzi, że zakwestionowany w skardze art. 118 § 5 k.p.c. różnicuje sytu-ację osób występujących ze skargą konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego oraz ze skargą kasacyjną do Sądu Najwyższego. Kryterium różnicującym jest, jej zdaniem, ich status materialny. Jak argumentuje, osoba posiadająca odpowiednie środki może ustanowić pełno-mocnika i wystąpić z jednym z tych środków prawnych, natomiast osoba, której nie stać na opłacenie adwokata lub radcy prawnego zostaje „skontrolowana” przez podmiot nieposiada-jący statusu właściwego, niezawisłego i bezstronnego sądu. Przepis ten umożliwia więc „wstępne rozpoznanie” poglądów mandanta, a także „wydawanie orzeczeń” przez osobę do tego nieuprawnioną. Prawo do rozpoznania sprawy przez właściwy sąd – jak twierdzi skarżą-ca – narusza także praktyka stosowania art. 1173 k.p.c., która polega na zastępowaniu orze-czenia sądu (o ustanowieniu i wyznaczeniu pełnomocnika) czynnością techniczną Okręgowej Rady Adwokackiej lub Okręgowej Izby Radców Prawnych. Zakwestionowany w skardze art. 244 § 1 k.p.c. w związku z art. 33 § 2 ustawy o prokuratorii narusza natomiast zasadę państwa prawnego i prawo do rzetelnej procedury sądowej, ponieważ „automatycznie” uznaje za wiarygodny każdy dokument urzędowy. Zaskarżony art. 29 k.p.c., według skarżącej, naru-sza prawo do rzetelnego rozpoznania sprawy, ponieważ umożliwił wydanie orzeczenia przez sąd, „który winien był zostać wyłączony od orzekania zgodnie z zasadą nemo iudex causa sua”. Jak podkreśliła skarżąca, każdy sędzia sądu „przeciwko któremu wytoczono powództwo nie wydaje wyroków we własnym imieniu, ani też w imieniu wydziału lub referatu, w którym orzeka, lecz jako instytucja – Sąd Okręgowy, który jest samodzielną odrębną jednostką orga-nizacyjną Skarbu Państwa”. Z kolei art. 2 § 1a p.u.s.p. narusza wskazane w petitum skargi postanowienia Konstytucji, ponieważ umożliwia sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez osoby, które nie posiadają statusu sędziego, tj. osoby, które nie zostały nominowane do pełnienia tego urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. 3. Postanowieniem z 19 sierpnia 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 2 września 2020 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konsty-tucyjnej stwierdziwszy, że nie spełnia ona warunków określonych w art. 53 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Trybunał ustalił, że skarżąca łączy naruszenie swych praw z dwoma orzeczeniami, które wskazała jako ostateczne w rozu-mieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji (tj. z wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 4 lipca 2017 r., sygn. […] oraz postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z 31 lipca 2018 r., sygn. akt […]). Zda-niem Trybunału skarżąca nie wyjaśniła, w którym z tych orzeczeń doszło do naruszenia jej praw wskazanych w skardze. Nie określiła także, który z zakwestionowanych w skardze przepisów był podstawą wyroku, a który postanowienia. Trybunał stwierdził również, że skarżąca nie usunęła jednego z braków formalnych skargi (nie udokumentowała daty wystą-pienia przez nią do Sądu Rejonowego w T. z wnioskiem, o którym mowa w art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK). Niezależnie od powyższego Trybunał zauważył, że zaskarżone art. 1173 i art. 118 § 5 k.p.c. nie były podstawą żadnego z orzeczeń dołączonych do skargi. W zakresie zakwestio-nowanych art. 29, art. 244 k.p.c. i art. 33 ust. 2 ustawy o prokuratorii Trybunał ustalił nato-miast, że skarga została wniesiona z przekroczeniem terminu wskazanego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Z kolei odnośnie do zaskarżonego art. 2 § 1a p.u.s.p., Trybunał przypomniał, że w wyroku