Ts 174/18

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 3 września 2019 r. Pozycja 175 POSTANOWIENIE z dnia 22 maja 2019 r. Sygn. akt Ts 174/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A.D. w sprawie zgodności: 1) art. 168 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil-nego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.) w zakresie, w jakim przepis ten na-kłada na stronę, której korespondencja została doręczona dorosłemu domow-nikowi strony, ciężar wykazania, iż nie dokonała ona w terminie czynności procesowej bez swojej winy, pomimo tego, iż strona o odebraniu korespon-dencji przez domownika nie wiedziała; pozbawia stronę postępowania cywil-nego, której korespondencja została doręczona w trybie art. 138 ustawy wy-mienionej powyżej, prawa do zaskarżenia wydanych orzeczeń z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 138 § 1 ustawy wymienionej w pkt 1 w zakresie, w jakim przepis ten uza-leżnia skuteczność doręczenia adresatowi pisma sądowego, które zostało do-ręczone dorosłemu domownikowi strony tylko od tego, czy dorosły domow-nik podejmie się oddania mu pisma, a nie od tego, czy korespondencja została faktycznie stronie doręczona, uzależniając tym samym skuteczność doręcze-nia od zachowania dorosłego domownika, a nie samej strony, przerzucając tym samym skutki zachowania na stronę z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 w zwią-zku z art. 77 ust. 2, art. 78, art. 49 w związku z art. 51 Konstytucji, p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 6 grudnia 2018 r. (data nadania) A.D. (dalej: skarżąca), wystąpiła z żądaniem przytoczonym w kompa-rycji niniejszego postanowienia. OTK ZU B/2019 Ts 174/18 poz. 175 2 Skarga konstytucyjna została sformułowana w związku z następującą sprawą. 13 stycznia 2010 r. Sąd Rejonowy P. w P. Wydział V Cywilny (dalej: Sąd Rejonowy) wydał wobec skarżącej nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym (sygn. akt […] dalej: nakaz zapłaty). O tym, iż nakaz ten został wydany, skarżąca dowiedziała się w sierpniu 2017 r. na skutek wszczęcia przeciwko niej postępowania egzekucyjnego (sygn. akt […]). Nakaz został w 2010 r. doręczony jej mężowi na podstawie art. 138 k.p.c. Skarżąca złożyła sprzeciw od nakazu zapłaty wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Postanowieniem z 21 lutego 2018 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek o przywrócenie terminu i odrzucił sprzeciw od nakazu zapłaty. Zażalenie złożone przez skarżącą zostało oddalone postanowieniem z 4 wrze-śnia 2018 r. (sygn. akt […]) Sądu Okręgowego w P. Wydział XV Cywilny Odwoławczy (da-lej: Sąd Okręgowy). Zdaniem skarżącej zaskarżone przepisy naruszyły jej prawo do: sądu i uzyskania wią-żącego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd (art. 45 Konstytucji); zaskarżenia orzeczenia (art. 78 Konstytucji); ochrony jej praw, polegające na udowodnieniu, iż nie jest zobowiązana do za-płaty podmiotowi dochodzącemu roszczenia (art. 77 ust. 2 Konstytucji); równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji) przez odmienne traktowanie adresatów tej samej normy prawnej – osób, którym winę lub jej brak można przypisać i osób, którym winy nie da się przypisać, które zo-stają pozbawione możliwości skutecznego złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Art. 138 k.p.c. narusza również wolność i ochronę komunikowania się przez naruszenie ta-jemnicy korespondencji (art. 49 w związku z art. 51 ust. 1 Konstytucji), gdyż osoba uznana za dorosłego domownika uzyskuje dostęp do korespondencji strony niezależnie od jej woli. W zarządzeniu z 26 lutego 2019 r. (doręczonym skarżącej 4 marca 2019 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych skargi. W piśmie procesowym złożonym 11 marca 2019 r. skarżąca odniosła się do zarządze-nia. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skar-dze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK. 2. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej do me-rytorycznej oceny. 2.1. Skargę sporządził radca prawny, który przedłożył pełnomocnictwo szczególne do sporządzenia i wniesienia tego środka prawnego, a także do reprezentowania skarżącej w po-stępowaniu przed Trybunałem. 2.2. Skarżąca wyczerpała przysługującą jej drogę prawną, ponieważ postanowienie Sądu Okręgowego w P. z 4 września 2018 r. (sygn. akt […]) jest prawomocne i nie przysłu-gują od niego żadne zwyczajne środki zaskarżenia. 2.3. Dochowany został trzymiesięczny termin do wniesienia skargi zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, gdyż skarga została złożona w Trybunale 6 grudnia 2018 r. (data nadania), a wskazane ostateczne rozstrzygnięcie otrzymała 7 września 2018 r. OTK ZU B/2019 Ts 174/18 poz. 175 3 2.4. Przedmiotem skargi jest: art. 168 § 1 k.p.c. w brzmieniu „jeżeli strona nie dokona-ła w terminie czynności procesowej bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywró-cenie terminu” oraz art. 138 § 1 k.p.c., który wprowadza instytucję tzw. doręczenia zastęp-czego pism stronie postępowania cywilnego. Polega ono na doręczeniu pisma sądowego do-rosłemu domownikowi strony, jeżeli podjął się doręczenia pisma i nie jest przeciwnikiem adresata w sprawie. 2.5. Przepisy te były podstawą prawną rozstrzygnięcia, w którym orzeczono o pra-wach skarżącej. 2.6. Zakwestionowanemu w skardze art. 168 § 1 k.p.c. skarżąca zarzuciła naruszenie zasady równości przez zróżnicowanie sytuacji prawnej osób w zależności od tego, czy przy-czyną niedokonania czynności procesowej było zachowanie strony, czy też innych osób, od-bierając osobom, które nie miały możliwości wykazania winy z powodu zachowania innej osoby, prawo do przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także naruszenie prawa do rozstrzygnięcia danej sprawy przez sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji) i brak możliwości ochrony jej praw, polegający „na udowodnieniu, iż nie jest zobowiązana do zapłaty podmiotowi dochodzącemu od niej roszczenia” ( art. 77 ust. 2 Konstytucji). Natomiast art. 138 k.p.c. skarżąca zarzuciła naruszenie zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji) oraz „prawa dostępu do sądu” (art. 45 ust. 1 Konstytucji), gdyż jej zdaniem przepis ten zawiera domniemanie, które może być – i w praktyce często jest – niezgodne ze stanem faktycznym, powodujące, że pismo procesowe może faktycznie nigdy nie dotrzeć do strony procesu, mimo, że prawo przyjmuje prawidłowość doręczenia. Skarżąca zarzuciła tak-że „ograniczenie prawa do odwołania od orzeczeń wydanych przez sąd I instancji” (art. 78 Konstytucji) i naruszenie ochrony tajemnicy komunikowania się, w szczególności tajemnicy korespondencji (art. 49 Konstytucji i art. 51 ust. 1 Konstytucji). 3. Mając na względzie to, że zarzuty sformułowane w skardze nie są oczywiście bez-zasadne, a także wziąwszy pod uwagę to, iż skarżąca prawidłowo określiła przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK), wskazała, które konstytucyjne prawa i w jaki sposób zostały – jej zdaniem – naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK), jak również uzasadniła sformuło-wane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK), Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK – postanowił o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu.