Ts 187/14

1 ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 25 stycznia 2016 r. Pozycja 61 POSTANOWIENIE z dnia 20 stycznia 2016 r. Sygn. akt Ts 187/14 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Małgorzata Pyziak-Szafnicka – przewodnicząca Mirosław Granat – sprawozdawca Marek Zubik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z dnia 11 lutego 2015 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej Gminy Miasta w G., postanawia: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 11 lipca 2014 r. Gmina Miasta G. (dalej: skarżąca) wy-stąpiła o stwierdzenie, że art. 36 ust. 1 pkt 2 oraz art. 37 ust. 9 i 11 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2012 r. poz. 647, ze zm.; dalej: ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym) są niezgodne z art. 2, art. 16, art. 21 ust. 2, art. 64 ust. 2 i 3 oraz art. 77 ust. 1 Konstytucji. Skargę konstytucyjną wniesiono w związku z postanowieniem Sądu Najwyższego z lutego 2014 r., którym Sąd odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, złożonej przez skarżącą w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w G. (dalej: Sąd Apelacyjny w G.) z listopada 2012 r. Zdaniem skarżącej zakwestionowane przepisy naruszają jej konstytucyjne prawa, po-nieważ nie określają przesłanek nabycia przez gminę nieruchomości dotkniętej skutkami pla-nu zagospodarowania przestrzennego. Postanowieniem z 11 lutego 2015 r. (doręczonym pełnomocnikowi 18 lutego 2015 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, stwierdziwszy, że skarżąca wniosła ją po terminie określonym w art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). W uzasadnieniu Trybunał zwrócił uwagę na to, że „ostatecznym orzeczeniem – w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 46 ust. 1 ustawy o TK [z 1997 r.] – wydanym w postępowaniu cywilnym jest prawomocny wyrok lub postanowie-nie, a skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. Tym samym termin zło-żenia skargi konstytucyjnej rozpoczyna bieg w momencie uzyskania przez skarżącego pra-womocnego wyroku sądu drugiej instancji, przy czym wniesienie skargi kasacyjnej jako nad- OTK ZU B/2016 Ts 187/14 poz. 61 2 zwyczajnego środka zaskarżenia jest irrelewantne dla biegu tego terminu”. Trybunał wska-zał, że w sprawie, w związku z którą została wniesiona skarga konstytucyjna, bieg terminu do jej złożenia rozpoczął się w dniu uzyskania przez skarżącą prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji, tj. wyroku Sądu Apelacyjnego w G. z listopada 2012 r. To orzeczenie ukształtowało sytuację prawną skarżącej, z którą wiążą się postawione w skardze zarzuty, i właśnie ono, a nie postanowienie Sądu Najwyższego z lutego 2014 r.), jest ostatecznym orzeczeniem, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. W zażaleniu z lutego 2015 r. skarżąca zakwestionowała postanowienie Trybunału w całości. Wniosła o uwzględnienie złożonego środka odwoławczego i skierowanie sprawy do rozpoznania na rozprawie. Skarżąca zarzuciła Trybunałowi naruszenie art. 79 ust. 1 Kon-stytucji w związku z art. 46 ust. 1 ustawy o TK z 1997 r., przez „nieuwzględnienie postano-wienia Sądu Najwyższego (...) jako występującego w powołanym przepisie Konstytucji oraz alternatywie nierozłącznej przepisu art. 46 ust. 1 ustawy o [TK z 1997 r.] »innego ostateczne-go rozstrzygnięcia«”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w związku z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc poprzednia ustawa o TK. Jednak zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy w postępowaniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK z 1997 r. Rozpatrywane zażalenie dotyczy postanowienia o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, która została wniesiona przed 30 sierpnia 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli, a