Ts 171/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 5 listopada 2018 r. Pozycja 163 POSTANOWIENIE z dnia 17 lipca 2018 r. Sygn. akt Ts 171/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.T. w sprawie zgodności: art. 162 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) z art. 45 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1-2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 30 sierpnia 2017 r. (data nadania) M.T. (dalej: skarżąca) zakwestionowała zgodność art. 162 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postę-powania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 155 dalej: k.p.c.) z art. 45 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. Skargę konstytucyjną wniesiono w związku z następującą sprawą. Sąd Rejonowy w W. Wydział I Cywilny (dalej: Sąd Rejonowy) wyrokiem zaocznym z 15 grudnia 2016 r. oddalił powództwo skarżącej przeciwko Paulinie G. o zapłatę 4,76 zł tytułem pożyczki. Strony nie stawiły się na wyznaczonej rozprawie. Sąd Rejonowy uznał, że skarżąca nie przedstawiła dowodu na okoliczność zawarcia między stronami umowy pożyczki, a wniosek skarżącej o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, dlatego wniosek ten oddalił. Sąd Okręgowy w W. I Wydział Cywilny (dalej: Sąd Okręgowy) wyrokiem z 8 czer-wca 2017 r. oddalił apelację skarżącej od wyroku Sądu Rejonowego. Główny zarzut apelacji skarżącej dotyczył naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 217 § 1 w zw. z art. 227 k.p.c. przez oddalenie wniosku o przeprowadzenie zeznań świadka. Sąd Okręgowy wyjaśnił po pierwsze, że zgodnie z art. 162 k.p.c. „warunkiem powoływania się na uchybienia sądu I instancji przepisom postępowania, jest zwrócenie przez stronę uwagi temu sądowi na uchybienia poprzez wniesienie o wpisanie stosownego zastrzeżenia do protokołu”. Skarżąca nie wniosła o wpisanie zastrzeżenia do protokołu, ponieważ nie była obecna na rozprawie przed Sądem Rejonowym. Po drugie wyjaśnił, że Sąd Rejonowy prawidłowo stwierdził, iż przepro- OTK ZU B/2018 Ts 171/17 poz. 163 2 wadzenie rzeczonego dowodu z zeznań świadka nie miałoby żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a oddalenie tego wniosku dowodowego motywowane było jego bezprzedmiotowością. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 30 stycznia 2018 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej, do którego skarżąca odniosła się pismem z 22 lutego 2018 r. Skarżąca zarzuca art. 162 k.p.c. naruszenie swoich konstytucyjnych wolności i praw: „prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez sąd” (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), „prawa do innych praw majątkowych” (art. 64 ust. 1 Konstytucji RP) oraz „prawa do ochrony innych praw majątkowych” (art. 64 ust. 2 Konstytucji RP). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna. Mając na względzie art. 67 ust. 1 u.o.t.p. TK, Trybunał przy orzekaniu jest związany zakresem zaskarżenia wskazanym w skardze konstytucyjnej. 2. W skardze konstytucyjnej skarżąca zakwestionowała zgodność art. 162 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 155; dalej: k.p.c.) z art. 45 ust. 1 oraz z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. Zgodnie z art. 162 k.p.c. strony mogą w toku posiedzenia, a jeżeli nie były obecne, na najbliższym posiedzeniu zwrócić uwagę sądu na uchybienia przepisom postępowania, wnosząc o wpisanie zastrzeżenia do protokołu. Stronie, która zastrzeżenia nie zgłosiła, nie przysługuje prawo powoływania się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania, chyba że chodzi o przepisy postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod rozwagę z urzędu, albo że strona uprawdopodobni, iż nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy. 2.1. Trybunał uznał za oczywiście bezzasadny zarzut naruszenia – przez art. 162 k.p.c. – konstytucyjnego prawa skarżącej do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśnia się, że zakwestionowany przepis służy doprowadzeniu do szybkiego usunięcia dostrzeżonych przez strony naruszeń przepisów postępowania i umożliwieniu sądowi niezwłocznego naprawienia błędów w tym zakresie, a w konsekwencji przyśpieszeniu i usprawnieniu postępowania. Ma on też zapobiegać nielojalności procesowej stron przez zobligowanie ich do zwracania na bieżąco uwagi sądu na wszelkie uchybienia procesowe w celu ich niezwłocznego wyeliminowania i nie dopuszczać do celowego tolerowania przez strony takich uchybień z zamiarem późniejszego wykorzystania ich w środkach odwoławczych (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 4 paź-dziernika 2006 r., sygn. akt II CSK 229/06, Lex nr 337525 oraz z 10 lutego 2010 r., sygn. akt V CSK 234/09, OSNC-ZD 2010, nr 4, poz. 102, a także uchwała Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2008 r., sygn. akt III CZP 50/08, OSNC 2009 nr 7-8, poz. 103). Wymaga on więc od strony bieżącej dbałości o swoje interesy w