Ts 167/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 3 lutego 2025 r. Pozycja 53 POSTANOWIENIE z dnia 20 grudnia 2023 r. Sygn. akt Ts 167/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.P. w sprawie zgodności: art. 16 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 95, ze zm.), z art. 30, art. 31 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, art. 41 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, art. 47 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 1, z art. 41 ust. 1 i art. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 24 listopada 2020 r. (data nadania) M.P. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił z zarzutami na tle następującego stanu faktycznego. 1. Postanowieniem z 17 sierpnia 2015 r. Sąd Okręgowy w B. orzekł o ubezwłasno-wolnieniu całkowitym skarżącego z powodu choroby psychicznej. Na skutek apelacji skarżą-cego, postanowieniem z 12 kwietnia 2016 r. (sygn. akt […]), Sąd Apelacyjny w G. uchylił zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego z 2015 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z 15 czerwca 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w B. I Wydział Cywilny orzekł o częściowym ubezwłasnowolnieniu skarżącego, zaś postanowie-niem z 14 lutego 2019 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny w G. V Wydział Cywilny oddalił apelację skarżącego jako nieskuteczną i podtrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie podzielając ustalenia sądu pierwszej instancji. 2. W tym stanie rzeczy skarżący wystąpił ze skargą konstytucyjną wskazując rozstrzy-gnięcie Sądu Apelacyjnego z 14 lutego 2019 r. jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu skargi wyraził pogląd, że instytucja ubezwłasnowolnienia czę-ściowego, której dotyczy zaskarżony przepis, jest niezgodna z Konstytucją, ponieważ „daleko ogranicza lub wręcz pozbawia osoby ubezwłasnowolnione niektórych praw i wolności oby- OTK ZU B/2025 Ts 167/20 poz. 53 2 watelskich gwarantowanych konstytucyjnie (…)” (s. 3 skargi). Ponadto skarżący wskazał m.in., że „[p]roblemy te zostały dostrzeżone przez wiele zagranicznych systemów prawnych, a także społeczność międzynarodową. Wiele jurysdykcji zreformowało środki prawne stoso-wane wobec osób z niepełnosprawnościami. Państwa te odeszły od rozwiązań tzw. modelu zastępczego (…) na rzecz zróżnicowanych rozwiązań tzw. modelu wspierającym (…)” (s. 4 skargi). 3. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 15 kwietnia 2021 r. (doręczo-nym 22 kwietnia 2021 r.) skarżący został wezwany do usunięcia m.in. braku udokumentowa-nia daty doręczenia mu ostatecznego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, a także daty złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (pkt 3 zarządzenia). Skarżący odniósł się do powyższego wezwania pismem z 29 kwietnia 2021 r. (data nadania). Wniósł w nim jednocześnie o wydłużenie do 21 dni terminu do usunięcia braków, o których mowa w powołanym wyżej punkcie 3 zarządzenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, „z uwagi na to, że (…) nie jest w posiadaniu tych dokumentów, jeden z radców prawnych wyznaczonych wcześniej (…) odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej, jak też z uwagi na fakt, że nie jest możliwe uzyskanie tych dokumentów w terminie 7 dni (…)”. Zarządzeniem z 14 maja 2021 r. Prezes Trybunału Konstytucyjnego skierował wniesioną skargę do rozpo-znania wstępnego. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia na warunkach określonych w Konstytucji oraz u.o.t.p.TK. Trybunał wydaje wówczas postano-wienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych prawem wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna. 2. Po przeprowadzeniu rozpoznania wstępnego przedmiotowej skargi Trybunał Kon-stytucyjny ustalił, że nie spełnia ona warunków dopuszczenia do rozpoznania merytorycznego z uwagi na brak udokumentowania daty doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia, które wska-zał jako ostateczne w rozumieniu art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK w związku z art. 79 ust. 1 Konstytu-cji. 2.1. Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna winna zawierać udokumentowanie daty doręczenia ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie objętej wniesioną skargą. Ustawa nie przewiduje wyjątków, na podstawie których skarżący mógłby być zwolniony z tego obowiązku. Wprawdzie ustawa nie określa formy ani rodzaju dowodu, jaki powinien być w tym zakresie przedstawiony, niewątpliwie musi być on wiarygodny, a z jego treści winna jednoznacznie wynikać data odebrania ostatecznego orzeczenia. Trybunał Konstytucyjny podziela w tym względzie pogląd Sądu Najwyższego, że takim dokumentem może być w szczególności zwrotne potwierdzenie odbioru, które w świetle utrwalonego orzecznictwa jest dokumentem urzędowym, korzystającym z domniemania zgodności z prawdą (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 marca 2011 r., sygn. akt V CZ 123/10, Lex nr 785895). 