Ts 169/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 19 kwietnia 2023 r. Pozycja 108 POSTANOWIENIE z dnia 14 marca 2018 r. Sygn. akt Ts 169/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej H.S. o zbadanie zgodności: art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 1990 r. o zwrocie korzyści uzyskanych niesłusznie kosztem Skarbu Państwa lub innych państwowych osób prawnych (Dz. U. Nr 44, poz. 255, ze zm.) w zakresie, w jakim przepis ten umożliwia dochodzenie przez Skarb Państwa lub inną państwową osobę prawną zwrotu korzyści uzyskanych w wyniku posługiwania się przez stronę prawomocną decyzją administracyjną, wydaną przez uprawniony do tego organ administracji publicznej, z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wynikającymi z niego zasadami zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochrony praw słusznie nabytych, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE 1. W sporządzonej przez adwokata skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 29 sierpnia 2017 r. (data nadania), H.S. (dalej: skarżąca) zarzuciła niezgodność art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 1990 r. o zwrocie korzyści uzyskanych niesłusznie kosztem Skarbu Państwa lub innych państwowych osób prawnych (Dz. U. Nr 44, poz. 255, ze zm.) w zakresie, w jakim umożliwia dochodzenie przez Skarb Państwa lub inną państwową osobę prawną zwrotu korzyści uzyskanych w wyniku posługiwania się przez stronę prawomocną decyzją administracyjną, wydaną przez uprawniony do tego organ administracji publicznej, z art. 2 Konstytucji i wynikającymi z niego zasadami zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochrony praw słusznie nabytych. 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym. 2.1. Wyrokiem z 20 stycznia 2014 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w K. II Wydział Cywilny, w sprawie z powództwa Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśniczego Nadleśnictwa N. przeciwko K.G., J.G. i skarżącej o zwrot OTK ZU B/2023 Ts 169/17 poz. 108 2 korzyści oraz z powództwa Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśniczego Nadleśnictwa S. przeciwko K.G., J.G. i skarżącej o zwrot korzyści: oddalił powództwo w całości (pkt 1); zasądził od powoda (stationes fisci Skarbu Państwa) kwotę 7217,00 zł na rzecz K.G. i skarżącej z tytułu zwrotu kosztów procesu (pkt 2); przyznał na rzecz pełnomocnika ustanowionego dla J.G. kwotę 7200,00 zł z tytułu zwrotu pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pkt 3). 2.2. Wyrokiem z 28 lipca 2015 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny w K. I Wydział Cywilny, na skutek apelacji powoda od wyroku z 20 stycznia 2014 r., uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i roz-strzygnięcia o kosztach postępowania. 2.3. Postanowieniem z 19 listopada 2015 r. (sygn. akt […]) Sąd Najwyższy Izba Cywilna, na skutek zażalenia K.G. i skarżącej, uchylił zaskarżony wyrok, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. 2.4. Wyrokiem z 9 maja 2017 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny w K. I Wydział Cywilny, po ponownym rozpoznaniu apelacji powoda, zmienił wyrok sądu pierwszej instancji w ten sposób, że: zasądził od każdego z pozwanych na rzecz Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśniczego Nadleśnictwa N. po 24750,00 zł z ustawowymi odsetkami za okres od 18 maja 2012 r. do 31 grudnia 2015 r. od K.G. i H.S., od 6 czerwca 2012 r. do 31 grudnia 2015 r. od J.G. oraz od 1 stycznia 2016 r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od każdego z pozwanych, a w pozostałej części oddalił powództwo (pkt 1 lit. a); zasądził od każdego z pozwanych na rzecz Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśniczego Nadleśnictwa S. po 15466,66 zł z ustawowymi odsetkami za okres od 18 maja 2012 r. do 31 grudnia 2015 r. od K.G. i H.S., od 6 czerwca 2012 r. do 31 grudnia 2015 r. od J.G. oraz od 1 stycznia 2016 r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od każdego z pozwanych, a w pozostałej części oddalając powództwo (pkt 1 lit. b); zasądził od powoda na rzecz K.G. i skarżącej po 970,00 zł z tytułu kosztów procesu (pkt 1 lit. c); przyznał na rzecz pełnomocnika ustanowionego dla J.G. kwotę 4428 zł z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pkt 1 lit. d); odstąpił od obciążania pozwanych kosztami sądowymi, których powód nie miał obowiązku uiścić (pkt 1 lit. e); oddalił apelację w pozostałej części (pkt 2); zasądził od powoda na rzecz skarżącej 3000,00 zł oraz K.G. 2250,00 zł z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego i zażaleniowego (pkt 3); przyznał na rzecz pełnomocnika ustanowionego dla J.G. kwotę 3321,00 zł z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pkt 4); odstąpił od obciążania pozwanych kosztami sądowymi – opłatą od apelacji, której powód nie miał obowiązku uiścić (pkt 5). 2.5. Od wyroku z 9 maja 2017 r. skarżąca wniosła skargę konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego, a wraz z K.G. – także skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego. 2.6. Postanowieniem z 8 sierpnia 2017 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny I Wydział Cywilny odrzucił skargę kasacyjną jako niedopuszczalną. Zażalenie K.G. i skarżącej na to orzeczenie zostało oddalone przez Sąd Najwyższy Izbę Cywilną w postanowieniu z 7 grudnia 2017 r. (sygn. akt […]). 