Ts 163/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 22 października 2021 r. Pozycja 141 POSTANOWIENIE z dnia 9 czerwca 2021 r. Sygn. akt Ts 163/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jakub Stelina, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej K.Z. w sprawie zgodności: 1) art. 1 pkt 139 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy − Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469, ze zm.); 2) art. 1 pkt 142 ustawy wymienionej w punkcie pierwszym; 3) art. 3942 § 1 i § 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. − Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.) z art. 32 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 12 listopada 2020 r. (data nadania) K.Z. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem na tle następującego stanu faktycznego. Skarżący pozwem z 25 stycznia 2019 r. wniósł o orzeczenie nakazem zapłaty w postę-powaniu nakazowym, że pozwana A.J. ma zapłacić na jego rzecz 150 000 zł wraz z ustawo-wymi odsetkami. Sąd Okręgowy w P. (dalej: Sąd Okręgowy) nakazem zapłaty z 11 lutego 2019 r. (sygn. akt […]) uwzględnił pozew. W wyniku wniesienia przez pozwaną zarzutów, Sąd Okręgowy wyrokiem z 18 grudnia 2019 r. (sygn. akt jw.) uchylił wydany nakaz zapłaty. Od powyższego wyroku skarżący wniósł apelację, żądając jednocześnie zwolnienia go od kosztów sądowych w zakresie opłaty od tego postępowania. Postanowieniem z 28 lutego 2020 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny w P. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie z opłaty od apelacji. Następnie, postanowieniem z 8 kwiet-nia 2020 r. (sygn. akt jw.) – wobec nieuiszczenia opłaty – odrzucił wniosek skarżącego o uza-sadnienie powyższego orzeczenia oraz odrzucił jego apelację. W uzasadnieniu wskazano – odwołując się do art. 3942 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. − Kodeks postępowania cy- OTK ZU B/2021 Ts 163/20 poz. 141 2 wilnego (ówcześnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) – że postanowienie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych wydane przez sąd drugiej instancji nie pod-lega zaskarżeniu, a tym samym uzasadnieniu. Zażalenie skarżącego na powyższe rozstrzy-gnięcie zostało oddalone postanowieniem Sądu Apelacyjnego w P. z 5 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie z 5 sierpnia 2020 r.). Skarżący wskazał powyższe orzeczenie jako ostateczne rozstrzygnięcie w jego sprawie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. 2. W ocenie skarżącego zakwestionowane przepisy naruszają następujące konstytu-cyjne prawa i obowiązki: 1) równość wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji) „poprzez rozróżnienie uprawnień procesowych stron (…) w postępowaniu cywilnym w zależności od tego, czy wniosek o zwolnienie od kosztów został złożony przed sądem I czy II instancji”; 2) prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) poprzez „utrudnienie uzyskania zwolnie-nia od kosztów sądowych, w sytuacji złożenia wniosku o takie zwolnienie przed sądem II instancji”. 3. Zarządzeniem z sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 10 lutego 2021 r. (doręczo-nym 16 lutego 2021 r.) skarżący został wezwany do udokumentowania daty doręczenia mu postanowienia z 5 sierpnia 2020 r. oraz wyjaśnienie, czy przedmiotem kontroli uczynił wska-zany w skardze art. 3942 § 1a k.p.c. W piśmie z procesowym z 23 lutego 2021 r. (data nadania) skarżący wyjaśnił, że w skardze omyłkowo wskazał jako przedmiot kontroli nieistniejący art. 3942 § 1a k.p.c. Wy-jaśnił, że w to miejsce powinien być wskazany art. 3942 § 11 k.p.c. Załączył ponadto doku-ment z którego wynika, że postanowienie z 5 sierpnia 2020 r. zostało mu doręczone 11 sierp-nia 2020 r. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono: 1) art. 1 pkt 139 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy − Kodeks postępowa-nia cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469, ze zm.; dalej: z.k.p.c.) o tre-ści: „w art. 394 § 1 i 2 otrzymują brzmienie: «§ 1. Zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie, a ponadto na postanowienia sądu pierwszej in-stancji i zarządzenia przewodniczącego, których przedmiotem jest: 1) zwrot pisma wniesionego jako pozew, z którego nie wynika żądanie rozpoznania sprawy; 2) zwrot pozwu; 3) odmowa odrzucenia pozwu; 4) przekazanie sprawy sądowi równorzędnemu lub niższemu albo podjęcie postępo-wania w innym trybie; 5) zawieszenie postępowania i odmowa podjęcia zawieszonego postępowania; OTK ZU B/2021 Ts 163/20 poz. 141 3 6) zwrot kosztów, określenie zasad ponoszenia przez strony kosztów procesu, zwrot opłaty lub obciążenie kosztami sądowymi – jeżeli strona nie składa środka zaskarżenia co do istoty sprawy. § 2. Termin do wniesienia zażalenia wynosi tydzień od dnia doręczenia postanowienia z uzasadnieniem. Jeżeli przy wydaniu postanowienia sąd odstąpił od jego uzasadnienia, ter-min liczy się od dnia ogłoszenia postanowienia, a jeżeli podlegało ono doręczeniu – od dnia jego doręczenia.»” 2) art. 1 pkt 142 .k.p.c. w brzmieniu: „w art. 3942: a) § 1 otrzymuje brzmienie: «§ 1. Zażalenie do innego składu sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienie tego sądu o odrzuceniu apelacji.», b) po § 1 dodaje się § 11 w brzmieniu: «§ 11. Zażalenie do innego składu sądu drugiej instancji przysługuje także na posta-nowienia tego sądu, których przedmiotem jest: 1) odmowa ustanowienia adwokata lub radcy prawnego lub ich odwołanie; 2) oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego; 3) zwrot kosztów procesu, o ile nie wniesiono skargi kasacyjnej; 4) zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu; 5) skazanie świadka, biegłego, strony, jej pełnomocnika oraz osoby trzeciej na grzyw-nę; 6) zarządzenie przymusowego sprowadzenia i aresztowania świadka; 7) odmowa zwolnienia świadka i biegłego od grzywny i świadka od przymusowego sprowadzenia – z wyjątkiem postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na postano-wienie sądu pierwszej instancji.», c) § 2 otrzymuje brzmienie: «§ 2. W postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia, o którym mowa w § 1 i 11, przepisy art. 394 § 2 i 3 oraz art. 395-397 stosuje się odpowiednio.»” 3) art. 3942 § 1 i 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. − Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej: k.p.c.) o treści: „§ 1. Zażalenie do innego składu sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienie tego sądu o odrzuceniu apelacji. § 11. Zażalenie do innego składu sądu drugiej instancji przysługuje także na postano-wienia tego sądu, których przedmiotem jest: 1) odmowa ustanowienia adwokata lub radcy prawnego lub ich odwołanie; 2) oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego; 3) zwrot kosztów procesu, o ile nie wniesiono skargi kasacyjnej; 4) zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu; 5) skazanie świadka, biegłego, strony, jej pełnomocnika oraz osoby trzeciej na grzyw-nę; 6) zarządzenie przymusowego sprowadzenia i aresztowania świadka; 7) odmowa zwolnienia świadka i biegłego od grzywny i świadka od przymusowego sprowadzenia – z wyjątkiem postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na postano-wienie sądu pierwszej instancji.” 3. Trybunał stwierdza, że zakwestionowane w skardze przepisy nie były podstawą wydania wskazanego przez skarżącego ostatecznego rozstrzygnięcia. OTK ZU B/2021 Ts 163/20 poz. 141 4 Sąd Apelacyjny w P. postanowieniem z 8 kwietnia 2020 r. (sygn. akt […]) odrzucił wniosek skarżącego o uzasadnienie postanowienia z tego sądu z 28 lutego 2020 r. (sygn. akt jw.; dalej: postanowienie z 28 lutego 2020 r.) dotyczącego odmowy zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Postanowieniem przedmiotowego sądu (sygn. akt […]), wskazanym jako ostatecznego rozstrzygniecie, oddalono zażalenie od powyższego orzeczenia. Skarżący kwestionuje w skardze konstytucyjnej brak możliwości zaskarżenia posta-nowienia w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych wydanego przez sąd dru-giej instancji, a nie brak możliwości jego uzasadnienia. Abstrahując zatem od utrwalonej linii orzeczniczej Trybunału, zgodnie z którą niezbędne jest uzyskanie przez skarżącego ostatecz-nego orzeczenia, które będzie potwierdzało, że droga sądowa jest wyłączona, czyli postano-wienia o odrzuceniu zażalenia na postanowienie z 28 lutego 2020 r. (zob. wyrok TK z 11 paź-dziernika 2016 r., sygn. SK 28/15, OTK ZU A/2016, poz. 79 oraz z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35), należy uznać, że zakwestionowane przepisy nie były podstawą wydania ostatecznego orzeczenia. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.