Ts 167/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 29 stycznia 2016 r. Pozycja 72 POSTANOWIENIE z dnia 27 stycznia 2016 r. Sygn. akt Ts 167/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Biernat – przewodniczący Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz – sprawozdawca Małgorzata Pyziak-Szafnicka, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z dnia 1 grudnia 2015 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.J., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 30 kwietnia 2015 r. M.J. (dalej: skarżący) wystąpił o zbadanie zgodności art. 1, art. 2 ust. 1 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania spra-wy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, ze zm.; da-lej: ustawa o skardze na przewlekłość postępowania) – „w zakresie, w jakim nie dopusz-cza[ją] możliwości wniesienia skargi na przewlekłość postępowania incydentalnego przez stronę/uczestnika postępowania sądowego” – z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 w związku z art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skarżący zarzucił, że brak możliwości wniesienia skargi na przewlekłość postępowa-nia wpadkowego, będącego częścią postępowania cywilnego, uniemożliwia prawidłową reali-zację prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Skarżący stwierdził, że wyłączenie z zakresu skargi na przewlekłość postępowania postępowań wpadkowych jest niezasadne, gdyż opie-szałość w ich prowadzeniu może przyczynić się do wydłużenia postępowania głównego w danej sprawie. Podkreślił, że rozpatrzenie sprawy w rozsądnym terminie jest jednym z aspektów sprawiedliwości proceduralnej gwarantowanej przez art. 2 Konstytucji oraz za-znaczył, że zakwestionowana regulacja uniemożliwia mu dochodzenie naruszonych praw na drodze sądowej, czym narusza art. 77 ust. 2 Konstytucji. Postanowieniem z 1 grudnia 2015 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skar-dze konstytucyjnej dalszego biegu. Zasadniczym powodem wydania takiego rozstrzygnięcia było ustalenie, że skarga jest oczywiście bezzasadna. Trybunał podkreślił, że art. 45 ust. 1 Konstytucji odnosi prawo do rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie przede wszystkim OTK ZU B/2016 Ts 167/15 poz. 72 2 do całokształtu postępowania (a więc ostatecznego rozstrzygnięcia danej sprawy włącznie z kwestiami pobocznymi). Zaznaczył, że przewlekłość postępowania w kwestiach wpadko-wych może prowadzić do opóźnienia rozpoznania całej sprawy, lecz nie oznacza to, że istnie-je konieczność objęcia skargą na przewlekłość postępowania postępowań w kwestiach wpad-kowych, a jedynie to, że opóźnienia w prowadzeniu tych postępowań powinny być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu skargi na przewlekłość postępowania głównego w danej spra-wie. Wskazał również, że możliwość wnoszenia skargi na przewlekłość postępowania w da-nej sprawie jako całości służy ekonomii procesowej – zapobiega bowiem prowadzeniu wielu postępowań w sprawie przewlekłości poszczególnych postępowań incydentalnych oraz – w konsekwencji – dalszemu wydłużaniu się postępowania sądowego. Ponadto Trybunał zau-ważył, że w wydanym w sprawie skarżącego postanowieniu Sąd Najwyższy stwierdził, iż we wniesionej do tego sądu skardze skarżący zarzucił merytoryczną nietrafność orzeczeń sądu niższej instancji, nie zaś długotrwałość postępowania. Skarżący nie domagał się więc realiza-cji prawa do rozpoznania jego sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, lecz dokonania przez Sąd Najwyższy kontroli merytorycznej poprawności wydanych w jego sprawie orzeczeń. Trybu-nał stwierdził więc, że w sprawie skarżącego nie nastąpiła aktualizacja naruszenia konstytu-cyjnych praw i wolności skarżącego, na które powołuje się on w skardze. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik skarżącego. Jego zdaniem Trybunał niesłusznie uznał, że skarga konstytucyjna jest oczywiście bezzasadna. Jak podkre-ślił, rozstrzygnięcie kwestii incydentalnych wielokrotnie warunkuje prawidłowe rozpoznanie sprawy w postępowaniu głównym, a więc oczywiste jest, że szybkość rozstrzygnięcia postę-powania incydentalnego przekłada się bezpośrednio na szybkość postępowania głównego. Wskazał, że w sytuacji, gdy sąd pozostawia bez biegu wniosek strony o sporządzenie uzasad-nienia lub wniosek o wyłączenie sędziego, brak możliwości doprowadzenia przez stronę do ich rozpoznania uniemożliwia procedowanie w ramach postępowania głównego w sprawie, a w konsekwencji uniemożliwia jego zakończenie w rozsądnym terminie. Pełnomocnik za-znaczył, że w jego przekonaniu wyrażone w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawo do sądu odnosi się w takim samym stopniu do postępowania głównego, co do postępowań wpadkowych. Stwierdził również, że Trybunał niezasadnie uznał, iż skoro skarżący we wniesionej do Sądu Najwyższego skardze zarzucił merytoryczną nietrafność orzeczenia sądu niższej instancji, a nie długotrwałość prowadzenia