z 20 listopada 2019 r. (sygn. SK 6/18, OTK ZU A/2019, poz. 62) uznał, iż orzeka-nie w sprawie przyznania pełnomocnika z urzędu w postępowaniu przed Trybunałem przez referendarzy oraz kontrola tych postanowień przez sąd rejonowy działający jako sąd drugiej instancji nie narusza postanowień Konstytucji. OTK ZU B/2021 Ts 153/18 poz. 48 3 4. W zażaleniu złożonym 7 września 2020 r. (data nadania) skarżąca zakwestionowała postanowienie Trybunału w zakresie zaskarżonych w skardze art. 118 § 5, art. 1173, art. 244 § 1 i art. 29 k.p.c. i art. 33 ust. 2 ustawy o prokuratorii. Jednocześnie wyjaśniła, że „nie pod-trzymuje skargi w zakresie” art. 2 § 1a p.u.s.p. W zarzutach sformułowanych w środku odwo-ławczym wyraziła przekonanie, że w odpowiedzi na „lakoniczne” zarządzenie w sprawie usunięcia braków formalnych precyzyjnie wskazała orzeczenia, o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Podkreśliła ponadto, że uzasadnienie skargi i pisma procesowego z 9 grudnia 2019 r. „pozwalają na bezproblemowe ustalenie, który z zaskarżonych przepisów normował sytuację procesową strony w kolejnych stadiach postępowania”. W dalszej części zażalenia skarżąca przywołała orzecznictwo sądowe dotyczące wymogów, jakie powinny spełniać pi-sma procesowe oraz zarządzenia wzywające do usunięcia ich braków formalnych. W stosunku do podstaw odmowy nadania skardze dalszego biegu w zakresie art. 1173 i art. 118 § 5 k.p.c. skarżąca powtórzyła wywody sformułowane w skardze. Dodała przy tym, że istotą zarzutu jest „taka ich treść normatywna, która wyklucza w praktyce poddanie tychże przepisów kontroli konstytucyjnej. Tworzą bowiem zaskarżone przepisy mechanizm postę-powania przed organem innym niż Sąd, które to postępowanie nie jest poddawane żadnej kontroli sądowej – a w konsekwencji «wymyka się» prawu określonemu w Art. 79 ust. 1 Konstytucji. (…) Tymczasem Art. 79 ust. 1 Konstytucji przewiduje prawo do złożenia skargi konstytucyjnej na każdy przepis w ramach którego orzeczono o prawach strony chronionych ustawą zasadniczą (tu o prawie do postępowania opartego na normie Art. 77 ust. 1 Konstytu-cji)”. Skarżąca nie zgodziła się także ze stwierdzeniem, że skarga w zakresie art. 29, art. 244 k.p.c. i art. 33 ust. 2 ustawy o prokuratorii została złożona w Trybunale z naruszeniem usta-wowego terminu. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada prze-de wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sfor-mułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze kon-stytucyjnej. 3. W stosunku do pierwszego z zarzutów należy zauważyć, że zarówno art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK stanowią o tym, iż skarga konstytucyjna może być wniesiona do Trybunału tylko i wyłącznie w związku z jednym ostatecznym rozstrzygnię-ciem. Trybunał ustalił, że skarżąca łączy naruszenie swych praw określonych w skardze z kilkoma dołączonymi do niej orzeczeniami. Dlatego została wezwana m.in. do wskazania, w którym z nich orzeczono ostatecznie o tych prawach. W piśmie procesowym z 9 grudnia 2019 r. skarżąca wyjaśniła, że w sprawie, w związku z którą wystąpiła do Trybunału narusze-nie tych praw łączy z dwoma ostatecznymi orzeczeniami. OTK ZU B/2021 Ts 153/18 poz. 48 4 3.1. W zarzutach sformułowanych w zażaleniu skarżąca nie wzięła pod uwagę tego, że skoro w jednym piśmie procesowym poddała ocenie Trybunału de facto dwie skargi konsty-tucyjne, to każda z nich powinna spełniać wymogi określone w art. 53 ust. 1 pkt 1-3 u.o.t.p.TK. Zgodnie z tym przepisem zarówno jedna, jak i druga powinna więc zawierać okre-ślenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie któ-rego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącej określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżąca domaga się stwierdze-nia niezgodności z Konstytucją (pkt 1), jak również wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącej, i w jaki sposób – jej zdaniem – zostały naruszone (pkt 2), a także uza-sadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu norma-tywnego, ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącej, z powołaniem argu-mentów i dowodów na jego poparcie (pkt 3). 3.2. Skarżąca nie uwzględniła tego, że Trybunał jest związany granicami skargi, co w konsekwencji uniemożliwia mu samodzielne identyfikowanie orzeczenia wydanego na podstawie zakwestionowanych w skardze przepisów, a także przyporządkowywanie do nich – zgodnie z intencjami skarżącego – zarzutów sformułowanych w piśmie procesowym (por. postanowienie TK z 25 sierpnia 2020 r., sygn. SK 62/19, OTK ZU A/2020, poz. 43, a także uwagi do wyroku TK z 20 listopada 2019 r., sygn. SK 6/18, OTK ZU A/2019, poz. 62. w czę-ści umarzającej postępowanie). To bowiem na skarżącym, a nie na Trybunale spoczywa cię-żar obalenia przyjętego w systemie prawnym domniemania konstytucyjności i legalności przepisów prawa. 3.3. Trybunał zauważa, że w zażaleniu skarżąca nie odniosła się do kwestii nieusunię-cia braku formalnego skargi (czyli braku udokumentowania daty wystąpienia przez nią do Sądu Rejonowego w T. z wnioskiem, o którym mowa w art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK). 3.4. Mając powyższe na względzie, Trybunał stwierdza, że w postanowieniu z 19 sier-pnia 2020 r. zasadnie uznał, że analizowana skarga nie spełnia wymogów określonych w art. 53 ust. 1 pkt 1-3 u.o.t.p.TK, a także że skarżąca nie usunęła w terminie braku formalne-go. W związku z tym – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 i 2 u.o.t.p.TK – Trybunał prawidłowo odmówił nadania dalszego biegu skardze. Okoliczność ta przesądza o nieuwzględnieniu roz-patrywanego zażalenia. 4. Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdza, że pozostałe zarzuty sformułowane w złożonym środku odwoławczym są niezasadne. 4.1. Skarżąca nie zauważa tego, że w żadnej ze spraw, które przedstawiła Trybunało-wi, nie doszło do ustanowienia pełnomocnika z urzędu i do odmowy sporządzenia przez niego skargi konstytucyjnej. Raz jeszcze należy wskazać, że dołączone do skargi orzeczenia rozstrzygają o odszkodowaniu od Skarbu Państwa za wydanie orzeczenia niezgodnego z pra-wem, a także o odmowie ustanowienia pełnomocnika do sporządzenia skargi konstytucyjnej z powodu nieusunięcia przez skarżącą braków formalnych wniosku. Pomiędzy nimi, a zakwe-stionowanymi w skardze art. 1173 i art. 118 § 5 ustawy z dnia z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) nie ist-nieje więc stosowny związek warunkujący możliwość inicjacji konkretnej kontroli konstytu-cyjności. 4.2. Nie można też zgodzić się ze skarżącą, jakoby w zakwestionowanym postanowie-niu Trybunał błędnie przyjął, że skarga – w zakresie zakwestionowanych w niej art. 29, OTK ZU B/2021 Ts 153/18 poz. 48 5 art. 244 k.p.c. i art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rze-czypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1265, ze zm.) – została złożona z naruszeniem ustawowego terminu. Jak ustalił Trybunał – a czego skarżąca w zażaleniu nie kwestionuje – powyższe przepisy kształtowały jej sytuację prawną w postępowaniu zakończonym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 4 lipca 2017 r. Jak już wskazano, skarżąca nie udokumentowała wystą-pienia z wnioskiem w związku z tym orzeczeniem. Wniosek o ustanowienie pełnomocnika do sporządzenia skargi konstytucyjnej dotyczył natomiast bliżej nieokreślonego orzeczenia tego sądu z 13 czerwca 2017 r. Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p.TK – nie uwzględnił zażalenia.