Ts 183/18

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 21 października 2020 r. Pozycja 316 POSTANOWIENIE z dnia 3 marca 2020 r. Sygn. akt Ts 183/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jakub Stelina, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności: 1) art. 77 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszech-nych (Dz. U. z 2019 r. poz. 52, ze zm.) z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związ-ku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 58 § 1a ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682, ze zm.) w zakresie zwrotu „sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając wła-dzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosun-ku do osoby dziecka” z art. 48 ust. 1, art. 25 ust. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 33 ust. 1, art. 40 ust. 1, art. 47, art. 49, art. 53 ust. 1 i 3, art. 53 ust. 7 Konstytucji; 3) art. 107 § 1 ustawy wymienionej w punkcie 2 w zakresie zwrotu „sąd pozo-stawia władzę rodzicielską obojgu rodzicom, jeżeli przedstawili zgodne z do-brem dziecka pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzi-cielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem” z art. 48 ust. 1, art. 25 ust. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 33 ust. 1, art. 40 ust. 1, art. 47, art. 49, art. 53 ust. 1 i 3, art. 53 ust. 7 Konstytucji; 4) art. 107 § 2 ustawy wymienionej w punkcie 2 i 3 w zakresie zwrotu „sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym prze-mawia” z art. 48 ust. 1, art. 25 ust. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 33 ust. 1, art. 40 ust. 1, art. 47, art. 49, art. 53 ust. 1 i 3, art. 53 ust. 7 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. OTK ZU B/2020 Ts 183/18 poz. 316 2 UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 18 grudnia 2018 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następu-jącego stanu faktycznego. Wyrokiem z 3 grudnia 2013 r. (sygn. akt […]; dalej: wyrok rozwodowy) Sąd Okręgowy w K. Wydział XI Rodzinny (dalej: Sąd Okręgowy) rozwiązał małżeństwo skarżącego i A.F.J. przez rozwód. Powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad ich małoletnim synem W.J. matce, ograniczając przy tym władzę rodzicielską skarżącego do prawa współdecydowania o istotnych sprawach syna dotyczących jego wychowania, leczenia i nauki. Sąd ustalił kontakty skarżącego z dzieckiem w sposób wskazany w wyroku. Skarżący wystąpił do Sądu Rejonowego w K. Wydział III Rodzinny i Nieletnich (dalej: Sąd Rejonowy) o zmianę tego wyroku w zakresie władzy rodzicielskiej nad mało-letnim synem przez pozostawienie jej obojgu rodzicom, z ustaleniem miejsca zamieszkania dziecka przy matce. Wniósł ponadto o zmianę ustalonych w wyroku kontaktów z małoletnim. O zmianę wyroku, w zakresie rozstrzygnięcia o kontaktach skarżącego z synem, wystąpiła także A.F.J. Postanowieniem z 16 listopada 2016 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy zmienił wyrok rozwodowy w ten sposób, że pozostawił wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim obojgu rodzicom, z ustaleniem miejsca zamieszkania dziecka przy matce. Z uwagi na dobro dziecka sąd zmienił dotychczas ustalone kontakty skarżącego z synem, uwzględniając odle-głość dzielącą ich miejsca zamieszkania i zapewniając skarżącemu takie same prawa w zakre-sie widywania dziecka w okresach zwyczajowo lub ustawowo wolnych od pracy jak te, które sąd pierwszej instancji przyznał A.F.J. Od powyższego wyroku apelację wniosła A.F.J., natomiast skarżący złożył zażalenie na zawarte w nim rozstrzygnięcie o kosztach. Na rozprawie – 21 września 2017 r. – skarżący, sformułowawszy zarzut niewłaściwie obsadzonego składu orzekającego, wniósł o wyłączenie sędziego delegowanego do rozpo-znania sprawy z sądu rejonowego. W piśmie z 25 września 2017 r. dodatkowo wskazał, że istotą wniosku są wątpliwości natury doktrynalnej, a nie dotyczące bezstronności tego sędziego. Postanowieniem z 30 października 2017 r. (sygn. akt […], […]) Sąd Okręgowy oddalił wniosek stwierdziwszy, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączenia określone w art. 48 i art. 49 