Ts 164/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 24 maja 2023 r. Pozycja 182 POSTANOWIENIE z dnia 20 lipca 2022 r. Sygn. akt Ts 164/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sych, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej […] Niestan-daryzowanego Sekurytyzacyjnego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z siedzibą w G. w sprawie zgodności: art. 29 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2363) w zakresie, w jakim „w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego przed upływem dwóch lat od powsta-nia tytułu egzekucyjnego obejmującego daną wierzytelność, umożliwia pobranie od wierzyciela będącego podmiotem, którego przedmiotem działalności jest działalność finansowa i ubezpieczeniowa w rozumieniu przepisów wydanych na podstawie art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej, nie będącego wierzycielem pierwotnym, opłaty egzekucyjnej ustalonej na pod-stawie art. 29 ust. 4 [ustawy o kosztach komorniczych]”, z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 12 listopada 2020 r. (data nadania) […] Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Za-mknięty z siedzibą w G. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. 1. Postanowieniem z 27 lutego 2020 r. (sygn. akt […]) Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w R. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z wniosku skarżącego (wierzyciela) przeciwko dłużnikowi o egzekucję należności pieniężnej. Na podstawie art. 29 ust. 4 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2363; dalej: u.k.k.) obciążył skarżącego opłatą egzekucyjną w wysokości 150 zł. 2. Skarżący złożył skargę na to postanowienie w zakresie obciążenia opłatą egzeku-cyjną. Sąd Rejonowy w R. Wydział I Cywilny (dalej: Sąd Rejonowy) postanowieniem z 9 OTK ZU B/2023 Ts 164/20 poz. 182 2 kwietnia 2020 r. (sygn. akt […]) oddalił skargę. Stwierdził, że skarżący nie korzysta ze zwol-nienia zawartego w art. 29 ust. 5 pkt 3 lit. b u.k.k., ponieważ jest „podmiotem prowadzącym działalność finansową w rozumieniu przepisów wydanych na podstawie art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej, a przedmiotem jego działalności jest inwe-stowanie w wierzytelności lub pakiety sekurytyzowanych wierzytelności, których pierwot-nymi wierzycielami są podmioty prowadzące działalność finansową, ubezpieczeniową, jak również podmioty nie prowadzące takiej działalności. Jest też on niewątpliwie wierzycielem wtórnym” (s. 4 uzasadnienia postanowienia). 3. Postanowieniem z 6 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy oddalił zażale-nie skarżącego na postanowienie tego sądu z 9 kwietnia 2020 r. Stwierdził, że „[i]stota sprawy sprowadza się (…) do tego, że zdaniem skarżącego winno mu przysługiwać zwolnienie od opłaty z art. 29 ust. 4 u.k.k. w oparciu o art. 29 ust. 5 pkt 3b u.k.k. i to nie dlatego, że przepis tak wskazuje, lecz dlatego, że zdaniem skarżącego powinien tak wskazywać, a co najmniej winien być tak interpretowany” (s. 2 uzasadnienia postanowienia). Sąd potwierdził prawidłowość interpretacji językowej art. 29 ust. 5 pkt 3 lit. b u.k.k. dokonanej przez komornika i sąd pierwszej instancji. Uznał, że „przepis ten jed-noznacznie wyłącza zwolnienie od opłaty z art. 29 ust. 4 u.k.k. wierzycieli, którzy wszczęli postępowanie egzekucyjne po upływie dwóch lat od powstania tytułu egzekucyjnego obejmu-jącego daną wierzytelność oraz nadto wierzycieli, których przedmiotem jest działalność fi-nansowa i ubezpieczeniowa jeśli (…) są wierzycielami wtórnymi a wierzytelność była przedmiotem obrotu” (s. 2 uzasadnienia postanowienia). 