zatem i do rozpoznania złożonego zażalenia, zastosowanie mają nadal przepisy ustawy o TK z 1997 r. W myśl art. 36 ust. 4 w związku z art. 49 ustawy o TK z 1997 r. skarżącemu przysłu-guje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpa-truje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b w związku z art. 36 ust. 6 i 7 oraz w związku z art. 49 ustawy o TK z 1997 r.). Trybunał Konstytucyjny bada przede wszystkim, czy w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Oznacza to, że na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał analizuje w szczególności te zarzuty, które mogą podważyć słuszność ustaleń przy-jętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformu-łowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W orzecznictwie Trybunału utrwalił się pogląd, zgodnie z którym z subsydiarnego charakteru skargi konstytucyjnej jako środka ochrony wolności i praw wynika, że zawarty w art. 79 ust. 1 Konstytucji zwrot „orzekł ostatecznie” nie ma precyzyjnego odpowiednika pojęciowego w unormowaniach poszczególnych procedur sądowych. Intencją ustrojodawcy było bowiem użycie takiego sformułowania, które najbardziej ogólnie i „autonomicznie” bę-dzie się odnosić do różnych postępowań, akcentując konieczność doprowadzenia przez skar-żącego w każdym z nich do wydania orzeczenia, które będzie rozstrzygnięciem „ostatecznie” kończącym postępowanie w danej sprawie (zob. postanowienie TK z 23 czerwca 1998 r., Ts 37/98, OTK ZU nr 4/1998, poz. 60). Ustawowa konkretyzacja zwrotu „orzekł ostatecznie” wyrażona jest w treści art. 46 ust. 1 ustawy o TK z 1997 r. Następuje ona zarówno przez wyli-czenie form ostatecznych orzeczeń (prawomocny wyrok, ostateczna decyzja, inne ostateczne OTK ZU B/2016 Ts 187/14 poz. 61 3 rozstrzygnięcie), jak i przez ustanowienie wymogu wyczerpania przez skarżącego drogi prawnej w danej sprawie. Formułując zarzuty w zażaleniu, skarżąca nie uwzględnia tego, że art. 46 ust. 1 ustawy o TK z 1997 r. odwołuje się do dwóch kryteriów. Pierwsze z nich to prawomocność orzecze-nia, oznaczająca jego niewzruszalność za pomocą zwykłych środków zaskarżenia. Drugie zaś to wykorzystanie przysługującej w sprawie drogi prawnej. Poza zakresem tego przepisu po-zostają te instytucje, które – po uprawomocnieniu się orzeczenia – mogą zostać wykorzystane w celu jego uchylenia ze względu na spełnienie się przesłanek uzasadniających wniesienie nadzwyczajnego środka zaskarżenia, nie tylko skargi kasacyjnej, ale także skargi o wznowie-nie postępowania lub podobnych środków prawnych. Jak stwierdził Trybunał w postanowieniu z 6 listopada 2002 r., ,,wyczerpanie (...) dro-gi prawnej winno być rozumiane jako konieczność wykorzystania tych środków prawnych, które prowadzą do wydania w sprawie prawomocnego wyroku sądowego, nie zaś kolejnych rozstrzygnięć dotyczących prób uruchamiania nadzwyczajnych środków proceduralnych, ta-kich jak wznowienie postępowania czy rewizja nadzwyczajna. W przeciwnym razie istniałaby każdorazowa możliwość przywrócenia terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej w sprawie dawno zakończonej ostatecznym rozstrzygnięciem poprzez użycie, czy próbę użycia, takich nadzwyczajnych środków do wzruszenia prawomocnych i ostatecznych rozstrzygnięć. Do-puszczenie takiej możliwości stanowiłoby obejście normy wprowadzającej trzymiesięczny zawity termin do wniesienia skargi konstytucyjnej wynikającej z przepisu art. 46 ust. 1 w związku z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, co należy uznać za nie-dopuszczalne” (SK 4/01, OTK ZU nr 6/A/2002, poz. 85). Za przyjętą w zaskarżonym postanowieniu wykładnią art. 46 ust. 1 ustawy o TK z 1997 r. przemawiają także pozycja Sądu Najwyższego oraz istota i charakter skargi kasa-cyjnej. Zgodnie z wolą ustawodawcy Sąd Najwyższy