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.), natomiast postanowieniem z 22 grudnia 2017 r. (sygn. akt jw.) oddalił zażalenie na to rozstrzygnięcie. W piśmie procesowym z 17 kwietnia 2018 r. skarżący zażądał zabezpieczenia kontaktów z synem na czas trwania postępowania apelacyjnego. Postanowieniem z 26 czerwca 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy udzielił zabezpieczenia wnioskowi skarżącego w sposób określony w sentencji tego orzeczenia. Postanowieniem z 9 października 2018 r. (sygn. akt […]), Sąd Okręgowy, po rozpo-znaniu apelacji i zażalenia, zmienił zaskarżone postanowienie w punkcie I przez nadanie mu brzmienia „oddalić wniosek M.J. o zmianę wyroku rozwodowego w zakresie władzy rodzicielskiej” i w punkcie II – przez wyeliminowanie oraz zmianę części uregulowań dotyczących kontaktów skarżącego z dzieckiem (punkt 1 postanowienia). W pozostałej części oddalił apelację A.F.J. (punkt 2 postanowienia) oraz oddalił zażalenie skarżącego (punkt 3 postanowienia). Nakazał ponadto pobrać od uczestników postępowania na rzecz Skarbu Państwa po 259,12 zł tytułem kosztów opinii sporządzonej w sprawie (punkt 4 postano-wienia) oraz orzekł, że uczestnicy ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w postę-powaniu odwoławczym (punkt 5 postanowienia). OTK ZU B/2020 Ts 183/18 poz. 316 3 Zarządzeniem z 18 lutego 2019 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 4 marca 2019 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do usunięcia braków formal-nych skargi przez: wskazanie, jakie wolności lub prawa skarżącego zostały naruszone przez zakwestionowane w skardze przepisy; precyzyjne uzasadnienie zarzutów niezgodności art. 58 § 1 lit. a, art. 107 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682, ze zm.) z art. 48 ust. 1, art. 25 ust. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 33 ust. 1, art. 40, art. 47, art. 49, art. 53 ust. 1, 3 i 7 Konstytucji; wykazanie, że zakwestionowany art. 77 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 52, ze zm.) był podstawą wydania postanowienia Sądu Okręgowego z 9 października 2018 r. (sygn. akt […]), wskazanego przez skarżącego jako orzeczenie ostateczne w rozumie-niu art. 79 ust. 1 Konstytucji; doręczenie kompletu załączników do skargi w postaci doku-mentów poświadczonych za zgodność z oryginałem oraz czterech odpisów pełnomocnictwa szczególnego. W piśmie z 11 marca 2019 r. (data nadania) skarżący odniósł się do zarządzenia. Postanowieniem z 18 kwietnia 2019 r. Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił – zło-żonego wraz ze skargą konstytucyjną – wniosku skarżącego o wydanie postanowienia tym-czasowego w przedmiocie zawieszenia wykonania postanowienia Sądu Okręgowego z 9 paź-dziernika 2018 r. (sygn. akt […]) w całości oraz „udzielenia zabezpieczenia w zakresie kon-taktów skarżącego z małoletnim wskazanym w postanowieniu Sądu Okręgowego (…) wyda-nym w dniu 9 października 2018 r. w sprawie pod sygn. akt […] w ten sposób, iż kontakty te zostają zabezpieczone tak, jak je określono w postanowieniu z dnia 16 listopada 2016 r. wy-danym przez Sąd Rejonowy (…) w sprawie pod sygn. akt […]”. Jak wskazał Trybunał, skar-żący nie uprawdopodobnił, że w sprawie zachodzą – określone w art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2019 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (ówcześnie: Dz. U. poz. 2072; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) – przesłanki nieodwracal-nych, niekorzystnych dla skarżącego skutków, a także innego ważnego interesu skarżącego lub ważnego interesu publicznego. Skarżący twierdzi, że postanowienie Sądu Okręgowego z 9 października 2018 r. zosta-ło wydane z naruszeniem art. 45 ust. 1 Konstytucji, tj. prawa do orzekania w sprawie przez „właściwy” sąd, bowiem w składzie orzekającym zasiadał sędzia sądu rejonowego delegowa-ny przez organ władzy wykonawczej na podstawie art. 77 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 52, ze zm.) do pełnienia obo-wiązków sędziego w sądzie okręgowym. Zdaniem skarżącego sędzia ten nie został nomino-wany przez Prezydenta do sprawowania wymiaru sprawiedliwości „w wyższej instancji są-dowej” (tj. w sądzie