Ts 17/21

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 10 września 2024 r. Pozycja 189 POSTANOWIENIE z dnia 26 czerwca 2024 r. Sygn. akt Ts 17/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mariusz Muszyński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A.B. o zbadanie zgodności: art. 394 § 1 w związku z art. 130 § 1 i 2 w związku z art. 13 § 1 ustawy z 17 li-stopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim „umożliwia odrzucenie zażalenia na zarządzenie zwrotu wniosku o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu w sytuacji, w której skarżący uzupełnił braki formalne wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w wyznaczonym terminie, wskazując jednocześnie na brak możliwości uzyskania pozostałych wskazanych przez sąd informacji”, z art. 45 ust. 1 Kon-stytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 20 stycznia 2021 r. (data nadania) A.B. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego. Skarżący złożył wniosek w sprawie ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu oraz o zwolnienie od kosztów sądowych w całości w postępowaniu cywilnym przeciwko funkcjonariuszowi Zakładu Karnego w W. W piśmie z 6 września 2019 r. (sygn. akt […]) wezwano go do usunięcia braków for-malnych wniosku m.in. przez podanie danych personalnych (imię i nazwisko) pozwanego. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, że nie ma żadnej wiedzy o imionach i nazwiskach pozwanych funkcjonariuszy oraz wniósł o zwrócenie się w tej sprawie do Dy-rektora Zakładu Karnego w W. Dodatkowo poinformował, że złożył w tej sprawie także wnioski do Dyrektora Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w W. oraz do Dyrektora Zakładu Karnego w W. Zarządzeniem przewodniczącego I Wydziału Cywilnego Sądu Okręgowego w W. z 14 października 2019 r. (sygn. akt […]) wniosek skarżącego został zwrócony z uwagi na OTK ZU B/2024 Ts 17/21 poz. 189 2 nieusunięcie jego braków formalnych (niewskazanie danych personalnych pozwalających na identyfikację pozwanego). Sąd Apelacyjny w W. I Wydział Cywilny postanowieniem z 6 grudnia 2019 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Apelacyjnego) odrzucił zażalenie skarżącego na powyż-sze zarządzenie, uznając je za niedopuszczalne. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że „w przypadku wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, składanego przed wszczęciem postępowania w sprawie (wytocze-niem powództwa), z uwagi na ochronę prawa strony do sądu uzasadnione jest przyjęcie ist-nienia kontroli instancyjnej zarządzenia przewodniczącego sądu pierwszej instancji o zwrocie wniosku w tym przedmiocie”. Tymczasem na tle art. 394 § 1 k.p.c. dochodzi do „różnicowa-nia prawa obywateli do sądu” i „dualizmu prawnego” – niektóre sądy dopuszczają bowiem omawiany środek odwoławczy w drodze analogii z zażaleniem na zarządzenie w sprawie zwrotu pozwu. Treść zaskarżonych przepisów „powoduje naruszenie prawa do sądu w zakre-sie w jakim nie reguluje w sposób precyzyjny możliwości jego stosowania w odniesieniu do zarządzenia przewodniczącego o zwrocie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a także w zakresie w jakim umożliwia dowolne w zasadzie jego stosowanie” (s. 6-7 skargi). Zarządzeniem Sędziego Trybunału z 7 marca 2023 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi m.in. przez: 1) doręczenie odpisów (lub kopii poświad-czonych za zgodność z oryginałem) wniosków skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu cywilnym i konstytucyjnym oraz postanowień Sądu Rejonowego w Ż. w sprawie drugiego z tych wniosków, 2) udokumentowanie dat doręczenia skarżącemu postanowienia Sądu Apelacyjnego i złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi konstytucyjnej w administracji zakładu karnego, 3) wskazanie sposobu naruszenia praw skarżącego, wynikających z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Pełnomocnik skarżącego ustosunkował się do tego zarządzenia w piśmie z 20 marca 2023 r. (data nadania). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. W skardze konstytucyjnej jako przedmiot zaskarżenia wskazano art. 394 § 1 w związku z art. 130 § 1 i 2 w związku z art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Ko-deks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2023 r. poz. 1550, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie określonym w petitum. Zgodnie z art. 394 § 1 k.p.c. „zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na posta-nowienia sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie”, a ponadto na określone w tym przepisie inne rodzaje orzeczeń. W katalogu tym nie wymieniono zarządzeń przewod-niczącego w sprawie zwrotu wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Pozostałe przepisy tej ustawy wskazane w petitum skargi brzmią następująco: Art. 130 k.p.c.: „§ 1. Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek nieza-chowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewod-niczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opła-cenia go w terminie tygodniowym. Mylne oznaczenie pisma procesowego lub inne oczywiste OTK ZU B/2024 Ts 17/21 poz. 189 3 niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go w trybie właściwym. § 2. Po bezskutecznym upływie terminu przewodniczący zwraca pismo stronie. Pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma proceso-wego do sądu”. Art. 13 § 1 k.p.c.: „Sąd rozpoznaje sprawy w procesie, chyba że ustawa stanowi inaczej. W wypadkach przewidzianych w ustawie sąd rozpoznaje sprawy według przepisów o postępowaniach od-rębnych”. Jako wzorzec kontroli skarżący w petitum skargi wskazał art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle sprawy zakończonej postanowieniem Sądu Apelacyjnego w W. I Wydział Cywilny z 6 grudnia 2019 r. (sygn. akt […]; dalej: posta-nowienie Sądu Apelacyjnego). 3. Trybunał stwierdził, że analizowana skarga spełnia wymogi formalne, albowiem: – została sporządzona w imieniu skarżącego przez radcę prawnego (art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK); – skarżący wyczerpał drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), ponieważ postanowie-nie Sądu Apelacyjnego jest prawomocne i nie przysługują od niego żadne zwykłe środki za-skarżenia; – dochowano ustawowego terminu wniesienia skargi konstytucyjnej (art. 77 ust. 1 w związku z art. 44 ust. 3 u.o.t.p.TK): odpis wymienionego wyżej postanowienia został dorę-czony skarżącemu 17 grudnia 2019 r., 23 grudnia 2019 r. złożył on w administracji zakładu karnego wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu wniesienia skargi konstytu-cyjnej, 12 listopada 2020 r. rozstrzygnięcie właściwego organu samorządu zawodowego zo-stało doręczone radcy prawnemu, który sporządził skargę konstytucyjną, a skarga ta została wniesiona 20 stycznia 2021 r. (data nadania); – określony został przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK); – wskazano, które konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób – zdaniem skar-żącego – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK); – przedstawiono uzasadnienie sformułowanych przez skarżącego zarzutów oraz stan faktyczny (art. 53 ust. 1 pkt 3 i 4 u.o.t.p.TK); – skarga zawiera informacje dotyczące wniesienia nadzwyczajnego środka zaskarżenia oraz wymagane załączniki (art. 53 ust. 1 pkt 5 i 6 oraz ust. 2 u.o.t.p.TK); – sformułowane przez skarżącego zarzuty nie są oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.