3. Zdaniem skarżącej kwestionowany przepis narusza wywodzone z art. 2 ustawy za-sadniczej zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochrony OTK ZU B/2023 Ts 169/17 poz. 108 3 praw słusznie nabytych, gdyż doprowadził do sytuacji, „kiedy skarżąca, będąca osobą fakty-cznie uprawnioną do rekompensaty za mienie zabużańskie, zobowiązana jest do zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kwot uzyskanych w wyniku wykonania swojego prawa do rekompen-saty. Zwrot taki oparty jest na wskazaniu, że uzyskała ona od Skarbu Państwa korzyść nie-słusznie, pomimo tego, że całe działanie skarżącej opierało się na wykonywaniu prawa jej przyznanego na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej, a korzyść po jej stronie powstała w całości i wyłącznie w wyniku błędów i zaniedbań po stronie organów państwa”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz.U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. Trybunał stwierdza, że analizowanej skardze konstytucyjnej nie może zostać nada-ny dalszy bieg z powodu nieprawidłowego przywołania przez skarżącą wzorca kontroli, tj. wyłącznie art. 2 Konstytucji. 2.1. Trybunał Konstytucyjny przypomina, że art. 2 Konstytucji – co do zasady – nie może stanowić samoistnej podstawy kontroli w sprawach inicjowanych skargą konstytucyjną. Jak wielokrotnie podnoszono w orzecznictwie sądowokonstytucyjnym, regulacja ta wyznacza jedynie standard kreowania przez ustawodawcę wolności i praw, nie wprowadzając jednocze-śnie konkretnej wolności czy konkretnego prawa (zob. w szczególności postanowienie pełne-go składu TK z 23 stycznia 2002 r., Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60, a także póź-niejsze wyroki TK z: 30 maja 2007 r., SK 68/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 53 oraz 10 lipca 2007 r., SK 50/06, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 75). Należy podkreślić również, że o dopusz-czalności stosowania art. 2 Konstytucji jako samoistnej podstawy indywidualnej kontroli kon-stytucyjności prawa nie może przesądzać okoliczność, iż przepis ten może być samodzielną podstawą orzeczenia wydawanego w ramach kontroli abstrakcyjnej, inicjowanej przez pod-mioty, o których mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1-5 Konstytucji. W tym ostatnim przypadku oce-na zgodności nie jest bowiem uwarunkowana istnieniem praw podmiotowych konkretnego podmiotu, naruszonych zastosowaniem przez organ władzy publicznej niekonstytucyjnego przepisu (por. np. postanowienie TK z 25 marca 2009 r., Ts 75/08, OTK ZU nr 2/B/2009, poz. 126). Trybunał Konstytucyjny od dnia wejścia w życie obowiązującej Konstytucji wielo-krotnie wskazywał, że szeroki katalog praw i wolności wymienionych w rozdziale II Konsty-tucji, obejmuje i zasadniczo wyczerpuje pojęcie „konstytucyjnych wolności lub praw”, o któ-rych mowa w art. 79 ust. 1 ustawy zasadniczej. W interpretacji przepisów zawartych w tym rozdziale mogą być pomocne klauzule generalne, m.in. takie jak klauzula demokratycznego państwa prawnego, ale nie one będą stanowić samoistną podstawę skargi konstytucyjnej. Podstawy takiej należy szukać w konkretnych postanowieniach Konstytucji statuujących określone prawo lub wolność. Artykuł 2 Konstytucji (tak jak inne przepisy wyrażające zasady ogólne) może natomiast nadal stanowić podstawę do wywodzenia, niewyrażonych w Konsty-tucji explicite, zasad konstytucyjnych działania organów władzy publicznej. Zasady te nie mają jednak charakteru samoistnych praw lub wolności konstytucyjnych o charakterze pod-miotowym (zob.: wyroki TK z: 23 listopada 1998 r., SK 7/98, OTK ZU nr 7/1998, poz. 114 oraz 10 lipca 2000 r., SK 21/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 144; postanowienie pełnego składu TK w sprawie Ts 105/00; postanowienia TK z: 18 września 2001 r., Ts 71/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 239 oraz 31 stycznia 2011 r., Ts 199/10, OTK ZU nr 4/B/2013, poz. 299). OTK ZU B/2023 Ts 169/17 poz. 108 4 2.2. Przytoczony wyżej pogląd wynika w szczególności ze stanowiska Trybunału zaję-tego w postanowieniu pełnego składu w sprawie Ts 105/00. Stosownie do art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine u.o.t.p. TK (poprzednio: art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. f in fine ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym, Dz. U. poz. 1157; art. 44 ust. 1 pkt 1 lit. e w pierwot-nym brzmieniu ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym, Dz. U. poz. 1064, ze zm.; art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym, Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.) jest on wiążący dla pozostałych składów orzekających. Odstąpienie od poglądu prawnego wyrażonego w orzeczeniu Trybunału wyda-nym w pełnym składzie wymaga zaś wydania orzeczenia w takim samym składzie (zob. m.in. wyrok TK z 21 czerwca 2017 r., SK 35/15, OTK ZU A/2017, poz. 51 i cytowane tam orzecz-nictwo). 2.3. W ocenie Trybunału skarżąca nie przedstawiła żadnych argumentów, które wska-zywałyby za odstąpieniem w jej przypadku od dotychczasowego zapatrywania prawnego w przedmiocie art. 2 Konstytucji jako wzorca kontroli w sprawach inicjowanych skargą konsty-tucyjną i – w konsekwencji – przekazania niniejszej sprawy do rozpoznania merytorycznego. W tym stanie rzeczy – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – należało postanowić jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.