toku postępowania oraz ujawniania zauważonych nieprawidłowości pod groźbą utraty możliwości powoływania się na nie w dalszym toku postępowania, a tym samym służy prawidłowemu przebiegowi rozpozna-wania sprawy. Jednocześnie zawiera on zastrzeżenie, zgodnie z którym przewidzianej w nim prekluzji nie stosuje się w wypadku, gdy zostanie uprawdopodobnione, że strona nie zgłosiła OTK ZU B/2018 Ts 171/17 poz. 163 3 zastrzeżeń bez swojej winy. Rozwiązanie to pozwala na umożliwienie stronie powoływania się na późniejszym etapie postępowania na naruszenie przepisów, na które nie mogła zwrócić uwagi wcześniej (por. postanowienie TK z 14 stycznia 2016 r., sygn. akt Ts 353/16, OTK ZU B/2016, poz. 56). Skarżąca uzasadnia zarzut naruszenia – przez art. 162 k.p.c. –jej konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) w następujący sposób. Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek dowodowy skarżącej, ponieważ uznał go za bezprzedmiotowy i niemający wpływu na wynik sprawy, natomiast sąd drugiej instancji (w orzeczeniu wskazanym przez skarżącą jako ostateczne) stwierdził niedopuszczalność skutecznego podniesienia zarzutu apelacyjnego – oddalenia wniosku dowodowego skarżącej – gdyż skarżąca nie spełniła warunku określonego w art. 162 k.p.c., tj. nie zgłosiła zastrzeżenia do protokołu. Jedno-cześnie podzielił pogląd sądu pierwszej instancji co do bezprzedmiotowości tego wniosku i konieczności jego oddalenia. Trybunał wyjaśnia, że zakwestionowany art. 162 k.p.c. stanowił co prawda jedną z podstaw wydania wyroku drugiej instancji, lecz nie przesądził o kierunku czy motywach rozstrzygnięcia, a w konsekwencji o konstytucyjnych wolnościach lub prawach skarżącej w taki sposób, jak to wskazuje skarżąca w badanej skardze, ponieważ sąd drugiej instancji stwierdził, że niezależnie od art. 162 k.p.c. wniosek dowodowy skarżącej był bezprze-dmiotowy i nie mógł mieć wpływu na oddalenie jej powództwa. Powyższe argumenty przesądzają o zasadności zakwalifikowania zarzutu naruszenia – przez art. 162 k.p.c. – konstytucyjnego prawa skarżącej do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) za oczywiście bezzasadny (art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK). 2.2. Trybunał stwierdził, że skarżąca nie określiła takich wolności lub praw wynika-jących z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji, które – w sposób bezpośredni – mogłyby zostać naruszone przez zakwestionowany art. 162 k.p.c. Skarżąca zarzuciła art. 162 k.p.c. naruszenie jej konstytucyjnego prawa do „innych praw majątkowych” (art. 64 ust. 1 Konstytucji) oraz prawa do „równej dla wszystkich ochrony innych praw majątkowych” (art. 64 ust. 2 Konstytucji). Trybunał stwierdził, że skarżąca nie wskazała, jakie „inne prawa majątkowe” (art. 64 ust. 1 Konstytucji) zostały naruszone przez art. 162 k.p.c. oraz w jaki sposób naruszył on prawo skarżącej do „równej dla wszystkich ochrony innych praw majątkowych” (art. 64 ust. 2 Konstytucji). Skarżąca wiąże zarzut naruszenia jej „innych praw majątkowych” (art. 64 ust. 1 i 2 ustawy zasadniczej) przez art. 162 k.p.c. z oddaleniem powództwa o zapłatę. W ocenie skarżącej, podstawowym czynnikiem przesądzającym o zasadności oddalenia jej powództwa i apelacji było oddalenie jej wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka. Skarżąca pominęła jednak to, że orzekające w sprawie sądy jednoznacznie stwierdziły, iż niezależnie od konsekwencji określonych w art. 162 k.p.c. jej wniosek dowodowy i tak nie miał znaczenia dla rozpoznania sprawy. Na marginesie warto także odnotować – na co zwrócił uwagę sąd drugiej instancji – że wniosek ten uchybiał wymogom formalnym (nie zawierał danych świadka ani nie określał faktów, które miały zostać stwierdzone na podstawie jego zeznań). Trybunał wyjaśnia, że jedną z przesłanek dopuszczalności wniesienia skargi konsty-tucyjnej określoną w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a skonkretyzowaną w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK, jest wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego i w jaki sposób zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze przepis. Skarżąca nie wskazała żadnych konkretnych wolności lub praw wynikających z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji, które zostały naruszone bezpośrednio przez zakwestionowany w skardze przepis. Skarżąca „powołała się” co prawda na ogólne zasady „prawa do innych praw majątkowych i ochrony OTK ZU B/2018 Ts 171/17 poz. 163 4 tego prawa”, jednak nie określiła tych praw w sposób dokładny, natomiast powiązała je wyłącznie z ostatecznym wynikiem sprawy – niezależnie od motywów rozstrzygnięcia i wpływu zakwestionowanej w skardze normy na to rozstrzygnięcie. Z tych względów, w części, w jakiej skarżąca kwestionuje zgodność art. 162 k.p.c. z art. 64 ust. 1-2 Konstytucji, badana skarga nie spełnia wymogów określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.