Ts 155/22

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 30 września 2024 r. Pozycja 213 POSTANOWIENIE z dnia 25 czerwca 2024 r. Sygn. akt Ts 155/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bogdan Święczkowski – przewodniczący Rafał Wojciechowski – sprawozdawca Stanisław Piotrowicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 16 maja 2023 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.J., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 18 lipca 2022 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o zbadanie zgodności: 1) art. 394 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296; dalej: k.p.c.) „w zakresie, w jakim nie dotyczy on orzeczenia [s]ądu II instancji w przedmiocie postępowania wywołanego skar-gą o wznowienie postępowania” z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1, art. 7 w związku z art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 3942 k.p.c. „w zakresie, w ja-kim nie dotyczy on orzeczenia [s]ądu II instancji w przedmiocie postępowania wywołanego skargą o wznowienie postępowania” z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1, art. 7 w związku z art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 3943 k.p.c. z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1, art. 2 Konstytucji. 2. Postanowieniem z 16 maja 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 22 maja 2023 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytu-cyjnej. Po pierwsze, stwierdził, że art. 394 § 1 i art. 3943 k.p.c. nie stanowiły podstawy wska-zanego przez skarżącego ostatecznego rozstrzygnięcia. Po drugie, w odniesieniu do art. 3942 k.p.c. uznał, że skarga konstytucyjna nie spełnia określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytu- OTK ZU B/2024 Ts 155/22 poz. 213 2 cyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) wymogu wskazania wolności lub praw skarżącego oraz sposobu, w jaki jego zdaniem zostały one naruszone. Nie spełnia także okre-ślonego w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK wymogu uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestio-nowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyjną wol-nością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. 3. W zażaleniu z 29 maja 2023 r. (data nadania) skarżący zażądał skierowania przez skład orzekający wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 61 ust. 4 (błędnie oznaczonego jako art. 60 ust. 4) u.o.t.p.TK z art. 190 ust. 5 Konstytucji, a także art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5 Konstytucji oraz zawieszenia postępowania do czasu rozpoznania wniosku. Skarżący wniósł także o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skie-rowanie skargi do merytorycznego rozpoznania. W odniesieniu do podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu skarżący podniósł, że „za chybione […] uznać należy ap[r]ioryczne założenie zawarte w za-skarżonym postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego iż zaskarżone normy prawne nie miały zastosowania w sprawie stanowiącej podstawę wniesienia skargi. Otóż winny one mieć zasto-sowanie z mocy [a]rt. 406 KPC, a w ich niezastosowaniu skarżący słusznie dopatruje się nie-konstytucyjności systemu norm prawnych – poprzez naruszenie zasady procedowania Sądów wyłącznie w granicach i na podstawie ustawy czyli naruszenia prawa do rzetelnej procedury sądowej opartej o treść norm prawa – [a]rt. 45 ust. 1 Konstytucji w związku z [a]rt. 7 Konsty-tucji” (s. 3 zażalenia). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Zgodnie z orzecznictwem Trybunału zażalenie na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej powinno dotyczyć podstaw, na których odmowa ta była oparta. Przedmiotem postępowania zażaleniowego jest bowiem ustalenie ich prawidłowości. 2. Trybunał Konstytucyjny w obecnym składzie uznaje, że odniesienie się do treści zażalenia musi zostać poprzedzone uwagami natury ogólnej, dotyczącymi zasady skargowo-ści, obowiązującej w tym postępowaniu. Zgodnie z art. 67 ust. 1 u.o.t.p.TK Trybunał, orzeka-jąc, jest związany zakresem zaskarżenia wskazanym we wniosku, pytaniu prawnym albo skardze konstytucyjnej. Zasada ta wymaga, aby skarżący sam określił akt normatywny (lub jego część) będący przedmiotem postępowania. Trybunał nie może z urzędu rozszerzyć tak wskazanego przedmiotu kontroli. Podmiot występujący z zażaleniem na postanowienie o od-mowie nadania skardze dalszego biegu sam określa zatem granice, w ramach których sprawa podlega rozpoznaniu. Istotna jest przy tym funkcja, jaką pełni ten środek odwoławczy. Jak wynika z treści art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK, na postanowienie o odmowie nadania skardze konsty-tucyjnej dalszego biegu skarżącemu przysługuje zażalenie do Trybunału w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia tego postanowienia. Przedmiotem zażalenia jest wydane w ramach wstępnej kontroli postanowienie dotyczące oceny strony formalnej skargi. Ze względu na to, że przepis ten dotyczy postanowienia o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, należy uznać, że zażalenie może odnosić się jedynie do przedstawionych przez Trybu-nał Konstytucyjny argumentów przemawiających za negatywną oceną strony formalnej skar- OTK ZU B/2024 Ts 155/22 poz. 213 3 gi. Brak takiego odniesienia musi zostać każdorazowo oceniony jako niepodważenie zasadno-ści argumentacji zawartej w zaskarżonym postanowieniu i skutkować będzie nieuwzględnie-niem zażalenia (por. postanowienie TK z 31 października 2011 r., sygn. Ts 306/10, OTK ZU nr 5/B/2011, poz. 381). 3. W odniesieniu do żądania skarżącego „skierowani[a] przez skład orzekający wnio-sku do Trybunału Konstytucyjnego” o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK, należy zauważyć, że ani Konstytucja, ani przepisy u.o.t.p.TK nie przewidują takiej formy aktywności procesowej. Nie upoważniają także Trybunału do wszczęcia postępowania ex officio. W obowiązującym stanie prawnym z wnioskiem o zbadanie hierarchicznej zgodno-ści aktów prawnych mogą wystąpić do Trybunału wyłącznie podmioty określone w art. 191 ust 1 pkt 1-5 ustawy zasadniczej. Każdy natomiast, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w u.o.t.p.TK, wystąpić do Trybunału ze skargą konstytucyjną (art. 79 ust. 1 Konstytucji). Mając powyższe na względzie, Trybunał stwierdza, że sformułowany przez skarżącego w zażaleniu wniosek nie wywołuje żadnych skutków procesowych. 4. Trybunał stwierdza, że postanowienie z 16 maja 2023 r. o odmowie nadania dalsze-go biegu skardze konstytucyjnej jest prawidłowe, a stanowisko skarżącego zajęte w zażaleniu nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wskazano na wstępie, podniesione w zażaleniu zarzuty i argumenty powinny wskazywać na nieprawidłowości, które – zdaniem skarżącego – wystę-pują w zaskarżonym orzeczeniu. Mają dotyczyć tego, co zostało zawarte w uzasadnieniu za-skarżonego postanowienia, gdyż ich zadaniem jest podważenie stanowiska, które Trybunał zajął w kwestionowanym rozstrzygnięciu. Orzekający w obecnym składzie Trybunał Konsty-tucyjny stwierdza, że rozpatrywane zażalenie nie spełnia powyższego warunku, ponieważ nie wnosi do rozpoznawanej sprawy żadnych nowych merytorycznych argumentów i treści. 4.1. Przystępując do oceny wniesionego środka odwoławczego, skład orzekający w niniejszej sprawie pragnie dla porządku zauważyć – po pierwsze, że wbrew twierdzeniom skarżącego na s. 5 kwestionowanego postanowienia wskazano, iż jedynie art. 394 § 1 i art. 3943 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) nie stanowiły podstawy wskazanego przez skarżącego ostatecznego rozstrzygnięcia, nie zaś wszystkie kwestionowane przez niego prze-pisy. Po drugie, że w żadnej części uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie ma wypo-wiedzi Trybunału – insynuowanej przez skarżącego – w której stwierdziłby on, że „postępo-wanie ze skargi o wznowienie nie jest elementem realizacji prawa określonego w [a]rt. 45 ust. 1 Konstytucji oraz [a]rt. 176 ust. 1 Konstytucji, [albowiem] nie podlega regułom wynika-jącym z tego przepisu” (s. 4 zażalenia). Trybunał uznał jedynie, powołując się na treść wyro-ku z 12 stycznia 2010 r., sygn. SK 2/09 (OTK ZU nr 1/A/2010, poz. 1), że „w okoliczno-ściach sprawy o sygn. SK 2/09 art. 3941 § 2 k.p.c. (przepis ten uchylono ustawą nowelizującą z 2019 r. i uznano za zbędny – druk Sejmu VIII kadencji nr 3137; pkt IV.27b) nie mógł być oceniany w aspekcie prawa do zaskarżenia orzeczeń sądu pierwszej instancji m.in. dlatego, że wynikające z tego przepisu ograniczenia odnośnie do zażalenia na postanowienie o odrzuce-niu skargi o wznowienie postępowania «dotyczą szczególnej sytuacji procesowej, jaką stano-wi wznowienie postępowania, które nie jest objęte wszystkimi gwarancjami prawa do sądu oraz powiązanej z nim zasady dwuinstancyjności postępowania», a przy tym «sam fakt po-dejmowania po raz pierwszy jakiegoś rozstrzygnięcia przez sąd odwoławczy nie oznacza, że jest to rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne»” (s. 6 postanowienia). OTK ZU B/2024 Ts 155/22 poz. 213 4 4.2. Trybunał podziela zawartą w zaskarżonym postanowieniu ocenę, zgodnie z którą art. 394 § 1 i art. 3943 k.p.c. nie stanowiły podstawy wskazanego przez skarżącego ostatecz-nego rozstrzygnięcia. Zauważa przy tym, że naruszenie konstytucyjnych wolności i praw skarżącego powinno mieć charakter bezpośredni. Oznacza to, że warunkiem dopuszczalności skargi jest zakwestionowanie w niej przepisu, który bezpośrednio stanowił podstawę roz-strzygnięcia. Jak wyjaśniono w wyroku pełnego składu Trybunału z 24 października 2007 r. (sygn. SK 7/06, OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 108), „skarżący nie może natomiast w drodze skargi kwestionować konstytucyjności aktów normatywnych niestanowiących podstawy do-tyczącego go indywidualnego rozstrzygnięcia. Podstawa rozstrzygnięcia obejmuje całokształt przepisów prawa (norm) stosowanych przez organ władzy publicznej w celu wydania aktu stosowania prawa”. Warunkiem tym jest ukształtowanie się ostatecznego orzeczenia na pod-stawie m.in. kwestionowanej w skardze normy generalno-abstrakcyjnej (zob. wyrok pełnego składu TK z 16 listopada 2011 r., sygn. SK 45/09, OTK ZU nr 9/A/2011, poz. 97). Powyższy wymóg ma swoje źródło w samej Konstytucji. Zgodnie bowiem z jej art. 79 ust. 1, skargę można wnieść „w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecz-nie […] o wolnościach lub prawach albo o […] obowiązkach określonych w Konstytucji”. Formalnym dopełnieniem tego wymagania jest art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, który stanowi, że skarga konstytucyjna zawiera określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł osta-tecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją. Z akt rozpatrywanej sprawy nie wynika, by którakolwiek z przesłanek określonych w zaskarżonych art. 394 § 1 i art. 3943 k.p.c. została skonkretyzowana wskutek wydania orze-czenia. Skarżący nie uprawdopodobnił, by zaskarżone przepisy stanowiły podstawę wydania – wskazanego jako orzeczenie ostateczne – postanowienia Sądu Okręgowego z 2 czerwca 2022 r. (sygn. akt […]), odrzucającego niedopuszczalny z mocy prawa środek odwoławczy na postanowienie sądu drugiej instancji o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania. Trybu-nał Konstytucyjny w zakwestionowanym postanowieniu zasadnie zatem stwierdził, że badana skarga nie spełnia wymogu określenia kwestionowanego przepisu, na podstawie którego osta-tecznie orzeczono o konstytucyjnych wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego. 4.3. Orzekający w obecnym składzie Trybunał Konstytucyjny w pełni podziela także pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, zgodnie z którym w odniesieniu do art. 3942 k.p.c. badana skarga konstytucyjna nie spełnia wymogów formalnych określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK. Sformułowana w zażaleniu argumentacja nie podważa tego stano-wiska. Oceny tej nie zmieniają bowiem podniesione w zażaleniu zarzuty sprowadzające się do ogólnych twierdzeń, że wbrew ocenie Trybunału zaskarżone normy prawne winny mieć zastosowanie na podstawie „[a]rt. 406 KPC, a w ich niezastosowaniu skarżący słusznie dopa-truje się niekonstytucyjności systemu norm prawnych – poprzez naruszenie zasady procedo-wania Sądów wyłącznie w granicach i na podstawie ustawy czyli naruszenia prawa do rzetel-nej procedury sądowej opartej o treść norm prawa – [a]rt. 45 ust. 1 Konstytucji w związku z [a]rt. 7 Konstytucji” (s. 3 zażalenia). Powołane przez skarżącego zarzuty nie wskazują na-tomiast, jakie argumenty lub dowody uzasadniające jego żądanie za tym przemawiają. Ciężar uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem spoczywa zaś na skarżącym (zob. art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK oraz postanowienie pełnego składu TK z 22 lipca 2015 r., sygn. SK 20/14, OTK ZU nr 7/A/2015, poz. 115), a Trybunał orzekając, związany jest wskazanym w skardze zakresem zaskarżenia (art. 67 ust. 1 u.o.t.p.TK). Dlatego zarządzeniem sędziego Trybunału z 8 grudnia 2022 r. skar-żący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej m.in. przez wy- OTK ZU B/2024 Ts 155/22 poz. 213 5 jaśnienie, w jaki sposób kwestionowane przepisy naruszają wolności lub prawa skarżącego (o których mowa w petitum skargi), jak i do uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności zakwe-stionowanych przepisów, z powołaniem argumentów lub dowodów na ich poparcie. Pismo skarżącego z 9 stycznia 2023 r. (data nadania), stanowiące odpowiedź na otrzymane zarzą-dzenie, nie doprowadziło jednak do usunięcia wskazanych braków. Z tego względu wydane zostało postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, a wniesio-ne zażalenie nie podważyło podstaw tej odmowy. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.