4. W skardze konstytucyjnej skarżący wskazał, że „[o]bciążenie [s]karżącego opłatą egzekucyjną na podstawie art. 29 ust. 4 u.k.k., której zgodnie z art. 29 ust. 5 pkt 3 lit. b u.k.k. nie pobiera się od określonych tam podmiotów, będących wierzycielami pierwotnymi, o ile wierzytelność nie była przedmiotem obrotu, w sytuacji gdy postępowanie egzekucyjne zosta-ło wszczęte przed upływem dwóch lat od powstania tytułu egzekucyjnego obejmującego daną wierzytelność, narusza podstawowe zasady wyrażone w ustawie zasadniczej (…): zasadę równości (art. 32 ust. 1) oraz zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2)” (s. 2 skargi konsty-tucyjnej). Stwierdził, że „[z]akwestionowany co do zgodności z ustawą zasadniczą przepis art. 29 ust. 5 pkt 3 u.k.k. narusza przede wszystkim wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadę równości, albowiem regulacja ta różnicuje sytuację wierzycieli znajdujących się w takiej samej sytuacji, wyłączając jedną grupę podmiotów, nie będących wierzycielami pierwotnymi, ze zwolnienia od pobierania opłaty, o której mowa w art. 29 ust. 4 u.k.k. (…) Art. 32 Konstytucji RP zawiera dyrektywę równego traktowania skierowaną do ustawodawcy. Przy czym dyrektywa ta ma szeroki i otwarty charakter, pełni swoistą funkcję wytycznej w procesie stanowienia i stosowania prawa; zakazuje nieuzasadnionego różnicowania sytuacji prawnej osób pozostających w podobnej sytuacji” (s. 2 skargi konstytucyjnej). Skarżący pod-kreślił następnie, że „[w]prowadzenie regulacji, która powoduje, że jedna grupa wierzycieli, znajdujących się w takiej samej sytuacji, ma być traktowana gorzej w stosunku do pozosta-łych, narusza także zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP)” (s. 3 skargi konstytucyjnej). Uzasadnienie skargi zakończył stwierdzeniem: „[z]ważywszy, że zasada sprawiedliwości oraz zasada równości mają zbliżony zakres pojęciowy, niejako nakładając się na siebie, a zasadę równości uważa się za stosowaną sprawiedliwie wtedy, gdy zakłada równe traktowanie podmiotów takich samych pod względem istotnej do danego uregulowania cechy, należy uznać w okolicznościach sprawy, że wadliwy przepis naruszając zasadę równości, prowadzi równocześnie do naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Naruszenie tej zasady (…) prowadzi w konsekwencji do nieusprawiedliwionego zróżni-cowania sytuacji prawnej nie tylko wierzycieli, ale także dłużników. (…) [N]iejednakowe OTK ZU B/2023 Ts 164/20 poz. 182 3 obciążenie kosztami opłat egzekucyjnych, w przypadku umorzenia postępowania egzekucyj-nego, wierzycieli wszczynających postępowanie przed upływem dwóch lat od daty powstania tytułu egzekucyjnego (art. 29 ust. 5 pkt 3 lit. b u.k.k.), narusza zarówno konstytucyjną zasadę równości oraz zasadę sprawiedliwości społecznej” (s. 10 skargi konstytucyjnej). Skarżący poinformował, że postanowienie Sądu Rejonowego z 6 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]) ma walor ostatecznego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. 5. Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 29 grudnia 2020 r. wezwała skarżącego, na podstawie art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i try-bie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), do usunięcia, w przepisanym terminie, braku formalnego skargi konstytucyjnej przez doręczenie pełnomocnictwa do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, wraz z czterema kopiami. Skarżący wykonał zarządzenie, doręczając wymagane pełnomocnictwo. 6. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2021 r., na podstawie art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK, skarżący został wezwany do usunięcia, w terminie siedmiu dni od daty doręczenia zarządzenia, braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: precyzyjne podanie treści zaskarżonego w skardze konstytucyjnej przepisu u.k.k., w stosunku do którego domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją oraz wyjaśnienie, które konstytucyjne wolności lub prawa wynikające z art. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji i w jaki sposób zostały naruszone przez zaskarżony w skardze konstytucyjnej przepis oraz uzasadnienie sformułowa-nego zarzutu niezgodności. W piśmie procesowym z 26 maja 2021 r. (data nadania), stanowiącym odpowiedź na wymienione zarządzenie, skarżący podał treść art. 29 ust. 5 pkt 3 u.k.k. Odnosząc się do żą-dania wyjaśnienia, które konstytucyjne wolności lub prawa wynikające z art. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji i w jaki sposób zostały naruszone przez zaskarżony w skardze konstytucyj-nej przepis oraz uzasadnienia sformułowanego zarzutu niezgodności, powołał zasadę spra-wiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji, a następnie wskazał wolność działal-ności gospodarczej wyrażoną w art. 20, uzupełnioną w art. 22 Konstytucji. Zauważył, że ograniczenie wolności działalności gospodarczej dopuszczalne jest jedynie w ustawie ze względu na ważny interes społeczny z zachowaniem przesłanki proporcjonalności wynikają-cej z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Następnie wymienił prawo domagania się stanowienia prawa o takiej samej treści względem wszystkich podmiotów znajdujących się w podobnej sytuacji. Skarżący wyjaśnił, że zakwestionowany w skardze konstytucyjnej art. 29 ust. 5 pkt 3 u.k.k. narusza wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadę równości, „albowiem regulacja ta różni-cuje sytuację wierzycieli znajdujących się w takiej samej sytuacji, wyłączając jedną grupę podmiotów, nie będących wierzycielami pierwotnymi, ze zwolnienia od pobierania opłaty, o której mowa w art. 29 ust. 4 u.k.k.”. Podkreślił, że „zakwestionowana regulacja art. 29 ust. 5 pkt 3 u.k.k. stanowi przykład wadliwej, niezgodnej z zasadą równości wobec prawa redakcji przepisu, różnicuje bowiem w sposób niczym nieusprawiedliwiony wierzycieli znaj-dujących się w identycznej sytuacji, według niezrozumiałego kryterium, czy jest to wierzyciel «pierwotny», czy «wtórny»”. W pozostałym zakresie skarżący odesłał do argumentacji zawar-tej w skardze konstytucyjnej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. OTK ZU B/2023 Ts 164/20 poz. 182 4 Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania. 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybuna-łu Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywne-go, na postawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Stosownie do art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, który doprecyzowuje powołany przepis Konstytucji, skarżący musi wskazać, która konstytucyjna wolność lub prawo i w jaki sposób – jego zdaniem – zo-stały naruszone wskutek zastosowania kwestionowanego w skardze przepisu ustawy lub in-nego aktu normatywnego. W świetle powyższych unormowań konstytucyjnych i ustawowych warunkiem koniecznym prawidłowego wniesienia skargi konstytucyjnej jest wskazanie przez skarżącego przepisu Konstytucji wyrażającego w swej treści wolności lub prawa o charakte-rze podmiotowym. Oznacza to, że samoistnym wzorcem kontroli w postępowaniu w sprawie skargi konstytucyjnej mogą być tylko te konstytucyjne przepisy, które statuują prawa podmio-towe (zob. postanowienie TK z 26 czerwca 2019 r., SK 19/19, OTK ZU A/2019, poz. 31). Ograniczenie wskazania wzorców kontroli jedynie do przepisów Konstytucji, zawierających zasady ogólne, bez wskazania praw lub wolności przyjmujących normatywną postać praw podmiotowych skarżącego, nie wyczerpuje dyspozycji art. 79 ust. 1 Konstytucji (zob. posta-nowienie TK z 30 października 2019 r., Ts 109/18, OTK ZU B/2020, poz. 264). 2.1. W petitum rozpoznawanej skargi konstytucyjnej skarżący wskazał art. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji jako samoistne wzorce kontroli, opierając następnie argumentację uzasadnienia skargi na zarzucie niezgodności kwestionowanego art. 29 ust. 5 pkt 3 u.k.k. z zasadą równości oraz wywiedzioną z art. 2 Konstytucji zasadą sprawiedliwości społecznej. Należy podkreślić, że art. 2 Konstytucji wyraża zasady ustrojowe, adresowane w pierwszym rzędzie do prawodawcy, które nie stanowią podstawy konstytucyjnej wolności lub prawa podmiotowego. Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Trybunału Konstytucyjnego, wywodzone z art. 2 Konstytucji zasady, w tym nakaz urzeczywistniania zasady sprawiedli-wości społecznej, nie mogą być samodzielną podstawą skargi konstytucyjnej, ponieważ nie mają one charakteru samoistnych praw lub wolności konstytucyjnych o charakterze podmio-towym (zob. wyrok TK z 28 października 2010 r., sygn. SK 19/09, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 83, postanowienie TK z 10 listopada 2009 r., sygn. SK 45/08, OTK ZU nr 10/A/2009, poz. 155). Podstawy takiej należy szukać w konkretnych postanowieniach Konstytucji statuu-jących określone prawo lub wolność. Oznacza to, że dopuszczalność powołania się na zasadę sprawiedliwości społecznej warunkowana jest wskazaniem konstytucyjnego prawa lub wol-ności, które doznały uszczerbku na skutek naruszenia tej zasady. Zasada wynikająca z art. 2 Konstytucji może być zatem w postępowaniu skargowym jedynie pomocniczym wzorcem kontroli, pod warunkiem, że skarżący jednocześnie wskaże inną naruszoną normę konstytu-cyjną statuującą wolność lub prawo (zob. postanowienie TK z 5 września 2013 r., sygn. Ts 133/13, OTK ZU nr 6/B/2013, poz. 612). Skarżący w piśmie procesowym z 26 maja 2021 r., odwołując się do art. 20 oraz art. 22 Konstytucji, powiązał wprawdzie zasadę sprawiedliwości społecznej, o której mowa w art. 2 Konstytucji, z wolnością działalności gospodarczej. Dokonał jednak tym samym roz-szerzenia skargi o nowe wzorce kontroli. Nastąpiło to po upływie trzech miesięcy od daty doręczenia mu ostatecznego rozstrzygnięcia, tym samym rozpatrzenie skargi w tym zakresie jest niedopuszczalne (zob. postanowienie TK z 20 lutego 2008 r., sygn. SK 27/07, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 22). OTK ZU B/2023 Ts 164/20 poz. 182 5 2.2. Z petitum rozpoznawanej skargi konstytucyjnej, jej uzasadnienia, jak również od-powiedzi skarżącego na zarządzenie sędziego Trybunału Konstytucyjnego wynika, że skarżą-cy uczynił także art. 32 ust. 1 Konstytucji samodzielnym wzorcem kontroli. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, potwierdzonym w wydanym w peł-nym składzie postanowieniu z 24 października 2001 r., sygn. SK 10/01 (OTK ZU nr 7/2001, poz. 225), w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną zasada równości, która jest zasadą systemu prawa, a nie wolnością lub prawem o charakterze podmiotowym, może być powołana jako wzorzec kontroli wyłącznie w powiązaniu z konkretnym przepisem Konstytu-cji, który statuuje wolność lub prawo podmiotowe. Zachodzi w tych przypadkach sytuacja „współstosowania” dwóch przepisów Konstytucji, a więc nie tylko prawa do równego trakto-wania, lecz także skonkretyzowanego prawa do równej realizacji określonych wolności i praw konstytucyjnych. W skardze konstytucyjnej należy powołać oba przepisy Konstytucji, dopie-ro one wyznaczają bowiem konstytucyjny status jednostki, który przez regulację ustawową lub podustawową został naruszony (zob. także wyroki z: 12 grudnia 2001 r., sygn. SK 26/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 258; 6 października 2004 r., sygn. SK 23/02, OTK ZU nr 9/A/2004, poz. 89; 12 grudnia 2005 r., sygn. SK 20/04, OTK ZU nr 11/A/2005, poz. 133). Pogląd ten wiąże Trybunał zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine u.o.t.p.TK. 4. Trybunał stwierdził, że wskazanie przez skarżącego art. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konsty-tucji jako samoistnych wzorców kontroli spowodowało, że skarga konstytucyjna nie spełniła przesłanek wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, co musiało pociągnąć za sobą odmowę nadania jej dalszego biegu. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia.