Ts 163/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 21 maja 2024 r. Pozycja 121 POSTANOWIENIE z dnia 24 stycznia 2024 r. Sygn. akt Ts 163/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski – przewodniczący Mariusz Muszyński – sprawozdawca Jarosław Wyrembak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 20 maja 2020 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej S.S., p o s t a n a w i a: uwzględnić zażalenie oraz nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 31 paździer-nika 2019 r. (data nadania), działająca we własnym imieniu radca prawny S.S. (dalej: skarżą-ca) zarzuciła niezgodność: 1) art. 39822 w związku z art. 48 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postę-powania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 155, ze zm.; dalej: k.p.c.), w brzmieniu obowiązu-jącym 11 marca 2018 r.: a) w zakresie, w jakim „odnośnie [do] sprawy już zawisłej przed sądem pierwszej in-stancji, nie wyłącza z urzędu od rozpoznania skargi na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie kosztów sądowych, sędziego prowadzącego daną sprawę”, z art. 45 Konstytu-cji Rzeczypospolitej Polskiej, b) w zakresie, w jakim „nie przewiduje ostatecznego terminu procesowego do którego skarga na orzeczenie referendarza sądowego winna być rozpoznana”, z art. 77 ust. 2 w związ-ku z art. 78 Konstytucji; 2) art. 380 k.p.c. w zakresie, w jakim „nie przewiduje możliwości rozpoznania przez sąd drugiej instancji tych postanowień sądu pierwszej instancji, które nie podlegały zaskarże-niu w drodze zażalenia, a w których sąd ten procedował jako sąd odwoławczy, rozpoznając skargę na orzeczenie referendarza sądowego”, z art. 176 Konstytucji. 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem faktycz-nym: OTK ZU B/2024 Ts 163/19 poz. 121 2 W sprawie z wniosku skarżącej o wyznaczenie zarządcy rzeczą wspólną, toczącej się przed Sądem Rejonowym w G. pod sygn. akt […], referendarz sądowy postanowieniem z 26 września 2018 r. ustalił i przyznał biegłemu sądowemu z zakresu wyceny nieruchomości wynagrodzenie w kwocie 2987,06 zł za sporządzenie opinii. Skarżąca wniosła skargę na orzeczenie referendarza. Postanowieniem z 1 lutego 2019 r. Sąd Rejonowy w G. (sygn. akt […]) ustanowił za-rządcę sądowego nieruchomości wspólnej, opisanej w tym orzeczeniu. Z kolei w postanowie-niu z 14 lutego 2019 r. (sygn. akt […]) Sąd ten utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 26 września 2018 r., a – wobec niepodpisania sentencji wskazanego rozstrzygnię-cia – 8 kwietnia 2019 r. ponownie wydał postanowienie o utrzymaniu w mocy orzeczenia referendarza. Na postanowienie z 1 lutego 2019 r. skarżąca wniosła apelację, w której zarzuciła na-ruszenie: – art. 227 w związku z art. 232 w związku z art. 328 § 2 k.p.c.; – art. 278 w związku z art. 232 zdanie drugie w związku z art. 233 k.p.c.; – art. 233 k.p.c., art. 39823 k.p.c.; – art. 316 w związku z art. 520 k.p.c. w związku z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 300, ze zm.; dalej: u.k.s.s.c.). Postanowieniem z 12 lipca 2019 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w G. oddalił apela-cję skarżącej. 3. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 5 lutego 2020 r. skarżąca zo-stała wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) wyjaśnienie, czy skarżąca omyłkowo wskazała w punkcie 1 petitum oraz na s. 2 uzasadnienia skargi konstytucyjnej art. 39812 zamiast art. 39822 k.p.c., jako przedmiot zaskar-żenia; 2) w razie pozytywnej odpowiedzi na powyższe pytanie: a) wskazanie, które brzmienie art. 39822 oraz art. 48 k.p.c. zostało uczynione przed-miotem skargi konstytucyjnej, b) uzasadnienie zarzutu niezgodności art. 39822 w związku z art. 48 k.p.c. z art. 77 ust. 2 w związku z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 3) uzasadnienie zarzutu niezgodności art. 380 k.p.c. z art. 176 Konstytucji. 