Ts 186/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 28 kwietnia 2017 r. Pozycja 76 POSTANOWIENIE z dnia 24 marca 2017 r. Sygn. akt Ts 186/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Sp. z o.o. w sprawie zgodności: art. 394 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy-wilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) z art. 2, art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 oraz art. 78 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 6 września 2016 r. (data nadania) Sp. z o.o. (dalej: skarżąca) zakwestionowała zgodność art. 394 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim wyłącza dopuszczalność zaskarżenia w drodze zażalenia postanowienia sądu o podjęciu zawieszonego postępowania cywilnego pomimo braku podstaw do jego podjęcia, z art. 2, art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 oraz art. 78 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została złożona w związku z następującą sprawą. M.G. wystąpił przeciwko skarżącej do Sądu Rejonowego w C. z powództwem o zapłatę wynagrodzenia. W postanowieniu z lipca 2015 r. sąd ten, działając w oparciu o art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c., za-wiesił postępowanie do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny wniosku Związ-ku Pracodawców „Transport i Logistyka Polska” o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją przepisów prawa będących materialnoprawną podstawą żądania powoda (sygn. akt K 11/15). W postanowieniu z 5 lutego 2016 r. Sąd Rejonowy w C. podjął zawieszone postępowanie z urzędu. Skarżąca wywiodła od tego postanowienia zażalenie, które w postanowieniu z marca 2016 r. zostało przez sąd pierwszej instancji odrzucone. Następnie, w postanowieniu z czerwca 2016 r., Sąd Okręgowy w B. oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie Sądu Rejonowego w C. z marca 2016 r. Sąd uznał, że ustawo-dawca nie przewidział możliwości zaskarżenia zażaleniem postanowień o podjęciu zawieszo-nego postępowania. Ponadto sąd stwierdził, że postanowienie z lipca 2015 r. było wadliwe, OTK ZU B/2017 Ts 186/16 poz. 76 2 gdyż w tej sprawie nie było podstaw do zawieszenia postępowania w oparciu o art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. W konsekwencji, w ocenie sądu okręgowego, sąd pierwszej instancji prawidłowo orzekł o podjęciu tego postępowania. Skarżąca uważa, że zaskarżony przepis narusza jej prawo do sądu wynikające z klau-zuli demokratycznego państwa prawnego, a także prawo do zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji, gdyż uniemożliwia wszczęcie kontroli instancyjnej orzeczenia o podję-ciu zawieszonego postępowania, mimo nieziszczenia się przesłanek do takiego podjęcia, określonych w art. 180 § 1 k.p.c. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074) do postępowań przed Try-bunałem wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy o organizacji o trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym stosuje się przepisy tej ustawy. Skoro postępowanie zainicjowane analizowaną skargą nie zostało zakończone do 3 stycznia 2017 r., tzn. dnia wejścia w życie ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK), to zarówno wstępne, jak i merytoryczne rozpoznanie tej skargi określają przepisy ustawy o TK. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw. Musi ona spełniać przesłanki jej dopuszczalności, które zostały określone w art. 79 ust. 1 Konstytu-cji, a doprecyzowane w ustawie o TK. Zgodnie z tymi regulacjami skarga powinna spełniać wymogi określone dla pisma procesowego, a nadto zawierać: dokładne określenie ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach określonych w Konstytu-cji i wobec którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją; wskazanie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naru-szone, a także uzasadnienie wraz z dokładnym opisem stanu faktycznego. Zarzuty sformuło-wane w skardze muszą uprawdopodabniać niekonstytucyjność kwestionowanej regulacji, co oznacza konieczność wywiedzenia z zaskarżonych przepisów określonej normy, wskazanie właściwych wzorców konstytucyjnych wyrażających prawa podmiotowe przysługujące oso-bom fizycznym bądź prawnym i – przez porównanie treści wynikających z obu regulacji – wykazanie ich wzajemnej niezgodności. Innymi słowy, obowiązkiem skarżącego jest nie tyl-ko wskazanie określonego rodzaju naruszonego prawa lub wolności, ale również sformuło-wanie argumentów, które mogłyby uprawdopodobnić postawiony zarzut niekonstytucyjności kwestionowanych przepisów. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego rozpatrywana skarga konstytucyjna nie spełnia powyższych wymagań. Skarżąca kwestionuje konstytucyjność art. 394 § 1 pkt 6 k.p.c., zgodnie z którym zaża-lenie do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia sądu pierwszej instancji kończą-ce postępowanie w sprawie, a ponadto na postanowienia sądu pierwszej instancji i zarządze-nia przewodniczącego, których przedmiotem jest zawieszenie postępowania i odmowa podję-cia zawieszonego postępowania. W jej przekonaniu przepis ten w sposób sprzeczny z art. 2, art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 oraz art. 78 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji nie przewi-duje możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji o podjęciu zawieszonego postępowania. Skarżąca uważa, że z powodu treści tego przepisu zostało naru-szone jej prawo do sądu, zwłaszcza w aspekcie sprawiedliwości proceduralnej, ponieważ nie mogła podjąć obrony swoich praw w postępowaniu zażaleniowym i wykazać, że nie zaistnia-ły podstawy do podjęcia zawieszonego postępowania (nie ustała przyczyna zawieszenia). Jej OTK ZU B/2017 Ts 186/16 poz. 76 3 zdaniem ograniczenie możliwości wnoszenia zażaleń tylko do postanowień o zawieszeniu postępowania i odmowie jego podjęcia narusza zasadę proporcjonalności i nie stanowi reali-zacji jakiejkolwiek wartości konstytucyjnej ważniejszej od prawa do sądu. W konsekwencji przepis ten narusza także prawo do zaskarżania decyzji i orzeczeń wydanych w pierwszej instancji oraz zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału, zasada dwuinstancyjności postę-powania sądowego stanowi jeden z istotnych elementów wyznaczających treść prawa do są-du, gwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Konstytucyjna zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego zakłada w szczególności: 1) dostęp do sądu drugiej instancji, a co za tym idzie ‒ przyznanie stronom odpowiednich środków zaskarżenia; 2) powierzenie rozpo-znania sprawy w drugiej instancji ‒ co do zasady ‒ sądowi wyższego szczebla, a w konse-kwencji nadanie środkowi zaskarżenia charakteru dewolutywnego; 3) odpowiednie ukształ-towanie procedury przed sądem drugiej instancji, tak aby sąd ten mógł wszechstronnie zbadać rozpoznawaną sprawę i wydać rozstrzygnięcie merytoryczne. Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji zakres przedmiotowy prawa do dwuinstancyjnego postępowania sądowego został wyznaczony przez konstytucyjne pojęcie sprawy. Zasada dwu-instancyjności ma zastosowanie w tym wypadku, gdy sąd pierwszej instancji rozpatruje spra-wę w rozumieniu Konstytucji. W wyroku z 27 maja 2008 r., (SK 57/06, OTK ZU nr 4/A/2008, poz. 63) Trybunał Konstytucyjny uznał, że konstytucyjna treść normatywna po-jęcia prawnego „rozpatrzenie sprawy”, zamieszczonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji, obejmuje rozstrzyganie o prawach lub obowiązkach jakiegoś podmiotu na podstawie norm prawnych wynikających z obowiązujących przepisów prawnych. Istotą „rozpatrzenia sprawy” jest prawna kwalifikacja konkretnego stanu faktycznego, zawarta w wydanej normie konkretnej i indywidualnej, skierowanej do określonego podmiotu, z której to normy wynikają określone skutki prawne, tzn. konkretne uprawnienia lub obowiązki. Przyjęcie takich założeń prowadzi do wniosku, że „sprawa” w ujęciu art. 45 ust. 1 Konstytucji to określone zadanie sądu, pole-gające na prawnej kwalifikacji konkretnego stanu faktycznego, służącej rozstrzygnięciu o prawach lub obowiązkach określonego podmiotu (adresata). Z powyższych rozważań wynika, że połączenie art. 45 ust. 1 Konstytucji z zasadą dwuinstancyjności postępowania sądowego nie ma charakteru bezwzględnego. Nie każde orzeczenie wydane w sądowym postępowaniu cywilnym musi wiązać się z wymogiem za-pewnienia dwuinstancyjności postępowania. W jego trakcie rozstrzygane są bowiem kwestie służebne w stosunku do postępowania w sprawie głównej. Zasada dwuinstancyjności nie wymaga, aby w każdej kwestii wpadkowej, niemającej charakteru odrębnej sprawy w rozu-mieniu Konstytucji, przysługiwał środek zaskarżenia do sądu wyższego instancyjnie. Obej-muje ona kwestie rozstrzygane incydentalnie tylko wtedy, gdy dotyczą praw lub obowiązków danego podmiotu (por. wyroki TK z: 3 lipca 2002 r., SK 31/01, OTK ZU nr 4/A/2002, poz. 49; 27 marca 2007 r., SK 3/05, OTK ZU nr 3/A/2007, poz. 32; 31 marca 2009 r., SK 19/08, OTK ZU nr 3/A/2009, poz. 29; 27 