Ts 173/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 5 marca 2019 r. Pozycja 59 POSTANOWIENIE z dnia 17 grudnia 2018 r. Sygn. akt Ts 173/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Grzegorz Jędrejek, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J.P. o zbadanie zgodności: art. 60a ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. – Prawo telekomunikacyj-ne (Dz. U. z 2016 r. poz. 1489, ze zm.) z: a) art. 64 ust. 1 i 2, art. 76 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospoli-tej Polskiej, b) Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzo-ną w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienioną następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnioną Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.), c) art. 1 ust. 1 Protokołu nr 12 do Konwencji o ochronie praw człowieka i pod-stawowych wolności, otwartego do podpisu w Rzymie dnia 4 listopada 2012 r., p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej, sporządzonej we własnym imieniu przez radcę prawnego J.P. (dalej: skarżący) i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 5 września 2017 r. (data nadania), zarzucono niezgodność art. 60a ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. – Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. z 2016 r. poz. 1489, ze zm.; dalej: p.t.), z: a) art. 64 ust. 1 i 2, art. 76 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol-skiej, b) Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzoną w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienioną następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnioną Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.; dalej: Kon-wencja), c) art. 1 ust. 1 Protokołu nr 12 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawo-wych wolności, otwartego do podpisu w Rzymie dnia 4 listopada 2012 r. (dalej: Pro-tokół Rzymski). OTK ZU B/2019 Ts 173/17 poz. 59 2 2. Skarga konstytucyjna została złożona w związku z następującą sprawą. Pismem z 5 czerwca 2015 r. operator telewizji satelitarnej poinformował skarżącego o zmianach warunków umowy określonych w regulaminie świadczenia usług oraz w warun-kach promocji – w związku z decyzją Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Skarżący w piśmie z 22 czerwca 2015 r. poinformował operatora o odmowie akcepta-cji zmiany warunków umowy o świadczenie usług telewizyjnych oraz o rozwiązaniu tejże umowy z winy operatora. W odpowiedzi operator naliczył skarżącemu karę umowną z tytułu rozwiązania umowy przed upływem terminu, na który została zawarta. Skarżący 25 października 2015 r., na podstawie art. 189 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.; dalej: k.p.c.), wystąpił przeciwko operatorowi z powództwem o ustalenie, że doszło do skutecznego roz-wiązania umowy o świadczenie usług telewizyjnych z winy operatora, a tym samym żądanie operatora, by skarżący uiścił karę umowną, jest bezprawne. Wyrokiem z 8 kwietnia 2016 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w W. Wydział Cywilny (dalej: Sąd Rejonowy) oddalił powództwo. Jak wskazał w uzasadnieniu, żądanie skarżącego w przedmiocie ustalenia winy operatora nie mieściło się w hipotezie art. 189 k.p.c., z kolei wierzytelność wobec skarżącego z tytułu kary umownej, na którą składa się ulga udzielona skarżącemu przy zawarciu umowy, istnieje, jednakże sama kwestia dopuszczalności obciąże-nia skarżącego karą umowną podlega badaniu w procesie o zapłatę tej kary. Apelacja skarżącego od powyższego orzeczenia została oddalona przez Sąd Okręgowy w W. Wydział Cywilny Odwoławczy w wyroku z 27 kwietnia 2017 r. (sygn. akt […]). 3. Zdaniem skarżącego kwestionowany przepis w sposób nieproporcjonalny narusza konstytucyjną zasadę ochrony praw majątkowych konsumenta, a także – gwarantowaną przez Konwencję i Protokół Rzymski – zasadę równego traktowania. 4. Zarządzeniem sędziego TK z 25 kwietnia 2018 r. (doręczonym 30 kwietnia 2018 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: nade-słanie w pięciu egzemplarzach dokumentu poświadczającego prawo do samodzielnego wnie-sienia skargi (pkt 1); wskazanie, jakie prawa i wolności skarżącego wyrażone w art. 64 ust. 1 i 2, art. 76 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, oraz w jaki sposób zostały naruszone przez art. 60a ust. 3 pkt 1 i 2 p.t. (pkt 2); udokumentowanie daty doręczenia skarżącemu wyroku Sądu Okręgowego z 27 kwietnia 2017 r. (pkt 3). 5. We wniesionym do Trybunału 2 maja 2018 r. (data nadania) piśmie procesowym skarżący podniósł, że zarzuca zaskarżonemu przepisowi naruszenie prawa do własności oraz prawa do równej dla wszystkich jego ochrony, a także zasadę specjalnej ochrony konsumen-tów, odsyłając do uzasadnienia skargi konstytucyjnej, a także stwierdził, że nie odpowiadał mu nowy, skrócony okres wypowiedzenia usług, wprowadzony przez operatora. Ponadto skarżący nadesłał wypis z listy radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. oraz oświadczył, że odpis wyroku sądu drugiej instancji został mu doręczony 21 czerwca 2017 r., załączając pięć kopii pisma przewodniego z sądu. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał Konstytucyjny bada, czy odpowiada ona określonym prawem wymogom. OTK ZU B/2019 Ts 173/17 poz. 59 3 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono art. 60a ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. – Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. z 2016 r. poz. 1489, ze zm.; dalej: p.t.) określający przypadki, gdy operator telekomunikacyjny może domagać się od abonenta zwrotu przyznanej ulgi, w razie wypowiedzenia umowy o świadczenie usług tele-komunikacyjnych. Z kolei jako wzorce kontroli skarżący powołał: – art. 64 ust. 1 i 2, art. 76 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, – Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzoną w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienioną następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupeł-nioną Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.; dalej: Konwencja) , – art. 1 ust. 1 Protokołu nr 12 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawo-wych wolności, otwartego do podpisu w Rzymie dnia 4 listopada 2012 r. (dalej: Protokół Rzymski). 3. W pierwszej kolejności Trybunał przypomina, że z art. 79 ust. 1 Konstytucji wyni-ka, iż skarga konstytucyjna przysługuje tylko w wypadku, gdy zostały naruszone wolności lub prawa określone w Konstytucji. W związku z tym wskazane przez skarżącego zasady Kon-wencji oraz art. 1 ust. 1 Protokołu Rzymskiego nie mogą stanowić wzorca kontroli w niniej-szej sprawie. Skoro ustrojodawca nie przewidział możliwości kwestionowania w trybie skargi konstytucyjnej zgodności przepisów aktów normatywnych z aktami prawa międzynarodowe-go, to – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – należało odmówić nadania dalszego biegu niniejszej skardze w zakresie badania zgodności art. 60a ust. 3 pkt 1 i 2 p.t. z Konwen-cją i art. 1 ust. 1 Protokołu Rzymskiego. Ponadto – i niezależnie od powyższego – należy wskazać, że Rzeczpospolita Polska ani nie podpisała, ani nie ratyfikowała Protokołu Rzymskiego (zob. Chart of signatures and ratifications of Treaty. Protocol No. 12 to the Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms, https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/177/signatures). Tym samym akt ten nie stanowi elementu polskiego sys-temu prawnego, a przez to nie wywiera on skutku, o którym mowa w art. 9 Konstytucji. 4. Odnośnie zaś do zarzutu niezgodności art. 60a ust. 3 pkt 1 i 2 p.t. z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 76 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Trybunał zwraca skarżącemu uwagę, że jedną z podstawowych przesłanek dopuszczalności skargi konstytucyjnej jest wymóg uczy-nienia jej przedmiotem takich przepisów ustawy lub innego aktu normatywnego, które były podstawą orzeczenia, w związku z którym wniesiono skargę. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowokonstytucyjnym, w procedurze inicjowanej skargą konstytucyjną przedmiotem badania Trybunału Konstytucyjnego może być bowiem jedynie norma, na pod-stawie której wydane zostało orzeczenie lub decyzja naruszająca konstytucyjne prawa lub wolności (zob. np. postanowienia TK z: 5 stycznia 2001 r., sygn. Ts 83/00, OTK ZU nr 4/2001, poz. 91; 18 kwietnia 2005 r., sygn. Ts 176/04, OTK ZU nr 3/B/2005, poz. 134 oraz 13 listopada 2007 r., sygn. SK 40/06, OTK ZU nr 10/A/2007, poz. 137). Artykuł 79 ust. 1 Konstytucji nie gwarantuje możliwości kwestionowania każdego przepisu kształtującego sy-tuację prawną skarżącego, ale jedynie takiego, który stanowił podstawę normatywną orzecze-nia. Skarga konstytucyjna nie może zmierzać do inicjowania postępowania o charakterze abs-trakcyjnym (zob. np. postanowienie TK z 6 lipca 2005 r., sygn. SK 25/03, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 83). Innymi słowy, aby uznać skargę konstytucyjną za dopuszczalną, musi występować ścisła relacja (związek) pomiędzy treścią orzeczenia, zaskarżonym przepisem aktu normatywnego a postawionym zarzutem niezgodności tego przepisu z określoną normą konstytucyjną (zob. np. wyrok TK z 20 grudnia 2017 r., sygn. SK 37/15, OTK ZU A/2017, poz. 90 i powołane tam orzecznictwo). OTK ZU B/2019 Ts 173/17 poz. 59 4 4.1. Wyrokiem z 8 kwietnia 2016 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w W. Wydział Cywilny, oddalił powództwo o ustalenie, uznawszy żądanie skarżącego za nieodpowiadające zakresowi normowania art. 189 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.; dalej: k.p.c.). To zapatrywanie prawne podzielił również Sąd Okręgowy w W. Wydział Cywilny Odwoławczy w wyroku z 27 kwietnia 2017 r. (sygn. akt […]), oddalającym apelację skarżącego od powyższego orzeczenia. Z uzasadnień obu wskazanych judykatów wyraźnie wynika, że oddalenie powództwa o ustalenie nie wynikało z odmiennej od skarżącego analizy art. 60a ust. 3 pkt 1 i 2 p.t., ale wyłącznie z uruchomienia niewłaściwej procedury sądowej. Skarżący dążył bowiem do uchronienia się od obowiązku zapłaty kary umownej z tytułu przedterminowego rozwiązania umowy, spowodowanego – jak podkreśla – przez operatora telewizji satelitarnej (zawinione zachowanie polegające na zmianie regulaminu świadczenia usług). 