2.2. Trybunał Konstytucyjny wskazuje, że brak udokumentowania daty doręczenia ostatecznego rozstrzygnięcia uniemożliwia ustalenie w rozpoznaniu wstępnym, czy skarga OTK ZU B/2025 Ts 167/20 poz. 53 3 została wniesiona w wyznaczonym ustawowo terminie. Art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK stanowi tym-czasem, że obowiązek udokumentowania daty, o której mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, spo-czywa na skarżącym. W celu wykonania zarządzenia w zakresie usunięcia braku dotyczącego udokumentowania daty doręczenia rozstrzygnięcia wskazanego w skardze jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, skarżący mógł przedstawić np. potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię (odpis) potwierdzenia odbioru, odpis wydruku z pocztowego systemu teleinformatycznego albo odpis koperty zaopatrzonej w numer przesyłki z datą stem-pla pocztowego (por. np. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 16 października 2019 r., sygn. Ts 232/17). 2.3. W reakcji na wezwanie do usunięcia braku formalnego określonego w punkcie 3a zarządzenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 15 kwietnia 2021 r., skarżący poinformo-wał, że nie jest w posiadaniu tych dokumentów. Wniósł jednocześnie o wydłużenie do 21 dni siedmiodniowego terminu zakreślonego w tym zarządzeniu. Licząc zatem od daty doręczenia skarżącemu zarządzenia, Trybunał ustalił w rozpoznaniu wstępnym, że siedmiodniowy termin na usunięcie braków formalnych skargi wyznaczony w tym zarządzeniu upływał z dniem 29 kwietnia 2021 r. i został przez skarżącego dochowany. Skoro jednak skarżący wniósł o „wydłużenie terminu do 21 dni” (pismo procesowe z 29 kwietnia 2021 r.), za początek jego biegu należy przyjąć datę doręczenia skarżącemu powołanego zarządzenia z 15 kwietnia 2021 r. W związku z tym, przedłużony termin upłynął 13 maja 2021 r. Kolejne pismo proce-sowe dotyczące usunięcia braków formalnych skarżący wniósł zaś 19 maja 2021 r. (data na-dania), a więc już po upływie terminu, o który skarżący wnioskował w piśmie procesowym z 29 kwietnia 2021 r. Podkreślić należy również, że do tego pisma nie dołączył dowodu nie-zbędnego do ustalenia daty doręczenia mu ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego w jego sprawie. 2.4. Zgodnie z art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK dotyczącym wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej, jeżeli skarga nie spełnia wymagań przewidzianych w ustawie, a usunięcie braków jest możliwe, wyznaczony do rozpoznania wstępnego sędzia Trybunału wydaje za-rządzenie, w którym wzywa do ich usunięcia w terminie siedmiu dni. W okolicznościach ana-lizowanej sprawy, do braków, których usunięcie jest możliwe, należy zaliczyć nieudokumen-towanie daty doręczenia skarżącemu ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego w jego sprawie. Trybunał stwierdził jednak, że skarżący był prawidłowo wezwany do usunięcia tego braku na etapie kontroli przeprowadzonej przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnego w trybie art. 57 ust. 1 u.o.t.p.TK. Trybunał poprzestaje zatem na ustaleniu, że skarżący nie przedstawił dowo-du na okoliczność udokumentowania daty doręczenia postanowienia, które wskazał w skardze jako ostateczne w rozumieniu art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK w związku z art. 79 ust. 1 Konstytucji. W konsekwencji należy stwierdzić, że nie usunął braku formalnego skargi konstytucyjnej. 2.5. Trybunał Konstytucyjny wskazuje, że zgodnie z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, w ciągu trzech miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego rozstrzygnięcia, którego skarga dotyczy. Zgodnie zaś z art. 44 ust. 2 i 3 u.o.t.p.TK, skarżący może złożyć do sądu rejonowego swego miejsca zamieszkania wniosek o ustanowienie dla siebie adwokata lub radcy prawnego z urzędu, co wstrzymuje bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. W kontekście ana-lizowanej kwestii szczególnie istotny jest przepis stanowiący, że wznowienie biegu tego ter-minu następuje po dniu doręczenia adwokatowi lub radcy prawnemu rozstrzygnięcia właści-wego organu o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego (art. 44 ust. 3 pkt 1 u.o.t.p.TK). Błędne jest zatem twierdzenie skarżącego zawarte w uzasadnieniu skargi, że „[p]ostanowienie o ustanowieniu radcy prawnego dr K.S. pełnomocnikiem z urzędu dla Skarżącego zostało OTK ZU B/2025 Ts 167/20 poz. 53 4 wydane 31.08.2020 r. Trzymiesięczny termin na złożenie skargi konstytucyjnej upływa zatem 30.11.2020 r.” (s. 2 pkt 5 petitum skargi). Zgodnie bowiem z ww. przepisem termin do wnie-sienia skargi nie zaczyna biegu, a wznawia bieg z chwilą doręczenia wyznaczonemu pełno-mocnikowi rozstrzygnięcia właściwego organu. Tym niemniej, by w