maja 2008 r., SK 57/06, OTK ZU nr 4/A/2008, poz. 63). W ocenie Trybunału skarżąca nie wykazała, by w przypadku postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania sąd rozpatrywał sprawę w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji. Takie orzeczenie bez wątpienia ma charakter służebny wobec postępowania głównego, wpływa jedynie na jego przebieg. Nie nakłada natomiast żadnych obowiązków ani nie przy-znaje uprawnień stronom postępowania cywilnego. W ocenie Trybunału skarżąca nie wykaza-ła, by sąd, wydając postanowienie z dnia 16 marca 2016 r. dokonał władczej ingerencji w jej prawa podmiotowe podlegające ochronie w postępowaniu sądowym według standardów określonych w art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji. Trybunał w swoich orzeczeniach prezentował również stanowisko, zgodnie z którym ustanowienie środków zaskarżenia w niektórych kwestiach wpadkowych, niemających cha- OTK ZU B/2017 Ts 186/16 poz. 76 4 rakteru odrębnej sprawy w rozumieniu Konstytucji, może być niezbędne także z uwagi na ogólny wymóg ukształtowania procedury sądowej zgodnie z zasadami sprawiedliwości pro-ceduralnej (np. wyrok TK z 31 marca 2009 r., SK 19/08). W ocenie Trybunału skarżąca nie wykazała jednak, by taka konieczność występowała w przypadku postanowień o podjęciu zawieszonego postępowania. Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 16 listopada 1999 r. (SK 11/99, OTK ZU nr 7/1999, poz. 158), „konstytucyjna kwalifikacja konkretnych środków zaskarżenia pozostawionych przez prawo-dawcę do dyspozycji strony uwzględniać musi całokształt unormowań determinujących prze-bieg danego postępowania”. W ocenie Trybunału w argumentacji analizowanej skargi konsty-tucyjnej w sposób nieuzasadniony pominięto pełny kontekst normatywny, w jakim usytuowa-ny jest kwestionowany przepis. Analizując problem respektowania przez ustawodawcę kon-stytucyjnych praw i zakazów, nie można bowiem oceniać kwestionowanej regulacji bez uwzględnienia treści przepisów normujących postępowanie główne, prowadzące do rozstrzy-gnięcia sprawy cywilnej. Zasadniczy argument skargi opiera się na tezie o wyłączeniu jakiejkolwiek kontroli rozstrzygnięć podejmowanych przez sąd cywilny w przedmiocie podjęcia zawieszonego po-stępowania. Tymczasem z art. 380 k.p.c. wynika, że „sąd drugiej instancji, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia sądu pierwszej instancji, które nie podlegały zaskarże-niu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy”. Bez wątpienia przepis ten daje stronom postępowania cywilnego możliwość kwestionowania postanowień o podjęciu zawieszonego postępowania: nie są one bowiem orzeczeniami kończącymi postępowanie w sprawie, nie są zaskarżalne na podstawie art. 394 § 1 k.p.c. ani na podstawie przepisów szczególnych. Zdaniem Trybunału opisana gwarancja procesowa nie wskazuje na istnienie ryzyka nierzetelnego ukształtowania procedury w analizowanym zakresie. Na marginesie Trybunał stwierdza, że nie można pominąć w sprawie skarżącej także tej okoliczności, iż w postanowieniu z czerwca 2016 r. Sąd Okręgowy w B., dokonując kon-troli postanowienia o odrzuceniu zażalenia skarżącej na postanowienie Sądu Rejonowego w C. z marca 2016 r., odniósł się również do sformułowanego w zażaleniu zarzutu naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 180 § 1 pkt 4 k.p.c. w wyniku bezpodstawnego podjęcia po-stępowania. Sąd Okręgowy wyjaśnił, że ‒ w jego ocenie ‒ postanowienie o zawieszeniu po-stępowania zostało wydane w sprawie skarżącej z naruszeniem art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c., bo-wiem przepis ten nie mógł stanowić podstawy do zawieszenia postępowania cywilnego z po-wodu postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Następnie sąd w oparciu o stosowne orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazał, że w wypadku zawieszenia postępowania mimo braku podstawy do jego zawieszenia sąd w każdym czasie z urzędu postanowi podjąć postę-powanie. Na tej podstawie Sąd Okręgowy uznał, że „Sąd Rejonowy w C. słusznie zatem orzekł o podjęciu zawieszonego postępowania, mając na uwadze jego niedopuszczalność na podstawie wskazanej normy prawnej w zaistniałych w sprawie okolicznościach”. Sąd ten w istocie dokonał więc kontroli instancyjnej postanowienia o podjęciu zawieszonego postę-powania. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 ustawy o TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zaża-lenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.