4. W piśmie procesowym, wniesionym do Trybunału 17 lutego 2020 r. (data nadania), skarżąca wyjaśniła, że art. 39812 k.p.c. został wskazany omyłkowo, przedmiotem skargi jest art. 39822 w związku z art. 48 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym 11 marca 2018 r. Przedsta-wiła także uzasadnienie zarzutów niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów. 5. Postanowieniem z 20 maja 2020 r. Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Try-bunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) – odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. W uzasadnieniu Trybunał wskazał, że: – po pierwsze, skarżąca – wypełniając wynikający z art. 53 ust. 2 pkt 1 u.o.t.p.TK ob-owiązek procesowy załączenia do skargi rozstrzygnięcia wydanego na podstawie zakwestio-nowanego aktu normatywnego – przedstawiła postanowienie Sądu Rejonowego w G. z 8 kwie-tnia 2019 r. (sygn. akt […]) o utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w G. z 26 września 2018 r. (sygn. akt […]) w przedmiocie wynagro-dzenia biegłego; OTK ZU B/2024 Ts 163/19 poz. 121 3 – po drugie, skarżąca – wypełniając wynikający z art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK obo-wiązek załączenia rozstrzygnięcia przesądzającego o wyczerpaniu drogi prawnej – skarżąca przedstawiła postanowienie Sądu Okręgowego w G. z 12 lipca 2019 r. (sygn. akt […]) o odda-leniu apelacji na postanowienie Sądu Rejonowego w G. z 1 lutego 2019 r. (sygn. akt […]) o ustanowieniu zarządcy sądowego nieruchomości wspólnej. Pierwsze z tych orzeczeń, wydane na podstawie art. 39823 § 1 i 2 w związku z art. 397 § 11 k.p.c., dotyczyło wyłącznie prawidłowego zastosowania przez referendarza sądowego art. 288 k.p.c., art. 89 ust. 1-3 i art. 90 u.k.s.s.c. oraz § 2 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedli-wości z dnia 24 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia stawek wynagrodzenia biegłych, taryf zryczałtowanych oraz sposobu dokumentowania wydatków niezbędnych dla wydania opinii w postępowaniu cywilnym (Dz. U. poz. 518, ze zm.) przy ustalaniu wynagrodzenia dla bie-głego. Z kolei drugie – wydane na podstawie art. 385 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. – dotyczy-ło prawidłowości rozstrzygnięcia w przedmiocie ustanowienia zarządu sądowego i to w grani-cach zakreślonych przez samą skarżącą, tj. przez pryzmat: art. 227 w związku z art. 232 w związku z art. 328 § 2, art. 278 w związku z art. 232 zdanie drugie w związku z art. 233, art. 233, art. 39823 k.p.c., a także art. 316 w związku z art. 520 k.p.c. w związku z art. 83 ust. 2 u.k.s.s.c. Natomiast analizowana skarga konstytucyjna została skierowana przeciwko art. 39822 w związku z art. 48 k.p.c. (skutki wniesienia skargi na orzeczenie referendarza są-dowego, przesłanki wyłączenia sędziego z mocy ustawy) oraz art. 380 k.p.c. (rozpoznawanie, na wniosek strony, przez sąd drugiej instancji postanowień wpadkowych, które nie podlegały osobnemu zaskarżeniu). Przepisy te – w ocenie Trybunału – nie tylko nie stanowiły podstawy prawnej ani postanowienia Sądu Rejonowego w G., ani postanowienia Sądu Okręgowego w G., ale w ogóle nie były przez te sądy stosowane. Na