Ts 174/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 19 kwietnia 2023 r. Pozycja 109 POSTANOWIENIE z dnia 21 marca 2018 r. Sygn. akt Ts 174/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J.S. w sprawie zgodności: art. 787 § 1 i art. 781 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postę-powania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296, ze zm.), w zakresie umożliwiającym wydanie przez sąd apelacyjny postanowienia o nadaniu klau-zuli wykonalności orzeczeniom wydanym przez ten sąd, z art. 45, art. 78 oraz art. 176 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 18 sierpnia 2016 r. (data nadania) J.S. (dalej: skarżąca) wystąpiła o zbadanie zgodności art. 787 § 1 i art. 781 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296, ze zm.), w zakresie umożliwiającym wydanie przez sąd apelacyjny postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności orzeczeniom wydanym przez ten sąd, z art. 45, art. 78 oraz art. 176 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skargę konstytucyjną wniesiono w związku z następującą sprawą. Wyrokiem z 1 gru-dnia 2014 r., sygn. akt […], Sąd Okręgowy w W. X Wydział Gospodarczy wydał wyrok w całości uwzględniający powództwo B.J. o zapłatę przeciwko P.S. (mężowi skarżącej). Wyrokiem z 19 czerwca 2015 r. Sąd Apelacyjny w W. oddalił apelację pozwanego od wyroku sądu pierwszej instancji. Sąd Apelacyjny w W., uwzględniając wniosek wierzyciela B.J, postanowieniem z 18 listopada 2015 r., sygn. akt […], nadał w punktach I i II prawomocnemu wyrokowi Sądu Okręgowego w W. z 1 grudnia 2014 r., sygn. akt […], klauzulę wykonalności przeciwko małżonce dłużnika P.S. – J.S. z ograniczeniem jej odpowiedzialności do majątku objętego małżeńską wspólnością ustawową. Zarządzeniem z 21 września 2017 r. sędzia Trybunału wezwał skarżącą, za pośre-dnictwem pełnomocnika, do uzupełnienia braków formalnych skargi przez: 1) dokładne okre-ślenie przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, których brzmienie było podstawą wydania ostatecznego orzeczenia w sprawie skarżącej, OTK ZU B/2023 Ts 174/16 poz. 109 2 i w stosunku do których domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją; 2) w razie wskazania, że przedmiotem zaskarżenia są przepisy, które utraciły moc obowiązującą – uzasadnienie konieczności badania konstytucyjności tych przepisów; 3) podanie, które z orze-czeń wskazanych w uzasadnieniu skargi, zapadłe na podstawie kwestionowanych w skardze przepisów, jest ostatecznym – w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji – orzeczeniem o prawach lub wolnościach skarżącej określonych w Konstytucji; 4) wskazanie praw lub wolności podmiotowych skarżącej wynikających z art. 45, art. 78 oraz art. 176 Konstytucji, a także precyzyjne wyjaśnienie, w jaki sposób zaskarżone przepisy naruszają te prawa lub wolności; 5) przedstawienie stanu faktycznego sprawy; 6) udokumentowanie daty doręczenia skarżącej ostatecznego orzeczenia. W piśmie z 3 października 2017 r. (data nadania) skarżąca odniosła się częściowo do powołanego wyżej wezwania, modyfikując treść skargi. Skarżąca wskazała ostatecznie, że podstawą wydania postanowienia Sądu Apelacyj-nego w W. z 18 listopada 2015 r., sygn. akt […], był art. 781 § 1 zdanie 2 k.p.c. w brzmieniu: „sąd drugiej instancji nadaje klauzulę wykonalności, dopóki akta sprawy znajdują się w tym sądzie”. Skarżąca podniosła, że stała się stroną procesu dopiero na etapie postępowania przed Sądem Apelacyjnym, który nadał przeciwko niej, jako małżonce dłużnika, klauzulę wyko-nalności prawomocnemu wyrokowi sądu. Jak podała, po otrzymaniu informacji o wydanym wobec niej postanowieniu próbowała je zaskarżyć, składając zażalenie. Zostało ono jednak odrzucone jako niedopuszczalne. Zdaniem skarżącej, art. 781 § 1 k.p.c., umożliwiając nadawanie klauzuli wykonalności przez sąd drugiej instancji, ogranicza strony do dochodzenia swoich praw jedynie w pierwszej instancji, przez co narusza konstytucyjne prawo skarżącej do co najmniej dwuinstancyjnego postępowania. W przekonaniu skarżącej, art. 781 § 1 k.p.c. przez brak regulacji w zakresie zaskarżalności postanowień wydanych przez sąd drugiej instancji w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności prawomocnemu wyrokowi narusza konstytucyjne prawo skarżącej do zaskarżania orzeczeń. Nadto skarżąca wskazała, że w wyniku braku przepisów nakazujących sporządzenie uzasadnienia bądź przewidujących możliwość zaskarżenia przed Sądem Najwyższym postanowienia sądu apelacyjnego w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności skarżąca nie zna motywów wydanego w jej sprawie orzeczenia, co godzi w zasadę jawności procesu i dostępu do sądu. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadza-jące ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074) do postępowań przed Trybunałem wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) stosuje się przepisy tej ustawy. Skoro postępowanie zainicjowane rozpatrywaną skargą nie zostało zakończone przed 3 stycznia 2017 r., tj. przed dniem wejścia w życie u.o.t.p. TK, to zarówno wstępne, jak i merytoryczne rozpoznanie tej skargi określają przepisy u.o.t.p. TK. 2. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.o.t.p. TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpo-znaniu na posiedzeniu niejawnym. Wstępne rozpoznanie skargi służy wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytoryczne-go rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego bie-gu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, bądź nie usunięto braków formalnych skargi w terminie (art. 61 ust. 4 pkt 1-3 u.o.t.p. TK). OTK ZU B/2023 Ts 174/16 poz. 109 3 3. Jak stanowi art. 53 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p. TK, skarżący powinien udokumentować datę doręczenia mu wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia, wydanych na podstawie kwestio-nowanych w skardze unormowań. Udokumentowanie tej daty ma istotne znaczenie dla usta-lenia przez Trybunał, czy skarżący dochował terminu do wystąpienia ze skargą konstytucyjną. Zgodnie z art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, skarga może być wniesiona po wyczerpaniu drogi praw-nej, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Jeżeli skarżącemu nie doręczono rozstrzy-gnięcia z urzędu lub gdy skarżący nie wystąpił o doręczenie rozstrzygnięcia w ustawowym terminie przewidzianym w danej procedurze, to termin do złożenia skargi konstytucyjnej roz-poczyna swój bieg w dniu, w którym skarżący dowiedział się o treści podjętego orzeczenia, w szczególności zaś w tym zakresie, w jakim odnosiło się ono do praw, wolności lub obo-wiązków skarżącego określonych w Konstytucji (postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z: 28 stycznia 1998 r., Ts 21/97, OTK ZU nr 2/1998, poz. 23; 7 sierpnia 2000 r., Ts 64/00, OTK ZU nr 6/2000, poz. 242; 11 marca 2008 r., Ts 296/07, OTK ZU nr 3/B/2008, poz. 128; 8 czerwca 2017 r., Ts 100/17, OTK ZU B/2017, poz. 142). W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że postanowienie o nadaniu klauzuli wyko-nalności, wskazane w skardze jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konsty-tucji, zostało jej doręczone 19 stycznia 2016 r., zaś wezwana do udokumentowania daty doręczenia tego orzeczenia, w piśmie uzupełniającym braki formalne skargi wskazała, że orzeczenie to nigdy nie zostało jej doręczone, a wiedzę o jego istnieniu powzięła w związku z rozpoczęciem postępowania egzekucyjnego w sprawie. Nie budzi wątpliwości, że treść postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. z 18 listopada 2015 r. o nadaniu klauzuli wykonalności przeciwko skarżącej jako małżonce dłużnika była jej znana przed 8 lutego 2016 r. W tym dniu Sąd Apelacyjny w W. rozpoznał zażalenie skarżącej na powołane wyżej postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności przeciwko niej. Zatem najpóźniej 8 lutego 2016 r. zaczął biec trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytu-cyjnej, który upłynął 9 maja 2016 r. Zważywszy na fakt, że rozpatrywana skarga została przez skarżącą wniesiona do Trybunału 18 sierpnia 2016 r. (data nadania), stwierdzić trzeba, że nastąpiło to z przekroczeniem ustawowego terminu. Okoliczność ta – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania skardze dalszego biegu. 4. Trybunał przypomina, że warunkiem merytorycznego rozpoznania skargi konstytu-cyjnej jest wykazanie przez skarżącego, że w związku z wydaniem przez organ władzy pu-blicznej ostatecznego orzeczenia na podstawie zakwestionowanego w skardze aktu norma-tywnego, doszło do naruszenia przysługujących skarżącemu praw lub wolności o charakterze konstytucyjnym. Źródło upatrywanego naruszenia powinna stanowić normatywna treść kwe-stionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego. Stosownie do art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK skarżący jest zobligowany do dokładnego określenia przedmiotu wnoszonej skargi. W skardze zakwestionowano art. 787 § 1 oraz art. 781 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.), łącząc te przepisy z wydanym przez Sąd Apelacyjny w W. postanowieniem z 18 listo-pada 2015 r. o nadaniu klauzuli wykonalności. Skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi, m.in. przez dokładne określenie przepisów ustawy – Kodeks po-stępowania cywilnego, których brzmienie było podstawą wydania ostatecznego orzeczenia w jej sprawie, i w stosunku do których domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją. 4.1. W piśmie uzupełniającym braki formalne skargi skarżąca jako przedmiot zaskar-żenia wskazała jedynie art. 781 § 1 zdanie 2 k.p.c. w brzmieniu: „Sąd drugiej instancji nadaje OTK ZU B/2023 Ts 174/16 poz. 109 4 klauzulę wykonalności, dopóki akta sprawy znajdują się w tym sądzie (…)”, traktując to unormowanie jako podstawę prawną wydanego w jej sprawie postanowienia Sądu Apelacyj-nego w W. z 18 listopada 2015 r. Skarżąca nie podjęła natomiast próby usunięcia braków formalnych skargi w części dotyczącej zarzutu niekonstytucyjności art. 787 § 1 k.p.c. Oko-liczność ta stanowi – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p. TK – przesłankę odmowy nada-nia skardze dalszego biegu w części dotyczącej zarzutu niekonstytucyjności art. 787 § 1 k.p.c. 4.2. Mimo podjęcia przez skarżącą próby uzupełnienia braków formalnych skargi od-nośnie do zgłoszonego w niej zarzutu niekonstytucyjności art. 781 § 1 k.p.c., Trybunał stwierdza, że w tej części przedmiot zaskarżenia został przez skarżącą określony niejedno-znacznie. Z petitum skargi wynika, że niekonstytucyjności kwestionowanego art. 781 § 1 k.p.c. skarżąca domaga się „w zakresie umożliwiającym wydanie przez sąd apelacyjny postanowie-nia o nadaniu klauzuli wykonalności orzeczeniom wydanym przez ten sąd” (str. 2 skargi). Sformułowanie zarzutu sugeruje zatem, że zamiarem skarżącej jest podważenie samej kompe-tencji sądu apelacyjnego w przedmiotowej kwestii. Nie koresponduje to jednakże z treścią uzasadnienia skargi, które w ostatecznym kształcie (tj. po wniesieniu przez skarżącą pisma uzupełniającego braki skargi) sprowadza się zasadniczo do zastrzeżenia, że skarżony art. 781 § 1 k.p.c. wyklucza dopuszczalność wniesienia zażalenia na postanowienie sądu drugiej in-stancji w zakresie nadania klauzuli wykonalności prawomocnemu orzeczeniu, nadanej „po raz pierwszy”. Norma, zgodnie z którą niedopuszczalne jest zaskarżenie zażaleniem postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności wydanego przez sąd drugiej instancji, wynika z treści art. 394 k.p.c. (mającego zastosowanie do postępowania klauzulowego na mocy art. 13 § 2 k.p.c.) i art. 3941 k.p.c., a nie z powołanego w petitum skargi art. 781 § 1 k.p.c., regulującego wła-ściwość sądu drugiej instancji do wydania postanowienia w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności (uwaga dotyczy zarówno przepisu w brzmieniu zakwestionowanym – obowią-zującym w dacie wniesienia przez skarżącą pisma uzupełniającego braki skargi, jak i przepisu w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania orzeczenia ostatecznego). Stwierdzić zatem trzeba, że ze skarżonego przepisu nie wynika prawo, do którego naruszenia doszło zdaniem skarżącej. Nie ma więc związku między zaskarżonym przepisem a zarzutem naruszenia prawa we wskazanym zakresie. Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę, należało odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.