Ts 18/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 8 czerwca 2020 r. Pozycja 163 POSTANOWIENIE z dnia 30 stycznia 2020 r. Sygn. akt Ts 18/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A.B. w sprawie zgodności: art. 117 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne-go (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.). z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypo-spolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 stycznia 2019 r. (data nadania), A.B. (dalej: skarżący), reprezentowany przez radcę prawnego usta-nowionego z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycz-nego: Postanowieniem z 20 lipca 2018 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie referendarza) referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w Ż., w punkcie 1, zwolnił skarżącego z opłaty od skargi złożonej w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzo-rowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75, ze zm.) oraz, w punkcie 2, oddalił wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Sąd orzekający wskazał, że skarżący jest w stanie samodzielnie brać udział w po-stępowaniu. Złożony przez niego wniosek jest jasny, przejrzysty oraz zrozumiały. Sam brak środków finansowych, czy odbywanie przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie jest przesłanką ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z 23 sierpnia 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w Ż. Wydział I Cywilny utrzymał w mocy punkt 2 postanowienia referendarza. Zdaniem skarżącego, swobodna ocena dokonywana przez sąd, na podstawie zakwestio-nowanego przepisu, narusza prawo do sprawiedliwego procesu określonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Wskazuje on, że sądy badają jedynie kwestię znajomości przepisów prawa przez wnioskodawcę oraz sposób, w jaki formułuje on pisma procesowe (na podstawie złożonych pism w toczącym się postępowaniu) bez uwzględnienia innych istotnych okoliczności uza- OTK ZU B/2020 Ts 18/19 poz. 163 2 sadniających ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Skarżący podkreśla, że sądy orzekające w jego sprawie nie odniosły się do faktu, że przebywa on w zakładzie karnym i w związku z tym nie ma dostępu do aktualnych przepisów oraz możliwości nieskrępowanego uczestnic-twa w toczącym się postępowaniu. Skarżący podkreśla, że jego zarzut jest tym bardziej uza-sadniony, że wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu rozpoznawany jest w tym sa-mym sądzie, przed którym toczy się postępowanie, w związku z którym zamierza on złożyć skargę na bezczynność. Zdaniem skarżącego, nie jest to okoliczność sprzyjająca obiektywne-mu rozstrzygnięciu sprawy o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W konkluzji skarżący stwierdza, że zakwestionowany przepis wymaga zmiany przez wyeliminowanie swobodnego uznania sądu przy ocenie „potrzeby” ustanowienia pełnomoc-nika z urzędu oraz określenie zarówno pozytywnych, jak i negatywnych przesłanek jego usta-nawiania. Ponadto – zdaniem skarżącego – zasadne jest „aby ustanowieni[a] pełnomocnika z urzędu dokonywały sądy, w których nie toczy się postępowanie, w którym ustanawiany jest taki pełnomocnik”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępo-wania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu już w początkowej fazie postępowania spraw, które nie mogą być przedmio-tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar-dze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywi-ście bezzasadna. 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono art. 117 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) stanowiący, że sąd uwzględnia wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny. 3. Odnosząc się do zarzutu niekonstytucyjności swobodnej oceny dokonywanej przez sądy na podstawie zakwestionowanego przepisu, Trybunał stwierdza, że podniesiony w skar-dze konstytucyjnej problem dotyczy sposobu stosowania prawa, a nie oceny jego hierarchicz-nej zgodności z Konstytucją. Skarżący wprawdzie formalnie postawił zarzut niekonstytucyjności art. 117 § 5 k.p.c., jednak z uzasadnienia skargi wynika, że kwestionuje on wyłącznie orzeczenia zapadłe w jego sprawie. Trybunał przypomina, że w myśl utrwalonego poglądu, normatywna treść przepisów może być kształtowana przez organy stosujące prawo. Jeżeli organy te nadają przepisom utrwalone i jednolite rozumienie, to powinno być ono uwzględniane przez Trybunał przy ocenie zarzutu niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją (zob. np. wyrok TK z 2 czer-wca 2009 r., sygn. SK 31/08, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 83). Jednak to na skarżącym spo-czywa ciężar wykazania istnienia utrwalonej i jednolitej linii orzeczniczej dotyczącej zaskar-żonego przepisu. Skarżący wskazuje, że sądy, oceniając potrzebę ustanowienia pełnomocnika z urzędu, badają jedynie to, czy skarżący zna przepisy prawa oraz, czy jest w stanie w sposób jasny i precyzyjny formułować swoje żądania. Pomijają jednak inne istotne okoliczności, do któ-rych skarżący zaliczył odbywanie kary w zakładzie karnym. Argumentując powyższy zarzut, skarżący nie wskazał żadnego orzeczenia, które świadczyłoby o istnieniu utrwalonej i jednolitej praktyki sądowej dotyczącej zakwestionowa- OTK ZU B/2020 Ts 18/19 poz. 163 3 nego przepisu. Tymczasem z analizy poglądów doktryny wynika, że do przesłanek ustano-wienia pełnomocnika z urzędu zalicza się właśnie pozbawienie wolności (por. A. Zieliński, K. Flaga-Gieruszyńska, Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Komentarz, C.H. Beck/el. 2019). Również analiza orzecznictwa wskazuje, że okoliczność pozbawienia wolności nie jest irrelewantna z punktu widzenia art. 117 § 5 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 2013 r., sygn. akt III UK 101/12, Lex nr 1619120). Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK skarga konstytucyjna powinna zawierać uza-sadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu norma-tywnego, ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argu-mentów lub dowodów na jego poparcie. Jeżeli skarga konstytucyjna nie zawiera uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności przepisu, a jedynie niekonstytucyjnego stosowania prawa, to na-leży stwierdzić, iż wymóg uzasadnienia niekonstytucyjności przepisu nie został przez skarżą-cego spełniony. Powyższa okoliczność, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK, stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. 4. Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego właściwości sądów rozpoznających wniosek o ustanowienie pełnomocnika, Trybunał stwierdza, że zakwestionowany przepis nie reguluje powyższego zagadnienia. To, który sąd jest właściwy do złożenia wniosku o ustano-wienie pełnomocnika z urzędu, określa art. 117 § 4 k.p.c. Zaskarżony art. 117 § 5 k.p.c. wskazuje zaś jedynie przesłanki ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Powyższa okoliczność, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK, stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża-lenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.