Ts 158/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 1 kwietnia 2022 r. Pozycja 74 POSTANOWIENIE z dnia 16 lutego 2022 r. Sygn. akt Ts 158/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Krystyna Pawłowicz – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski – sprawozdawca Bartłomiej Sochański, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 13 lipca 2021 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej S.D., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 26 października 2020 r. (data nadania) S.D. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocników z wybo-ru, wystąpił o stwierdzenie, że: 1) art. 214 § 1, art. 230 i art. 233 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) oraz § 1, 2, 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107; dalej: rozporządzenie) są nie-zgodne z art. 84 oraz art. 217 oraz w związku z art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji; 2) art. 214 § 1, art. 230 i art. 233 p.p.s.a. oraz § 1, 2, 3 i 4 rozporządzenia są niezgodne z art. 92 ust. 1 oraz art. 84 i art. 217 Konstytucji; 3) art. 214 § 1 i art. 230 § 1 p.p.s.a. są niezgodne z art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 2 oraz art. 184 Konstytucji; 4) art. 214 § 1, art. 230 i art. 231 p.p.s.a. w związku z § 1 w związku z § 3 rozporządzenia naruszają art. 32 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji. Postanowieniem z 13 lipca 2021 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 16 lipca 2021 r.) Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego bie-gu. Trybunał stwierdził, że nie spełnia ona warunków określonych w art. 79 ust. 1 Konstytu-cji, a doprecyzowanych w art. 53 ust. 1 pkt 1-3 u.o.t.p.TK. Uznał, że zakwestionowane w skardze art. 233 p.p.s.a. oraz § 1 pkt 1-3 i § 2 i 4 rozporządzenia nie były podstawami OTK ZU B/2022 Ts 158/20 poz. 74 2 prawnymi – wskazanego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji – postano-wienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lipca 2020 r. (sygn. akt […]), oddalającego zażalenie skarżącego na zarządzenie przewodniczącego Wydziału z 20 stycznia 2020 r. (sygn. akt […]), wzywające do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. W odniesieniu do pozostałych poddanych kontroli Trybunału przepisów stwierdził natomiast, że skarga konstytucyjna nie realizuje wymogu wskazania naruszonych praw, a w konsekwencji sposobu ich naruszenia. W zażaleniu złożonym 22 lipca 2021 r. skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Trybunału oraz o merytoryczne rozpatrzenie skargi konstytucyjnej. Skarżący podzielił w nim ustalenia Trybunału co do podstawy prawnej ostatecznego orzeczenia. Zarzucił natomiast, że Trybunał błędnie przyjął, iż skarga nie realizuje wymogu wskazania naruszonych praw, a w konsekwencji sposobu ich naruszenia. W tym zakresie m.in. podtrzymał stanowisko przed-stawione w skardze, zgodnie z którym „opłata sądowa, a więc także wpis jest «ciężarem i świadczeniem publicznym» w rozumieniu art. 84 Konstytucji RP, a także «inną daniną pu-bliczną», o której mowa w art. 217 Konstytucji RP”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Rozpoznając zażalenie Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek od-mowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sfor-mułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze kon-stytucyjnej. 3. Skarżący podziela ustalenia Trybunału odnośnie podstawy prawnej ostatecznego orzeczenia. Stwierdza, że pozostałe przepisy poddane kontroli Trybunału „są jednak dotknięte taką samą wadą konstytucyjną” jak przepisy, na podstawie których orzeczono w jego sprawie i w związku z tym, dla zapewnienia porządku prawnego, powinny zostać uchylone. Należy zatem raz jeszcze podkreślić, że zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji w proce-durze inicjowanej wniesieniem skargi konstytucyjnej zarzuty niekonstytucyjności mogą doty-czyć tylko tej normy, na podstawie której wydano orzeczenie lub decyzję naruszającą konsty-tucyjne prawa lub wolności. Jak stwierdził Trybunał w wyroku z 6 grudnia 2011 r., „[a]rt. 79 Konstytucji nie gwarantuje możliwości kwestionowania każdego przepisu kształtującego sy-tuację prawną skarżącego, ale jedynie takiego, który stanowił podstawę normatywną orzecze-nia” (sygn. SK 3/11, OTK ZU nr 10/A/2001, poz. 113). Skarga konstytucyjna, w której skar-żący formułuje zarzuty niekonstytucyjności przepisów niebędących podstawą orzeczenia, nabiera cech actio popularis, charakterystycznych dla wniosku w sprawie abstrakcyjnej kon-troli norm. 4. Skarżący zarzuca Trybunałowi, że stawiając w zaskarżonym postanowieniu tezę o autonomicznym charakterze pojęć konstytucyjnych nie wyjaśnił, jaki jest charakter prawny opłaty sądowej, a co za tym idzie wpisu od skargi kasacyjnej. Podniósł także, że w zakwe-stionowanym postanowieniu Trybunał pominął własne orzecznictwo, dotyczące kwestii ure- OTK ZU B/2022 Ts 158/20 poz. 74 3 gulowania opłat w rozporządzeniu, a także kwalifikowania – na podstawie definicji ustawo-wych – niektórych opłat za daniny publiczne. Wprawdzie Trybunał w swoich orzeczeniach zajmował się kwestią uregulowania wszelkiego rodzaju opłat w aktach podustawowych, jednak okoliczność ta nie przesądza per se o przekazaniu skargi do merytorycznego rozpoznania. Wystąpienie ze skargą konstytucyj-ną, jak przypomina Trybunał, nakłada na skarżącego obowiązek dochowania określonych prawem wymagań. Środek ten, poza spełnieniem wymogów stawianych względem pisma procesowego, musi zawierać elementy treściowe, które zrealizują warunki wskazane w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz w przepisach u.o.t.p.TK. Skarżący jest zatem zobligowany m.in. do wskazania, która konstytucyjna wolność lub które jego konstytucyjne prawo zostało naruszo-ne przez przepis będący podstawą prawną orzeczenia, w związku z którym wniósł skargę (art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK). Ze wskazaniem sposobu naruszenia praw wiąże się natomiast uprawdopodobnienie, że akt normatywny wprowadza ograniczenie wolności lub praw skarżącego w sposób niezgodny z Konstytucją. Dla spełnienia powyższego wymogu niezbędne jest więc przedstawienie takich argumentów lub dowodów, które uzasad-nią sformułowane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). Obowiązek uprawdopo-dobnienia naruszenia praw i wolności podmiotu wnoszącego skargę konstytucyjną rodzi na-tomiast kompetencję Trybunału do dokonania oceny prawidłowości jego wykonania. Nie-spełnienie tego wymogu powoduje, że nie zostaje zrealizowany podstawowy warunek konsty-tucyjny (i ustawowy) skargi, będący istotą tego środka procesowego (zob. postanowienie TK z 7 marca 2017 r., sygn. Ts 199/16, OTK ZU B/2017, poz. 50). W postanowieniu z 13 lipca 2021 r. Trybunał, odwołując się do wyroku z 19 lipca 2011 r. (sygn. P 9/09, OTK ZU nr 6/A/2011, poz. 59) wskazał, że przyjęte w ustawach zna-czenie terminów nie może przesądzać o sposobie interpretacji przepisów konstytucyjnych. Trybunał nie podzielił tym samym argumentów skarżącego przedstawionych w skardze kon-stytucyjnej, a doprecyzowanych w piśmie procesowym z 6 kwietnia 2021 r., stanowiącym odpowiedź na zarządzenie sędziego Trybunału w sprawie usunięcia jej braków formalnych. Skarżący odwołując się do definicji daniny publicznej zamieszczonej w art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869, ze zm.) dowodził bowiem, że opłata sądowa, a więc także wpis od skargi kasacyjnej, jest „ciężarem i świadczeniem publicznym” w rozumieniu art. 84 Konstytucji, a także „inną daniną publicz-ną”, o której mowa w art. 217 Konstytucji. W tym stanie rzeczy w postanowieniu z 13 lipca 2021 r. Trybunał zasadnie uznał, że skoro art. 84 i art. 217 Konstytucji nie są adekwatne do badania zarzutów podniesionych w skardze, to skarżący nie uzasadnił, iż określenie wysoko-ści wpisu w rozporządzeniu, a nie w ustawie, jest niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji, a także prowadzi do naruszenia jego praw określonych w art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji. 5. Na uwzględnienie nie zasługują także pozostałe zarzuty sformułowane w zażaleniu. Nie ma bowiem racji skarżący twierdząc, że wyrok z 7 września 2004 r. (sygn. P 4/04, OTK ZU nr 8/A/2004, poz. 81), na który powołał się Trybunał w zakwestionowanym postanowie-niu, „nie ma istotnego znaczenia dla działalności sądów administracyjnych (…)”. Skoro jed-nym z zrzutów podniesionych w skardze jest brak uzasadnienia dla obowiązku fiskalnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, to w pełni zasadne jest twierdzenie, że prawa do sądu nie narusza zasada odpłatności wymiaru sprawiedliwości, a co za tym idzie, ukształto-wanie procedury sądowej w oparciu o tę zasadę. Jak wskazano w powyższym wyroku, koszty postępowania służą osiągnięciu należytej sprawności organizacyjnej i orzeczniczej sądów oraz selekcji roszczeń szykanujących i oczywiście niezasadnych od roszczeń uzasadnionych, służących ochronie praw i wolności jednostki. Koszty te spełniają liczne funkcje: społeczne, fiskalne, a także służebne wobec wymiaru sprawiedliwości. Obowiązek ich ponoszenia sam w sobie nie może więc stanowić podstawy do twierdzenia o niekonstytucyjnej ingerencji OTK ZU B/2022 Ts 158/20 poz. 74 4 w prawo do sądu. Skarżący twierdząc, że dla oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK nie ma znaczenia okoliczność opłacenia przez niego wpisu od skargi ka-sacyjnej, nie wziął pod uwagę tego, że zasadniczym powodem odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w zakresie zarzutu sformułowanego w pkt 4 komparycji, jest nieuzasadnienie zarzutów naruszenia zasady równości i zakazu niedyskryminacji. Trybunał w obecnym składzie zauważa, że skarżący nie odniósł się do tej kwestii. Zwraca także uwagę na to, że orzeczenie, w związku z którym skarżący wniósł skargę konstytucyjną, oddala jedy-nie zażalenie na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu. W związku z tym nie rozstrzyga ono o dostępie do sądu. Takim orzeczeniem jest bowiem orzeczenie o odrzuceniu nieopłaco-nej skargi kasacyjnej (por. wyrok TK z 7 marca 2006 r., sygn. SK 11/05, OTK ZU nr 3/A/2006, poz. 27, a także postanowienia TK z: 22 września 2004 r., sygn. Ts 75/04, OTK ZU nr 5/B/2004, poz. 314; 8 maja 2006 r., sygn. Ts 1/06, OTK ZU nr 2/B/2007, poz. 80; 28 lipca 2009 r., sygn. Ts 146/07, OTK ZU nr 5/B/2009, poz. 364 oraz 25 maja 2017 r., sygn. Ts 5/17, OTK ZU B/2017, poz. 167). Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.