okręgowym). Skarżący podniósł ponadto, że na podstawie pozostałych zakwestionowanych w skardze przepisów, które uważa za blankietowe i niejasne, pozbawio-no go prawa do wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, a także określonego w art. 53 ust. 3 Konstytucji prawa do wychowania dziecka w duchu wyznawanych przez sie-bie wartości. Jak podał, ustanowione w jego sprawie, na podstawie zaskarżonych przepisów, ograniczenia (w zakresie ww. praw) „zdają się być w sposób oczywisty nieludzkie i stanowić niewyobrażalną torturę psychiczną”, bowiem polegają na zakazie codziennych kontaktów z dzieckiem (w tym kontaktów telefonicznych) oraz na zakazie spędzania z nim dni ustawowo i zwyczajowo wolnych od pracy na równych prawach z matką dziecka. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być OTK ZU B/2020 Ts 183/18 poz. 316 4 przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie na-dania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 u.o.t.p. TK. 2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określo-nych w Konstytucji. W związku z tym art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK zobowiązuje wnoszące-go skargę do wskazania kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolno-ściach lub prawach albo obowiązkach określonych w Konstytucji i w stosunku do którego domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją. Skarżący zakwestionował art. 77 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 52, ze zm.; dalej: p.u.s.p.). Przepis ten stanowi o delegowaniu sędziego przez Ministra Sprawiedliwości. W sprawie, w związku z którą skar-żący wystąpił do Trybunału, orzekał natomiast sędzia delegowany przez Prezesa Sądu Apela-cyjnego w Krakowie. Delegacja została wydana 22 sierpnia 2018 r. na podstawie art. 77 § 9 p.u.s.p., co Trybunał ustalił z urzędu. Oznacza to, że zakwestionowany w skardze art. 77 § 1 p.u.s.p. nie kształtował sytuacji prawnej skarżącego, a złożony przez niego środek prawny nie spełnia podstawowego warunku wynikającego z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowane-go w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK. Powyższego warunku nie spełnia także poddany kontroli Trybunału art. 58 § 1a usta-wy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 2086, ze zm.; dalej: k.r.o.). Przepis ten odnosi się bowiem do ustalania sposobu wyko-nywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Trybu-nał zauważa, że o rozwiązaniu małżeństwa skarżącego Sąd Okręgowy orzekł wyrokiem z 3 grudnia 2013 r. W postępowaniu zakończonym postanowieniem z 9 października 2018 r. rozpatrywał natomiast wniosek skarżącego o zmianę tej części wyroku rozwodowego, która rozstrzyga o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktach skarżącego z synem. Podstawą tego orzeczenia były więc art. 107, art. 1131 i art. 1135 k.r.o., które odnoszą się do ustalenia sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem rodziców pozostających w rozłączeniu. Wskazane okoliczności są podstawą odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w zakresie, w jakim jej przedmiotem są art. 77 § 1 p.u.s.p. oraz art. 58 § 1a k.r.o. W związku z zakwestionowanym w skardze art. 107 § 1 i 2 k.r.o. Trybunał zwraca uwagę, że zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, skargę może wnieść każdy, czyje wolności lub prawa zostały naruszone. W związku z tym art. 53 ust. 2 i 3 u.o.t.p. TK zobowiązuje występu-jącego z tym środkiem prawnym do wskazania, która konstytucyjna wolność lub prawo i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone, a także do uzasadnienia zarzutu niekon-stytucyjności z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Trybunał zauważa, że postanowienie Sądu Okręgowego z 9 października 2018 r. nie pozbawiło skarżącego władzy rodzicielskiej ani jej nie ograniczyło. Władza rodzicielska zo-stała skarżącemu ograniczona w wyroku rozwodowym. Orzeczenie, które stanowiło asumpt do wniesienia analizowanej skargi, nie uwzględniło natomiast jedynie wniosku skarżącego o zmianę wyroku rozwodowego w zakresie, w jakim rozstrzyga on o władzy rodzicielskiej i kontaktach skarżącego z synem. Postanowienie z 9 