ramach rozpoznania wstępnego ustalić, czy skarżący wnosząc 24 listopada 2020 r. (data nadania) skargę konstytu-cyjną dochował ustawowego terminu, należałoby przede wszystkim znać datę doręczenia skarżącemu postanowienia Sądu Apelacyjnego w G. z 14 lutego 2019 r. (sygn. akt […]). Wspomnieć należy również, że – jak wynika to z pisma procesowego z 29 kwietnia 2021 r. (data nadania) – skarżącemu dwukrotnie wyznaczano pełnomocników z urzędu. W tej kwestii istotne jest poznanie więc także nie tylko dat występowania z wnioskami w tym przedmiocie, ale także dat, kiedy były doręczane pełnomocnikom rozstrzygnięcia o wyznaczeniu ich do reprezentowania skarżącego. Daty te mają znaczenie dla ustalania biegu i dochowania termi-nu do wniesienia skargi konstytucyjnej. W wyniku wstępnego rozpoznania analizowanej skargi Trybunał ustalił, że skarżący nie przedstawił i nie udokumentował żadnej z tych dat w terminie, o którym mowa w art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK., a w szczególności daty określającej po-czątek biegu terminu do wniesienia analizowanej skargi, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p.TK. 3. Trybunał Konstytucyjny podkreśla – niezależnie od powyższej, samodzielnej prze-słanki odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu – że zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK skarżący zobowiązany jest do udokumento-wania przebiegu sprawy, zwłaszcza przez rzetelne, szczegółowe przestawienie stanu faktycz-nego, które winno być poparte dołączonymi do skargi istotnymi dla wniesionej sprawy roz-strzygnięciami, zwłaszcza wydanymi co do jej istoty. Jak ustalił Trybunał, skarżący nie dołą-czył do skargi tak istotnych orzeczeń, jak postanowienie Sądu Okręgowego w B. z 17 sierpnia 2015 r., a także postanowienie Sądu Apelacyjnego w G. z 12 kwietnia 2016 r., o których mo-wa w uzasadnieniu postanowienia Sądu Apelacyjnego w G. z 14 lutego 2019 r., tj. w roz-strzygnięciu wskazanym w skardze konstytucyjnej jako ostateczne w rozumieniu art. 77 ust. 1 Konstytucji. Nie wypełnił tym samym ciążącego na nim obowiązku, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK. 3.1. W uzasadnieniu skargi, jak stwierdza Trybunał, nie wskazano jakie prawa lub wolności skarżącego, wynikające z przytoczonych w petitum wzorców, zostały naruszone przez zaskarżony przepis. Wywiedzenie przysługujących skarżącemu praw podmiotowych z przytoczonych w skardze wzorców kontroli oraz wskazanie sposobu, w jaki doszło do ich naruszenia, a wreszcie uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem ustąpiło w uzasadnieniu analizowanej skargi miejsca polemice z rozstrzygnięciami sądowymi wydanymi w indywidualnej sprawie skarżą-cego. Okoliczność ta prowadzi do ustalenia, że skarżący nie wypełnił ciążącego na nim obo-wiązku, o którym stanowi art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. Co do zasady, brak formalny skargi, stwierdzony na gruncie tego przepisu, może być usunięty po wezwaniu wydanym w tym za-kresie przez sędziego Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK. Przepis ten stosuje się jednak w przypadku, gdy – w ocenie sędziego Trybunału – elementy argumentacji przedstawionej na poparcie zarzutów w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej wymagają sprecyzowania lub wyjaśnienia. Tymczasem w kontekście analizowanej skargi usunięcie braku formalnego na tle art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK sprowadzałoby się w isto-cie do konieczności sporządzenia nowego uzasadnienia, które nie tyle dopełniałoby przedsta-wione już argumenty skarżącego, ile polegało na sformułowaniu ich po raz pierwszy. OTK ZU B/2025 Ts 167/20 poz. 53 5 3.2. Brak wywiedzenia gwarantowanych konstytucyjnie praw podmiotowych oraz brak uzasadnienia sposobu ich naruszenia spowodował ograniczenie argumentów uzasadnie-nia skargi do uwag de lege ferenda, zwłaszcza w zakresie pożądanego przez skarżącego kie-runku reform przepisów o ubezwłasnowolnieniu. W związku z powyższym należy przypo-mnieć, że Trybunał Konstytucyjny nie jest właściwym adresatem tego rodzaju postulatów, zaś zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału nie jest dopuszczalne kwestionowanie za pomocą skargi konstytucyjnej jednostkowych aktów stosowania prawa. Do kompetencji Try-bunału nie należy bowiem kontrola prawidłowości ustaleń organów stosujących prawo ani kontrola wykładni przepisów. Ponadto, skarga konstytucyjna nie jest środkiem prawnym słu-żącym do kwestionowania rozstrzygnięć sądowych, zaś naruszenie konstytucyjnych praw lub wolności skarżącego w ostatecznym orzeczeniu wydanym w jego sprawie winno mieć charak-ter obiektywny, bowiem skarga konstytucyjna nie jest środkiem służącym do odmiany nieko-rzystnej dla skarżącego sytuacji prawnej w drodze instancyjnej kontroli rozstrzygnięć sądo-wych. 4. W związku z powyższym, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.