żadnym etapie rozstrzygania nie sta-nowiły one – w kontekście sformułowanych w analizowanej skardze zarzutów – bezpośred-niej lub choćby pośredniej podstawy decydowania przez sądy obu instancji o sytuacji proce-sowej skarżącej w zakresie, w jakim: – w sprawie już zawisłej przed sądem pierwszej instancji, nie wyłącza się z urzędu od rozpoznania skargi na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie kosztów sądo-wych sędziego prowadzącego daną sprawę; – nie przewiduje się ostatecznego terminu procesowego, do którego skarga na orze-czenie referendarza sądowego powinna być rozpoznana; – nie przewiduje się możliwości rozpoznania przez sąd drugiej instancji tych posta-nowień sądu pierwszej instancji, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a w któ-rych sąd ten procedował jako sąd odwoławczy, rozpoznając skargę na orzeczenie referenda-rza sądowego. W konsekwencji Trybunał stwierdził, że w badanej sprawie występuje brak tożsamo-ści podstawy prawnej orzeczenia wydanego w sprawie skarżącej i przedmiotu zaskarżenia oraz – uwzględniwszy stanowisko Trybunału wyrażone w postanowieniu pełnego składu z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13 (OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35) – uznał, iż skarżąca nie dysponuje żadnym orzeczeniem władzy publicznej wydanym na podstawie kwestionowanych w analizowanej skardze przepisów, którym to zarzuca niezgodność z Konstytucją i z którymi wiąże naruszenie jej konstytucyjnych praw. W ocenie Trybunału w sprawie skarżącej uzy-skanie orzeczeń wydanych na podstawie kwestionowanych przez nią przepisów byłoby moż-liwe tylko w razie złożenia odpowiednio: – zażalenia na postanowienie Sądu Rejonowego w G. z 8 kwietnia 2019 r. (w kontek-ście zarzutu naruszenia art. 45 Konstytucji przez art. 39822 w związku z art. 48 k.p.c.); – skargi na przewlekłość postępowania w przedmiocie skargi na postanowienie refe-rendarza sądowego, a po wydaniu orzeczenia „głównego” w sprawie przez sąd przed rozpa-trzeniem takiej skargi, tj. w tym przypadku postanowienia Sądu Rejonowego w G. z 1 lutego OTK ZU B/2024 Ts 163/19 poz. 121 4 2019 r. – stosownego rekursu apelacyjnego (w kontekście zarzutu naruszenia art. 77 ust. 2 w związku z art. 78 Konstytucji przez art. 39822 w związku z art. 48 k.p.c.); – stosownego rekursu apelacyjnego od postanowienia Sądu Rejonowego w G. z 1 lu-tego 2019 r. (w kontekście zarzutu naruszenia art. 176 ust. 1 Konstytucji przez art. 380 k.p.c.). Odpis postanowienia Trybunału został doręczony skarżącej 26 maja 2020 r. 6. We wniesionym do Trybunału Konstytucyjnego 28 maja 2020 r. (data nadania) pi-śmie procesowym skarżąca złożyła zażalenie na postanowienie z 20 maja 2020 r., w którym zarzuciła Trybunałowi naruszenie art. 39823 w związku z art. 394 k.p.c. „poprzez odmowę przyjęcia skargi, z uwagi na rzekomy brak orzeczenia wydanego na podstawie zaskarżonych przepisów oraz wskazanie, iż uzyskanie takowego orzeczenia byłoby możliwe tylko w razie złożenia m.in. zażalenia na postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia 8 kwietnia 2019 r., podczas gdy na orzeczenie to nie przysługiwał żaden środek zaskarżenia”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. 2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznic-twem Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie wykładni art. 79 ust. 1 Konstytucji, aby można było uznać skargę konstytucyjną za dopuszczalną, musi występować ścisła relacja (związek) pomiędzy treścią orzeczenia, zaskarżonym przepisem aktu normatywnego a posta-wionym zarzutem niezgodności tego przepisu z określoną normą konstytucyjną (zob. m.in. postanowienia TK z: 13 listopada 2007 r., sygn. SK 40/06, OTK ZU nr 10/A/2007, poz. 137; 17 grudnia 2013 r., sygn. Ts 100/13, OTK ZU nr 6/B/2013, poz. 611; 4 marca 2014 r., sygn. Ts 88/13, OTK ZU nr 2/B/2014, poz. 147; 10 lipca 2014 r., sygn. Ts 224/12, OTK ZU nr 5/B/2014, poz. 385; 1 października 2014 r., sygn. Ts 193/13, OTK ZU nr 5/B/2014, poz. 429; 22 października 2014 r., sygn. Ts 12/13, OTK ZU nr 5/B/2014, poz. 393; 8 listopa-da 2016 r., sygn. Ts 294/15, OTK ZU B/2016, poz. 507; 20 listopada 2017 r., sygn. Ts 69/16, OTK ZU B/2018, poz. 89; 21 marca 2018 r., sygn. Ts 64/17, OTK ZU B/2018, poz. 70; 5 kwietnia 2018 r., sygn. Ts 65/17, OTK ZU B/2018, poz. 88 oraz 17 grudnia 2018 r., sygn. Ts 190/17, OTK ZU B/2019, poz. 63, a także postanowienie pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35; zob. również wyrok TK z 20 grudnia 2017 r., sygn. SK 37/15, OTK ZU A/2017, poz. 90). W postanowieniu pełnego składu w spra-wie SK 65/13 Trybunał Konstytucyjny przyjął także, że w sytuacji, gdy przedmiotem skargi konstytucyjnej jest przepis nieprzewidujący w danym przypadku środka odwoławczego, nale-ży mimo to wnieść środek zaskarżenia, aby uzyskać rozstrzygnięcie o jego odrzuceniu, wyda-ne w oparciu o normę prawną, która wyłącza (nie przewiduje) możliwość zaskarżenia orze-czenia (podobne stanowisko przyjęto w postanowieniach TK z: 2 lutego 2016 r., sygn. Ts 184/15, OTK ZU B/2016, poz. 159 oraz 5 kwietnia 2017 r., sygn. Ts 222/16, OTK ZU B/2017, poz. 81). Uwzględniwszy powyższe, należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie z 20 maja 2020 r. miało swoją podstawę w ustabilizowanym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. 3. Konstatacja poczyniona w poprzednim punkcie nie oznacza jednak, że rozpatrywa-ne zażalenie jest bezzasadne. OTK ZU B/2024 Ts 163/19 poz. 121 5 Trybunał Konstytucyjny w obecnym składzie uznaje, że specyficzna sekwencja wy-dawania orzeczeń w stanie faktycznym poprzedzającym wniesienie skargi konstytucyjnej nie powinna być wykładana na niekorzyść skarżącej. Przyjęcie bowiem, że nieskorzystanie przez skarżącą ze środków zaskarżenia, wskazanych w postanowieniu z 20 maja 2020 r., skutkować może jednocześnie pozbawieniem jej możliwości wniesienia skargi konstytucyjnej, stałoby w sprzeczności z podstawowymi celami, jakie stawia się temu środkowi ochrony konstytu-cyjnych wolności i praw. Aczkolwiek funkcja podmiotowa, związana z ochroną konstytucyj-nych praw i wolności wnoszącego skargę konstytucyjną nie jest jedyną funkcją realizowaną za pomocą tej instytucji, niemniej jednak przy interpretacji ustawowych zasad korzystania ze skargi konstytucyjnej należy w maksymalnym stopniu dążyć do jej respektowania (por. po-stanowienie pełnego składu TK z 28 czerwca 2006 r., sygn. Ts 178/05, OTK ZU nr 3/B/2006, poz. 118 oraz wyrok pełnego składu TK z 24 października 2007 r., sygn. SK 7/06, OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 108). Innymi słowy, interpretacja art. 79 ust. 1 ustawy zasadniczej, przyjęta w orzeczeniach Trybunału przywołanych w punkcie 2 tej części niniejszego uzasadnienia, wymaga ponownego rozważenia. W związku z powyższym analizowana skarga konstytucyjna powinna zostać oceniona na etapie merytorycznym (po uzyskaniu stanowisk pisemnych od Marszałka Sejmu oraz Pro-kuratora Generalnego). W tym stanie rzeczy – na podstawie art. 61 ust. 8 zdanie pierwsze u.o.t.p.TK – należa-ło postanowić jak w sentencji.