4.2. W związku z powyższym Trybunał zauważa, że wyroki z 8 kwietnia 2016 r. oraz 27 kwietnia 2017 r. w swoich częściach dyspozytywnych nie zasądzają od skarżącego na rzecz operatora jakiejkolwiek kwoty tytułem kary umownej, zaś w uzasadnieniach tychże orzeczeń sądy obu instancji nie oceniały zasadności argumentów skarżącego, a jedynie bada-ły, czy jego żądanie mieściło się w zakresie normowania art. 189 k.p.c. Oznacza to, że zaskar-żony w rozpatrywanej skardze przepis nie stanowił podstawy wydanych wobec skarżącego rozstrzygnięć ani w znaczeniu formalnym, ani tym bardziej materialnym. Ponadto brak jest do tej pory wyroku sądowego nakazującego skarżącemu zapłatę kary umownej na rzecz operato-ra. 4.3. Z tych powodów – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK. – skardze konsty-tucyjnej należało odmówić nadania dalszego biegu w zakresie badania zgodności zaskarżone-go przepisu z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 76 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 5. Niezależnie od stwierdzonych w punktach 3 i 4 tej części niniejszego uzasadnienia samoistnych podstaw odmowy, Trybunał wskazuje, że przeciwko merytorycznemu rozpozna-niu skargi konstytucyjnej przemawia również niewykonanie przez skarżącego w sposób pra-widłowy zarządzenia sędziego TK wzywającego do usunięcia braków formalnych w zakresie uzasadnienia zarzutów skargi. 5.1. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podkreślano, że pra-widłowe wykonanie przez skarżącego obowiązku przedstawienia, jakie konstytucyjne prawa lub wolności (i w jaki sposób) zostały naruszone przez przepisy stanowiące przedmiot wno-szonej skargi konstytucyjnej, polegać musi nie tylko na wskazaniu (numerycznym) postano-wień Konstytucji i zasad z nich wyprowadzanych, z którymi – zdaniem skarżącego – nie-zgodne są kwestionowane przepisy, ale również na precyzyjnym przedstawieniu treści praw lub wolności, wywodzonych z tych postanowień, a naruszonych przez ustawodawcę. Powinna temu towarzyszyć szczegółowa i precyzyjna argumentacja uprawdopodabniająca stawiane zarzuty. Z powyższego obowiązku nie może zwolnić skarżącego, działający niejako z własnej inicjatywy, Trybunał Konstytucyjny, który orzekając – zgodnie z art. 67 ust. 1 u.o.t.p. TK – jest związany granicami skargi konstytucyjnej (por. np. postanowienie TK z 14 stycznia 2009 r., sygn. Ts 21/07, OTK ZU nr 2/B/2009, poz. 91). W konsekwencji poprzestanie przez skar-żącego na lakonicznym lub zdawkowym uzasadnieniu zarzutu albo na całkowitym nieuzasad-nieniu sformułowanych zarzutów stanowi niewykonanie dyspozycji ustawowej (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK), co skutkuje odmową nadania dalszego biegu skardze na etapie wstępnego rozpoznania albo umorzeniem postępowania ze względu na niedopuszczalność wydania wy-roku przy rozpoznaniu merytorycznym. Niedopuszczalne jest bowiem samodzielne precyzo- OTK ZU B/2019 Ts 173/17 poz. 59 5 wanie przez Trybunał, a tym bardziej uzasadnianie, jedynie ogólnikowo sformułowanych zarzutów niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów (por. np. postanowienie TK z 4 lutego 2009 r., sygn. Ts 256/08, OTK ZU nr 2/B/2009, poz. 138 oraz wyrok TK z 27 lutego 2018 r., sygn. SK 25/15, OTK ZU A/2018, poz. 11). 5.2. W niniejszej sprawie skarżący w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej poprzestał na przytoczeniu wybranych ogólnych tez z orzecznictwa TK (odnośnie do art. 64, art. 31 ust. 3 i art. 76 Konstytucji) oraz zreferowaniu stanowiska przedstawicieli doktryny w przedmiocie ochrony praw konsumentów, opatrując to konkluzją, że „jako konsument – miał prawo do wypowiedzenia umowy z uwagi na wprowadzenie niekorzystnych dla niego postanowień [regulaminu świadczenia usług], których nie zaakceptowałby w trakcie zawierania umowy”. Pomimo stosownego wezwania do usunięcia braków formalnych, m.in. w zakresie argumen-tacji popierającej żądanie skargi, skarżący ograniczył się do wskazania praw statuowanych w art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 76 ustawy zasadniczej, odesłania do uzasadnienia skargi konstytu-cyjnej, a także konkluzji, że nie odpowiadały mu zmiany w regulaminie świadczenia usług. 5.3. Powyższe skutkuje odmową nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p. TK. W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża-lenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.