października 2018 r., które skarżący wskazał jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, nie zmieniło za-tem jego sytuacji prawnej. W tym zakresie skarga nie spełnia podstawowego warunku, wyni-kającego z art. 79 ust. 1 Konstytucji. OTK ZU B/2020 Ts 183/18 poz. 316 5 Niezależnie od powyższego Trybunał odniósł się do zarzutów sformułowanych w skardze konstytucyjnej. Ich istota dotyczy blankietowości i niedookreśloności art. 107 § 1 i 2 k.r.o., przejawiającej się brakiem przesłanek ograniczenia władzy rodzicielskiej. Z tych powodów – jak twierdzi skarżący – pozwala on dowolnie definiować podstawy ograniczenia władzy rodzicielskiej i ustalać kontakty z dzieckiem. Trybunał zwraca uwagę, że art. 107 § 1 i 2 k.r.o. powierza wykonywanie władzy ro-dzicielskiej obojgu rodzicom, jeżeli przedstawią oni sądowi pisemne – zgodne z dobrem dziecka – porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kon-taktów z dzieckiem, a także wykażą, że będą współdziałać ze sobą w sprawach małoletniego. Z powyższego wynika, że zakwestionowany w skardze art. 107 § 1 i 2 k.r.o. ustanawia pozy-tywne przesłanki powierzenia wykonywania władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom. Nie jest więc konieczne tworzenie kazuistycznego katalogu przesłanek jej ograniczenia. Odnośnie zarzutu niedookreśloności zaskarżonego przepisu Trybunał przypomina, że w swoich orzeczeniach wielokrotnie wskazywał, że każdy akt prawny, czy też konkretny przepis prawny, zawiera pojęcia w większym lub mniejszym stopniu niedookreślone. Nie-ostrość użytych pojęć sprzyja jednak, jak podnosił, uelastycznieniu porządku prawnego. Tym samym, jak utrzymywał, nie każda, ale jedynie kwalifikowana – tj. niedająca się usunąć w drodze uznanych metod wykładni – nieostrość czy niejasność przepisu może stanowić pod-stawę stwierdzenia jego niekonstytucyjności (zob. postanowienie TK z 27 kwietnia 2004 r., sygn. P 16/03, OTK ZU nr 4/A/2004, poz. 36). Zauważył przy tym przesunięcie przez zwroty nieostre wykonania obowiązku konkretyzacji normy na etap stosowania prawa, co zapewnia organom stosującym to prawo pewną swobodę decyzyjną. Nie można jej jednak, jak zastrze-gał, utożsamiać z dowolnością i wolnością od zewnętrznej kontroli (zob. postanowienie TK z 15 kwietnia 2009 r., -sygn. Ts 185/08, OTK ZU nr 1/B/2010, poz. 26). Odnosząc się z kolei do kwestii posługiwania się przez ustawodawcę klauzulami gene-ralnymi, Trybunał stwierdził, że w ich przypadku unormowania odsyłają do ocen pozapraw-nych, które ze swej istoty mają nieostry zakres znaczeniowy. Z tego względu kontrola, czy też uregulowanie, spełnia wymóg dostatecznej określoności, musi uwzględniać istotne cechy tego typu zwrotów oraz ich niezbędność w systemie prawa. Posługiwanie się przez prawodawcę klauzulami generalnymi odwołującymi się do funkcjonujących w systemie przekonań i ocen odpowiada warunkom prawidłowego tworzenia prawa w państwie prawnym (zob. orzeczenie TK z 7 czerwca 1994 r., sygn. K 17/93, OTK w 1994 r., poz. 11 oraz wyrok TK z 17 paź-dziernika 2000 r., sygn. SK 5/99, OTK ZU nr 7/2000, poz. 254). Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę także na to, że o kontaktach skarżącego z sy-nem sąd orzekł na podstawie art. 1131 i art. 1135 k.r.o., a nie na podstawie art. 107 k.r.o. Wy-nika to wprost z uzasadnienia orzeczeń dołączonych do skargi konstytucyjnej. Zauważyć także należy, że skarżący, uzasadniając niekonstytucyjność art. 107 § 1 i 2 k.r.o., odwołuje się wyłącznie do okoliczności sprawy, w związku z którą wystąpił do Trybu-nału ze skargą konstytucyjną. Prezentowane w skardze wywody są krytyką zapadłego w jego sprawie orzeczenia Sądu Okręgowego, który zmienił korzystne dla skarżącego rozstrzygnię-cie sądu pierwszej instancji. Mając powyższe na względzie Trybunał stwierdza, że analizowana skarga konstytu-cyjna w zakresie, w jakim dotyczy zgodności z Konstytucją art. 107 § 1 i 2 k.r.o., nie spełnia warunków określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p. TK. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – postanowił jak w sentencji. OTK ZU B/2020 Ts 183/18 poz. 316 6 POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.