nie jest sądem meriti, lecz specyficznym sądem prawa. Skarga kasacyjna służy przede wszystkim ujednoliceniu wykładni lub wyja-śnieniu znaczenia norm prawnych. Oznacza to, że orzekający sąd nie tyle „rozpatruje spra-wę”, ile określa, jakie normy i jakiej treści powinny mieć zastosowanie w konkretnym stanie faktycznym. W sytuacji, w której sądy powszechne orzekające w sprawie prawidłowo ustaliły stan faktyczny oraz stan prawny, wprowadzenie wymogu wniesienia skargi kasacyjnej w celu spełnienia przesłanki wyczerpania drogi prawnej oznaczałoby zmuszanie obywatela do sko-rzystania z oczywiście bezzasadnego środka nadzwyczajnego i przedłużałoby de facto stan naruszenia prawa na czas nieokreślony. Powodowałoby także faktyczne ograniczenie możli-wości skutecznego i efektywnego dochodzenia ochrony naruszonych wolności i praw konsty-tucyjnych. Taka jest bowiem naturalna konsekwencja rozszerzenia zakresu środków praw-nych, których wniesienie byłoby warunkiem sine qua non złożenia skargi konstytucyjnej (zob. postanowienia TK z 14 lutego 2007 r., Ts 143/06, OTK ZU nr 1/B/2007, poz. 56 oraz 16 maja 2007 r., Ts 144/06, OTK ZU nr 3/B/2007, poz. 130). Wskazane okoliczności dowodzą, że w rozumieniu art. 46 ust. 1 ustawy o TK z 1997 r. termin do wniesienia skargi konstytucyjnej – w odniesieniu do sprawy rozpatrywanej w postępowaniu cywilnym – biegnie od doręczenia skarżącemu prawomocnego rozstrzygnię-cia sądu drugiej instancji (wyroku lub postanowienia) wydanego w wyniku rozpatrzenia ape-lacji lub zażalenia, o ile środki te w danej sytuacji przysługiwały. Złożenie skargi kasacyjnej oprócz skargi konstytucyjnej jest natomiast przesłanką za-wieszenia postępowania przed Trybunałem na podstawie art. 20 ustawy o TK z 1997 r. oraz art. 177 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy. W przypadku gdy Sąd Najwyższy rozpozna skargę kasacyjną i podzieli zarzuty skarżącego, zasadne stanie się cofnięcie skargi. Wniesienie skargi konstytucyjnej nie stoi więc na przeszkodzie złożeniu skargi kasacyjnej ani odwrotnie. OTK ZU B/2016 Ts 187/14 poz. 61 4 Ze względu na tak ukształtowany charakter prawny skargi kasacyjnej i skargi konsty-tucyjnej Trybunał podtrzymuje wyrażony w zaskarżonym postanowieniu pogląd, zgodnie z którym do wyczerpania drogi prawnej w postępowaniu cywilnym dochodzi wraz z meryto-rycznym rozpoznaniem sprawy przez sąd drugiej instancji i wydaniem przez niego orzecze-nia opartego na przepisie wskazanym następnie jako przedmiot kontroli w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. Jednocześnie Trybunał zwraca uwagę na to, że jeśliby przyjąć za skarżącą, że posta-nowienie Sądu Najwyższego z lutego 2014 r. jest „innym ostatecznym rozstrzygnięciem”, o którym mowa w art. 46 ust. 1 ustawy o TK z 1997 r., to rozpatrywanej skardze i tak należa-łoby odmówić nadania dalszego biegu. Trzeba bowiem zauważyć, że Sąd Najwyższy nie orzekał o prawach, których naruszenie skarżąca zarzuca w skardze konstytucyjnej. Sąd badał przesłanki dopuszczalności skargi kasacyjnej. W postanowieniu z 11 lutego 2015 r. Trybunał prawidłowo zatem stwierdził, że wystą-pienie przez skarżącą ze skargą kasacyjną nie jest elementem wyczerpania drogi prawnej i dlatego skutkowało przekroczeniem terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Wobec tego, że w postanowieniu z 11 lutego 2015 r. nie rozważano kwestii legityma-cji procesowej gminy do złożenia skargi konstytucyjnej, Trybunał Konstytucyjny – rozpatru-jąc zażalenie – również nie odnosi się do tej kwestii, gdyż zachodzi jednocześnie inna prze-słanka odmowy nadania dalszego biegu skardze. W związku z tym, że zażalenie nie podważa podstaw odmowy nadania skardze kon-stytucyjnej dalszego biegu, Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 7 ustawy o TK z 1997 r., postanowił jak w sentencji.