przez ten sąd postępowania, to skarżący de facto nie doma-gał się realizacji prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, lecz kontroli pra-widłowości wydanego w jego sprawie orzeczenia. Pełnomocnik skarżącego podkreślił, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania sąd, rozpatrując taką skargę, ocenia w szczególności terminowość i prawidłowość czynności podjętych w celu wy-dania rozstrzygnięcia w sprawie. Dokonuje więc kontroli merytorycznej. Ponadto pełnomoc-nik zaznaczył, że wniesiona przez skarżącego skarga do Sądu Najwyższego została odrzucona ze względu na to, że dotyczyła postępowania incydentalnego, a więc pozostawała poza zakre-sem zastosowania ustawy o skardze na przewlekłość postępowania wynikającym z jej art. 1 ust. 1 i 2. Zdaniem skarżącego okoliczność ta jest wystarczająca do uznania, że został on po-zbawiony istotnego środka ochrony swoich konstytucyjnych praw. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w związku z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Try-bunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa o TK z 1997 r. Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępowaniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK z 1997 r. Rozpatrywana skarga konstytu- OTK ZU B/2016 Ts 167/15 poz. 72 3 cyjna została wniesiona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK z 1997 r. Zgodnie z art. 36 ust. 4 w związku z art. 49 ustawy o TK z 1997 r. skarżącemu przy-sługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał Konstytucyjny bada w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Oznacza to, że Trybunał Kon-stytucyjny analizuje te zarzuty sformułowane w zażaleniu, które mają podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego postanowienia, i do tego ogranicza rozpoznanie tego środka odwoławczego. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego w rozpatrywanym zażaleniu skarżący nie przedstawił żadnych argumentów, które podałyby w wątpliwość przesłanki odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej przedstawione w postanowieniu z 1 grudnia 2015 r. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie podważył w szczególności ustalenia, że skarga konstytucyjna jest oczy-wiście bezzasadna, a przedstawione przez niego w tym zakresie argumenty stanowią w znacznym stopniu powtórzenie treści skargi. W zakwestionowanym postanowieniu Trybu-nał nie kwestionował przedstawionego w skardze poglądu, zgodnie z którym prawidłowość oraz czas trwania postępowań wpadkowych może mieć wpływ na prawidłowość oraz czas trwania postępowania głównego. Zasadnie wskazał jednak, że okoliczności prowadzenia po-stępowań incydentalnych mogą być przedmiotem oceny w ramach rozpatrywania skargi na przewlekłość postępowania głównego. Takie rozwiązanie służy ekonomii procesowej, w szczególności zapobieżeniu prowadzenia wielu postępowań w sprawie przewlekłości po-szczególnych postępowań wpadkowych w ramach jednego postępowania głównego. Ma więc na celu realizację prawa strony do rozpatrzenia całości sprawy w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji bez nieuzasadnionej zwłoki i w wystarczającym stopniu gwarantuje poszanowa-nie praw skarżącego. Trybunał słusznie uznał więc, że sformułowany w skardze konstytucyj-nej zarzut niezgodności zakwestionowanych przepisów z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 w związku z art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji jest oczywiście bezzasadny. Trybunał zasadnie przyjął też w zakwestionowanym postanowieniu, że z postanowienia Sądu Najwyższego wydanego w sprawie skarżącego wynika, iż wnosząc skargę na przewlekłość postępowania, domagał się kontroli prawidłowości orzeczeń wyda-nych przez Sąd Apelacyjny w Katowicach, nie zaś czasu trwania postępowania przed tym sądem. Tym samym nie dochodził ochrony swojego prawa do rozpoznania sprawy w rozsąd-nym terminie. Okoliczności tej nie zmienia wskazanie przez skarżącego, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania „dla stwierdzenia, czy w sprawie do-szło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidło-wość czynności podjętych przez sąd, w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia (…)”. Przepis ten nie przyznaje bowiem sądowi orzekającemu o przewlekłości postępowania kompetencji do dokonywania merytorycznej oceny wydanych w sprawie rozstrzygnięć – w tym rozstrzy-gnięć kwestii wpadkowych – a jedynie zasadności przeprowadzenia poszczególnych czynno-ści, ich liczby, czy też czasu trwania. Skarga na przewlekłość postępowania nie pełni roli kon-troli instancyjnej orzeczeń i nie może jej zastępować (zob. np. postanowienia Sądu Najwyż-szego z 5 czerwca 2008 r., sygn. akt III SPP 10/08, OSNP z 2009 r., nr 15-16, poz. 217 oraz 9 lutego 2011 r., sygn. akt III SPP 34/10, Lex nr 786814). W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia wniesio-nego na postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.