Ts 162/18

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 5 listopada 2020 r. Pozycja 351 POSTANOWIENIE z dnia 19 lutego 2020 r. Sygn. akt Ts 162/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.S., A.S. i E.Ś.S. o zbadanie zgodności: art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypo-spolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1090, ze zm.) w zakresie, w jakim ogranicza możliwość przyznania rekompensaty tylko do osób mających miejsce zamieszkania poza obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 1 Protokołu dodatkowego nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, p o s t a n a w i a: 1) nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg w zakresie, w jakim kwestionuje zgodność art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1090, ze zm.) w zakresie, w jakim ogranicza możliwość przyznania rekompensaty tylko do osób mających miejsce zamieszkania poza obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji; 2) odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w pozostałym zakresie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 17 paź-dziernika 2018 r. (data nadania) M.S., A.S. oraz E.Ś.S. (dalej: skarżący) wystąpili z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego: Skarżący są spadkobiercami E.S., współwłaściciela majątku ziemskiego S. (dalej: S.), po II wojnie światowej znajdującego się poza granicami Polski. 5 sierpnia 2014 r. skarżący złożyli do Wojewody Małopolskiego wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że są spadko- OTK ZU B/2020 Ts 162/18 poz. 351 2 biercami E.S., obywatela polskiego, który posiadał 4 miejsca zamieszkania, w tym od 1938 r. w S. Wojewoda Małopolski decyzją z 11 sierpnia 2015 r. (znak […]) odmówił potwier-dzenia prawa do rekompensaty. Wskazał, że nie można przyjąć, że spadkodawca posiadał miejsce zamieszkania w majątku ziemskim S., ani też, że nie mógł powrócić na byłe terytorium RP po zakończeniu II wojny światowej. Skarżący złożyli odwołanie od tej decyzji, zarzucając naruszenie przepisów postę-powania oraz prawa materialnego przez uznanie, że spadkodawca nie spełnił przesłanek koniecznych do przyznania rekompensaty z uwagi na brak miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP. Minister Skarbu decyzją z 22 października 2015 r. (znak […]) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody Małopolskiego. Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., który wyrokiem z 2 marca 2016 r. (sygn. akt […]) oddalił skargę. Stwierdził, że spadkodawca skarżących prowadził w majątku Stremecz działalność gospodarczą, nie można jednak uznać, że było to jego miejsce zamieszkania. W związku z powyższym wyrokiem skarżący złożyli skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z 9 maja 2018 r. (sygn. akt […]) sąd oddalił skargę, uznając argumentację WSA. Zarządzeniem z 3 października 2019 r. sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżących do doręczenia pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżących w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, które umożliwi identyfikację sprawy, w związku z którą zostało udzielone, wraz z 4 kopiami, oraz kopii skargi wraz z załącznikami, a także do wskazania, w jaki sposób zaskarżony przepis narusza określone w skardze prawo własności przez jego arbitralne ograniczenie oraz uzasadnienie tego zarzutu. Pismem z 23 października 2019 r. (data nadania) skarżący wskazali powyższe, załączając pełnomocnictwo szczególne oraz kopię skargi. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga spełnia przesłanki, o których mowa w przywołanym przepisie Konstytucji oraz wymagania wskazane w art. 44, art. 53 i art. 77 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) a także, czy nie zachodzą okoliczności przewidziane w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK. 2. Skargę konstytucyjną w imieniu skarżących sporządził i wniósł adwokat. Do skargi załączono udzielone przez skarżących pełnomocnictwo do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej, a także do reprezentowania ich w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. 3. Skarżący wyczerpali przysługującą im drogę prawną, ponieważ wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 maja 2018 r. (sygn. akt […]; dalej: wyrok NSA) jest prawo-mocny i nie przysługują od niego żadne zwyczajne środki zaskarżenia. OTK ZU B/2020 Ts 162/18 poz. 351 3 4. Trybunał stwierdza, że skarżący dochowali trzymiesięcznego terminu wniesienia skargi konstytucyjnej przewidzianego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. Wyrok NSA został dorę-czony skarżącym 20 lipca 2018 r., a skargę wniesiono 17 października 2018 r. (data nadania). 5. W skardze zarzucono niekonstytucyjność art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1090, ze zm.; dalej: u.r.p.r.) w zakresie, w jakim ogranicza możliwość przyznania rekompensaty poprzez wprowadzenie obowiązku wykazania zamieszkania właściciela pozostawionego majątku zabużańskiego poza obecnym terytorium RP. Skarżący wskazali na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r. (sygn. SK 11/12, OTK ZU nr 9/A/2012, poz. 107), w którym orzeczono, że art. 2 pkt 1 u.r.p.r. w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący przytoczyli fragment uzasadnienia wyroku SK 11/12, zgodnie z którym „wprowadzenie przesłanki domicylu – w takim ujęciu, jak w ustawie rekompensacyjnej – bynajmniej nie oznacza miarkowania rekompensaty w zależności od liczby posiadanych nieruchomości, ani też nie powoduje, że rekompensatę otrzymają osoby, dla których utracona nieruchomość była centrum życiowym (wymagane jest bowiem zamieszkanie na byłym terytorium państwa polskiego, a nie w miejscowości, w której znajdowała się nieruchomość będąca podstawą rekompensaty, czy wręcz dokładnie w tej nieruchomości, ze względu na którą rekompensata ma być wypłacona)”. Zgodnie z wyrokiem TK w sprawie SK 11/12 zaskarżony przepis miał utracić moc z dniem 1 maja 2014 r., jednakże został zmieniony przez art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieru-chomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 195) z dniem 27 lutego 2014 r. Zdaniem skarżących, zmiana legislacyjna wprowadzona przez prawodawcę nie może być uznana za „efektywne remedium naruszenia” stwierdzonego wyrokiem TK o sygn. SK 11/12. W złożonych pismach skarżący podnoszą, że ich prawo własności zostało naruszone przez jego arbitralne ograniczenie, a to przez wprowadzenie przesłanki ograniczającej możliwość realizowania roszczenia majątkowego, tj. obowiązku wykazania zamieszkania właściciela pozostawionego majątku zabużańskiego na terytorium byłej RP w celu realizacji rekompensaty. Ich zdaniem, ustalenie przesłanki miejsca zamieszkania nie spełnia wymogów określonych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, jako nieproporcjonalne i niecelowe. 6. W ocenie Trybunału skarżący prawidłowo określili przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK), wskazali, jakie przysługujące im konstytucyjne prawa i w jaki sposób zostały – ich zdaniem – naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK), a także należycie uzasadnili sformułowane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK). Skoro złożona skarga w części, w jakiej dotyczy niezgodności zaskarżonego przepisu z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji spełnia wymagania przewidziane w u.o.t.p. TK, a nie zachodzą okoliczności określone w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK, to – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK – w tym zakresie zasadne jest nadanie jej dalszego biegu. 7. Skarga w części, w której dotyczy badania zgodności art. 2 ust. 2 u.r.p.r. z art. 1 Protokołu dodatkowego nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wol-ności (zwanej w złożonej skardze Europejską Konwencją Praw Człowieka; Dz. U. z 1995 r. OTK ZU B/2020 Ts 162/18 poz. 351 4 Nr 36, poz. 175/1, ze zm.) – nie spełnia wymogu określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, zgodnie z którym przysługuje ona tylko w przypadku, gdy zostały naruszone wolności lub prawa określone w ustawie zasadniczej (por. wyrok z 15 kwietnia 2009 r., sygn. SK 28/08, OTK ZU nr 4/A/2009, poz. 48). Z tego też powodu – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – należało postanowić, jak w punkcie 2 sentencji. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na pkt 2 powyższego postanowienia, w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.