Ts 180/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 1 grudnia 2016 r. Pozycja 527 POSTANOWIENIE z dnia 1 grudnia 2016 r. Sygn. akt Ts 180/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Tuleja po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A.K. w sprawie zgodności: art. 7781 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej osobiście do Trybunału Konstytucyjnego 1 września 2016 r. A.K. (dalej: skarżący) wystąpił o zbadanie zgodności art. 7781 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2014.101, ze zm.; dalej: kpc). z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji. Skargę konstytucyjną sformułowano w związku z następującą sprawą. Skarżący za-warł 22 lutego 2007 r. z inną osobą umowę spółki jawnej. Po pewnym czasie stosunki między wspólnikami popsuły się, efektem czego było złożenie przez skarżącego 26 czerwca 2008 r. oświadczenia o wypowiedzeniu umowy spółki ze skutkiem na 31 grudnia 2009 r. W związku z tym, że w spółce było tylko dwóch wspólników, wspólnik skarżącego został likwidatorem spółki (wyłącznie uprawnionym do jej reprezentowania, co znalazło odzwierciedlenie w Krajowym Rejestrze Sądowym). Dnia 12 marca 2015 r. wszczęto wobec skarżącego egze-kucję na podstawie prawomocnego wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w W. (dalej: Sąd Rejonowy w W.) ze stycznia 2011 r. zasądzającego od spółki na rzecz jej wierzyciela kwotę 37 326,67 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od 4 października 2010 r. do dnia za-płaty oraz z kosztami procesu. Wyrok ten był zaopatrzony w klauzulę wykonalności przeciw-ko skarżącemu (i jego byłemu wspólnikowi) na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w W. z grudnia 2014 r. Na to postanowienie skarżący wniósł zażalenie, które Sąd Okręgowy w W. (dalej: Sąd Okręgowy w W.) oddalił postanowieniem z czerwca 2015 r. Pismem z 17 marca 2015 r. skarżący złożył sprzeciw od wyroku ze stycznia 2011 r., jednocześnie wnosząc o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu oraz o zawieszenie rygoru natych-miastowej wykonalności nadanego temu wyrokowi. Postanowieniem z lipca 2015 r. OTK ZU B/2016 Ts 180/16 poz. 527 2 sąd zawiesił rygor natychmiastowej wykonalności nadany temu wyrokowi zaocznemu i przywrócił skarżącemu termin do złożenia sprzeciwu. W piśmie z 14 sierpnia 2015 r. wie-rzyciel (powód) wystąpił o odrzucenie sprzeciwu i utrzymanie wyroku zaocznego w mocy. Postanowieniem z grudnia 2015 r. Sąd Rejonowy w W. uchylił postanowienie z lipca 2015 r., odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu od wyroku za-ocznego ze stycznia 2011 r. i odrzucił sprzeciw skarżącego od tego wyroku. Na to postano-wienie skarżący złożył zażalenie, które Sąd Okręgowy w W. oddalił postanowieniem z maja 2016 r., doręczonym skarżącemu 2 czerwca 2016 r. Zdaniem skarżącego art. 7781 kpc jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji, tj. z „zasadą prawa do sądu”, „zasadą dwuinstancyjno-ści postępowania sądowego” oraz „zasadą państwa prawa”, w zakresie, w jakim „umożliwia nadanie tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce jawnej klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikowi tej spółki, który złożył oświadczenie o wypowiedzeniu umowy tej spółki i nie został likwidatorem tej spółki, w konsekwencji czego nie mógł wcześniej repre-zentować spółki jawnej w postępowaniu, w którym wydano tytuł egzekucyjny przeciwko tej spółce”. Jak podkreślił skarżący, „aktualnie obowiązujący stan prawny oznacza, iż wspólnik spółki jawnej w likwidacji, który nie pozostaje z jakichkolwiek względów likwidatorem tej spółki, nie ma realnej i pełnej możliwości obrony swoich praw w postępowaniu sądowym. (…) Konstytucyjne prawo do sądu ma (…) gwarantować obywatelom dostęp do sądu, rozu-miany jako możliwość przeprowadzenia pełnego, dwuinstancyjnego postępowania sądowego, które to postępowanie nie będzie się ograniczało jedynie do zbadania kwestii formalnych w postępowaniu klauzulowym, lecz będzie pełnym postępowaniem rozpoznawczym, w którym sądy obu instancji ocenią zasadność pozwu na gruncie właściwych przepisów pra-wa materialnego”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga, statuowana w art. 79 ust. 1 Konstytucji, podlega zgodnie z art. 37 ust. 1 w zw. z art. 50 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.1157; dalej: ustawa o TK) wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymaganiom, a także czy nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy o TK. W razie ustalenia braku podstaw do odmowy nadania skardze dalszego biegu Trybunał Konstytucyjny kieruje sprawę do roz-poznania na rozprawie. Skargę konstytucyjną złożył w imieniu skarżącego adwokat, który przedstawił sto-sowne pełnomocnictwo. Skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną, ponieważ postanowienia Sądu Okręgowego w W. z czerwca 2015 r. i z maja 2016 r. są prawomocne i nie przysługują od nich żadne zwyczajne środki zaskarżenia. Trybunał stwierdza też, że skarżący dochował trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi zastrzeżonego w art. 47 ust. 1 ustawy o TK. Mimo że za początek biegu terminu uznał nie dzień doręczenia mu postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z czerwca 2015 r., lecz dopiero dzień doręczenia mu postanowienia tego sądu z maja 2016 r., oddalającego zaża-lenie skarżącego na postanowienie Sądu Rejonowego w W. z grudnia 2015 r., to jego działa-nie jest usprawiedliwione w szczególności zachowaniem samego Sądu Rejonowego w W., jako że postanowieniem z lipca 2015 r. zgodnie z wnioskiem skarżącego zawiesił on rygor natychmiastowej wykonalności nadany wyrokowi zaocznemu ze stycznia 2011 r. (wydanemu przeciwko spółce jawnej w likwidacji, której skarżący przestał być wspólnikiem z końcem 2009 r.) i przywrócił skarżącemu termin do złożenia sprzeciwu od tego wyroku. Skarżący co prawda skorzystał w tym stanie rzeczy z nieprzysługującej mu drogi prawnej, lecz o tym OTK ZU B/2016 Ts 180/16 poz. 527 3 przekonał się dopiero wówczas, gdy uzyskał prawomocne postanowienie Sądu Okręgowego w W. z maja 2016 r. Trzeba przy tym dodać, że problem konstytucyjny, który został przed-stawiony przez skarżącego, dotyczy właśnie kwestii ochrony prawa do sądu przysługującego byłemu wspólnikowi spółki jawnej i możliwości dochodzenia tego prawa w razie nadania tytułowi egzekucyjnemu wydanemu względem spółki jawnej klauzuli wykonalności przeciw-ko byłemu wspólnikowi tej spółki. Uprawnione było zatem podjęcie przez skarżącego próby dochodzenia swoich praw w postępowaniu skierowanym wobec spółki, której był byłym wspólnikiem (z tej też przecież przyczyny sąd nadał tytułowi egzekucyjnemu wydanemu wo-bec spółki klauzulę wykonalności przeciwko skarżącemu). Konkludując, w ocenie Trybunału zasadnie skarżący początek biegu terminu powiązał z uzyskaniem postanowienia Sądu Okrę-gowego w Warszawie z maja 2016 r., co oznacza, że wniósł skargę w terminie (bo przed upływem trzymiesięcznego terminu do jej złożenia, licząc od doręczenia mu prawomocnego orzeczenia z maja 2016 r.). Zdaniem skarżącego art. 7781 kpc (który omyłkowo jest również w skardze oznaczony jako nieistniejący art. 7881 kpc) w zakresie, w jakim „umożliwia nadanie tytułowi egzekucyj-nemu wydanemu przeciwko spółce jawnej klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikowi tej spółki, który złożył oświadczenie o wypowiedzeniu umowy tej spółki i nie został likwidato-rem tej spółki, w konsekwencji czego nie mógł wcześniej reprezentować spółki jawnej w postępowaniu, w którym wydano tytuł egzekucyjny przeciwko tej spółce”, jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji. Skarżący przede wszystkim domaga się ochrony jego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji) w powiązaniu z prawem do zaskarżenia (art. 78 Konstytucji), zasadą dwuinstancyjności po-stępowania sądowego (art. 176 ust. 1 Konstytucji) i zasadą państwa prawa (art. 2 Konstytu-cji). Naruszenie prawa do sądu i powiązanych z nim zasad ma polegać na pozbawieniu go możliwości „przeprowadzenia pełnego, dwuinstancyjnego postępowania sądowego, które (…) nie będzie się ograniczało jedynie do zbadania kwestii formalnych w postępowaniu klauzulo-wym, lecz (…) w którym sądy obu instancji ocenią zasadność pozwu na gruncie właściwych przepisów prawa materialnego”. Trybunał stwierdza, że skarżący prawidłowo określił przed-miot kontroli (art. 48 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK), wskazał, jakie konstytucyjne prawa i w jaki sposób zostały – jego zdaniem – naruszone (art. 48 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK), a także należy-cie uzasadnił sformułowane w skardze zarzuty (art. 48 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK). Trybunał podkreśla przy tym, że wstępna analiza wniesionej skargi nie daje podstaw do uznania jej za oczywiście bezzasadną (art. 37 ust. 3 w zw. z art. 50 ustawy o TK). Wobec powyższego Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.