Ts 180/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 24 czerwca 2016 r. Pozycja 424 POSTANOWIENIE z dnia 16 czerwca 2016 r. Sygn. akt Ts 180/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski – przewodniczący Marek Zubik – sprawozdawca Andrzej Wróbel, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 15 lutego 2016 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej D.H., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 8 maja 2015 r. (data nadania) D.H. (dalej: skarżący) zakwestionował zgodność art. 184 § 8 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U.89.555, ze zm.; dalej: kpk) w zakresie, w jakim obejmuje wyrazy „na wniosek prokuratora”, z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 42 ust. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji. Postanowieniem z 15 lutego 2016 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dal-szego biegu analizowanej skardze konstytucyjnej ze względu na jej oczywistą bezzasadność. Wskazał, że już z samą istotą instytucji świadka incognito łączą się pewne ograniczenia w realizacji konstytucyjnych wolności i praw, wynikające choćby z potrzeby zapewnienia ochrony życia, zdrowia, wolności oraz mienia w znacznych rozmiarach osoby występującej w charakterze takiego świadka. Ponadto Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę na to, że tajemnicą objęte są jedynie te dane, które nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia w spra-wie, zatem strony nie są pozbawione dostępu do istotnych materiałów postępowania. Podniósł także, że dowód z zeznań świadka incognito jest wnioskowany i przeprowadzany przez oskarżyciela publicznego, który całkowicie samodzielnie obiera strategię i taktykę postępo-wania w ramach realizacji procesowej funkcji oskarżania. Dodatkowo Trybunał Konstytucyj-ny podkreślił, że ani obrońca, ani oskarżony z uwagi na niejawny charakter postępowania, nie znają szczegółowo bezpośrednich przyczyn, jakie legły u podstaw wydania postanowienia o zachowaniu w tajemnicy tożsamości świadka incognito. Przypomniał również, że oskarżony w toku całego postępowania może składać wnioski do prokuratora w trybie art. 9 § 2 kpk. Na koniec zauważył zaś, że ani art. 2, ani art. 32 ust. 1 Konstytucji nie mogą stanowić samo-dzielnych wzorców kontroli w postępowaniu inicjowanym wniesieniem skargi konstytucyj-nej. OTK ZU B/2016 Ts 180/15 poz. 424 2 Na powyższe postanowienie skarżący wniósł – w ustawowym terminie – zażalenie, w którym zarzucił Trybunałowi obrazę art. 79 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.102.643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.), polegającą na błędnym przyjęciu, że podniesione w skardze zarzuty niezgodności art. 184 § 8 kpk ze wskazanymi przepisami Konstytucji w zakresie, w jakim obejmuje on wyrazy: „na wniosek prokuratora”, są oczywiście bezzasad-ne, a także obrazę art. 79 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 w zw. z art. 47 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o TK z 1997 r., polegającą na odmowie nadania dalszego bie-gu skardze konstytucyjnej w zakresie, w jakim zakwestionowano w niej zgodność art. 184 § 8 kpk z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji powołanymi jako wzorce kontroli. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.2016.293; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa o TK z 1997 r. Jednak zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie w postępowaniu przed Try-bunałem na etapie wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej stosuje się przepisy dotych-czasowe, tzn. przepisy ustawy o TK z 1997 r. Rozpatrywane zażalenie dotyczy postanowienia o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, która została wniesiona przed 30 sierpnia 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli, a zatem i do rozpoznania złożonego za-żalenia, zastosowanie mają przepisy ustawy o TK z 1997 r. Zgodnie z art. 36 ust. 4 w zw. z art. 49 ustawy o TK z 1997 r. skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zaża-lenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b w zw. z art. 36 ust. 6 i 7 i z art. 49 ustawy o TK z 1997 r.). Bada on w szczególności, czy wydając zaskarżone posta-nowienie, prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego bie-gu. Oznacza to, że na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał analizuje przede wszystkim te zarzuty, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego roz-strzygnięcia. W ocenie Trybunału zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty podniesione w zażaleniu nie podważają ustaleń w nim przedstawionych i dlatego nie zasługują na uwzględnienie. Zdaniem skarżącego nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której oskarżony nie ma możliwości uruchomienia sądowej kontroli zasadności dalszej anonimizacji danych osobo-wych świadka incognito. Możliwość składania wniosków w trybie art. 9 § 2 kpk w ocenie skarżącego nie gwarantuje efektywnej realizacji prawa do sądu oraz prawa do obrony, a także respektowania zasady równości broni w postępowaniu karnym na etapie sądowym. Skarżący podnosi także, że obecne uregulowanie instytucji świadka incognito narusza zasadę niezawi-słości sędziów, o której mowa w art. 178 Konstytucji, gdyż sąd rozpoznający sprawę nie jest władny samodzielnie i niezależnie wydać rozstrzygnięcia w tym zakresie. Argumentacja przedstawiona przez skarżącego nie zasługuje jednak na uwzględnienie, gdyż nie odnosi się do szczególnego charakteru instytucji świadka incognito w polskim pro-cesie karnym. Jak zasadnie wskazał Trybunał Konstytucyjny, z samej istoty tej instytucji wy-nikają pewnego rodzaju ograniczenia w realizacji konstytucyjnie chronionych wolności i praw. Zostały one ustanowione dla ochrony życia, zdrowia, wolności i mienia w znacznych rozmiarach osoby, która występuje w roli świadka incognito. Jednocześnie ograniczenia te w żaden sposób nie naruszają istoty wolności i praw skarżącego. Słusznie Trybunał zwrócił uwagę na to, że anonimizacja dotyczy jedynie danych osobowych świadka incognito i to tylko OTK ZU B/2016 Ts 180/15 poz. 424 3 takich, które nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie. Ponadto należy pa-miętać o tym, że każdorazowo oskarżony ma możliwość uruchomienia procedury kontrolnej dotyczącej postanowienia w tym przedmiocie w trybie art. 184 § 5 kpk, której zainicjowanie, ze względów gwarancyjnych, możliwe jest w terminie 3 dni od jego podjęcia. W razie poja-wienia się u oskarżonego wątpliwości co do zasadności dalszego utrzymywania w procesie karnym anonimizacji danych osobowych świadka incognito po tym okresie, ma on możliwość zasygnalizowania prokuratorowi potrzeby uchylenia postanowienia w tym przedmiocie (art. 9 § 2 kpk). Trybunał przypomina, że wprowadzenie do procesu dowodu w postaci zeznań świadka incognito wpływa jedynie na tryb procedowania w ściśle określonych sytuacjach – przesłuchanie takiego świadka, korzystanie z protokołów jego przesłuchań itp., nie oddziałuje jednak w żaden sposób na merytoryczną ocenę samych dowodów, o czym skarżący zdaje się zapominać. Fakt występowania świadka incognito w danej sprawie nie może zatem ograni-czać swobody sądu w ocenie dowodów zgromadzonych w sprawie. W związku z powyższym twierdzenia skarżącego o naruszeniu zasady niezawisłości sędziowskiej są bezpodstawne. Jednocześnie Trybunał zaznacza, że skarga konstytucyjna stanowi indywidualny środek kon-troli konstytucyjności przepisów prawa, nie uprawnia zaś do podejmowania prób uruchomie-nia kontroli konstytucyjności prawa o charakterze abstrakcyjnym, do czego legitymowane są jedynie podmioty wskazane w art. 191 ust. 1 Konstytucji. Skarżący podniósł dodatkowo, że w ramach zarzutu naruszenia przez zakwestionowa-ny art. 184 § 8 kpk art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji wzorce te zostały powołane w związku z innymi wzorcami kontroli konstytucyjnej oznaczonymi we wniesionej skardze, tj. art. 45 ust. 1 i art. 42 ust. 2 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny słusznie jednak wskazał, że art. 2 ani art. 32 ust. 1 Konstytucji nie mogą stanowić samodzielnych wzorców kontroli w postępowaniu inicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej. Skarżący w żaden sposób nie powiązał bowiem naruszenia art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji z naruszeniem art. 45 ust. 1 i art. 42 ust. 2 Konstytucji. Trybunał raz jeszcze podkreśla, że dla dowiedzenia zasadności zarzutu naruszenia określonych przepisów Konstytucji nie jest wystarczające ich przywołanie. Należy jeszcze wykazać, że domniemane naruszenie dotyczy wszystkich wymienionych w skardze przepisów, co pozwoli na odtworzenie poprawnej normy konstytucyjnej opartej na tak oznaczonych przepisach. Zatem uprawnione jest twierdzenie Trybunału Konstytucyjnego, że powołane w analizowanej skardze art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji mogą stanowić wzorce kontroli w postępowaniu skargowym tylko wówczas, gdy zostaną odniesione do treści innych norm konstytucyjnych chroniących poszczególne wolności i prawa naruszone kwestionowaną w skardze konstytucyjnej regulacją (zob. np. postanowienie TK z 3 marca 2002 r., sprawa Ts 108/01, OTK ZU nr 2/B/2002, poz. 138). Wniesione zażalenie nie podważa podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, dlatego Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 49 w zw. z art. 36 ust. 7 ustawy o TK z 1997 r., postanowił jak w sentencji.